తం గృహీత్వా నఖైస్తీక్ష్ణైర్విదదార సమన్తతః। అధిరూఢో గజారోహో యథా స్యాద్ దుష్టవారణమ్
తీవ్రమైన గోరు నఖాలతో అతన్ని పట్టుకుని, చుట్టూ చీల్చాడు. అది, చెడ్డ ఏనుగును ఏనుగు సవారీదారు ఎలా ఎదుర్కొనాడో అలా జరిగింది.
విదదార నఖైరస్య తుణ్డం పృష్ఠే సమర్పయన్। కేశాంశ్చోత్పాటయామాస నఖపక్షముఖాయుధః
తన ముక్కుతో రావణుని వెనుక భాగాన్ని నొక్కుతూ, నఖాలతో చీల్చాడు. తన నఖాలు, రెక్కలు, ముక్కుతో రావణుని జుట్టు పీకడం మొదలుపెట్టాడు.
స తథా గృధ్రరాజేన క్లిశ్యమానో ముహుర్ముహుః। అమర్షస్ఫురితోష్ఠః సన్ ప్రాకమ్పత చ రాక్షసః
పక్షిరాజు జటాయువు మళ్లీ మళ్లీ బాధించడంతో, ఆ రాక్షసుని పెదాలు కోపంతో కంపించాయి, అతడు వణికిపోవడం మొదలుపెట్టాడు.
సమ్పరిష్వజ్య వైదేహీం వామేనాఙ్కేన రావణః। తలేనాభిజఘానార్తో జటాయుం క్రోధమూర్చ్ఛితః
వైదేహిని ఎడమ తొడపై ఉంచుకుని, కోపంతో మునిగిపోయిన రావణుడు తన చేతితో బాధపడుతున్న జటాయువును బలంగా కొట్టాడు.
జటాయుస్తమతిక్రమ్య తుణ్డేనాస్య ఖగాధిపః। వామబాహూన్ దశ తదా వ్యపాహరదరిందమః
కానీ పక్షిరాజు జటాయువు, తన ముక్కుతో రావణుని పది ఎడమ చేతులను తెంచేశాడు.
సంఛిన్నబాహోః సద్యో వై బాహవః సహసాభవన్। విషజ్వాలావలీయుక్తా వల్మీకాదివ పన్నగాః
తన చేతులు తెగిపోవగానే, అవి వెంటనే పాములా విషజ్వాలలతో మళ్లీ మొలిచాయి.
తతః క్రోధాద్ దశగ్రీవః సీతాముత్సృజ్య వీర్యవాన్। ముష్టిభ్యాం చరణాభ్యాం చ గృధ్రరాజమపోథయత్
ఆ కోపంతో దశముఖుడైన రావణుడు సీతను పక్కకు వదిలేసి, తన చేతులు, కాళ్లతో పక్షిరాజును బలంగా కొట్టాడు.
తతో ముహూర్తం సంగ్రామో బభూవాతులవీర్యయోః। రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య పక్షిణాం ప్రవరస్య చ
అంతటి బలమున్న రాక్షసాధిపతితో, పక్షిరాజు మధ్య, కొంతసేపు ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
తస్య వ్యాయచ్ఛమానస్య రామస్యార్థే స రావణః। పక్షౌ పాదౌ చ పార్శ్వౌ చ ఖడ్గముద్ధృత్య సోఽచ్ఛినత్
రాముని కోసం పోరాడుతున్న జటాయువును రావణుడు ఖడ్గాన్ని తీసి, అతని రెక్కలు, కాళ్లు, పక్క భాగాలను కోసేశాడు.
స చ్ఛిన్నపక్షః సహసా రక్షసా రౌద్రకర్మణా। నిపపాత మహాగృధ్రో ధరణ్యామల్పజీవితః
రాక్షసుడు చేసిన ఘోరమైన పనితో రెక్కలు తెగిపోయిన మహాగృధ్రుడు, ప్రాణం మిగిలి ఉండగానే నేలపై పడిపోయాడు.
తం దృష్ట్వా పతితం భూమౌ క్షతజార్ద్రం జటాయుషమ్। అభ్యధావత వైదేహీ స్వబన్ధుమివ దుఃఖితా
రక్తంతో తడిసిన జటాయువు నేలపై పడిపోతుండగా, దుఃఖంతో బాధపడిన వైదేహి, తన బంధువును చూసినట్టు అతని దగ్గరకు పరుగెత్తింది.
తం నీలజీమూతనికాశకల్పం సపాణ్డురోరస్కముదారవీర్యమ్। దదర్శ లఙ్కాధిపతిః పృథివ్యాం జటాయుషం శాన్తమివాగ్నిదావమ్
నీలిమేఘంలా కనిపిస్తూ, తెల్లటి ఛాతితో, గొప్ప బలంతో ఉన్న జటాయువును, అరణ్యంలో అగ్ని చల్లారినట్టు, లంకాధిపతి భూమిపై చూశాడు.
తతస్తు తం పత్రరథం మహీతలే నిపాతితం రావణవేగమర్దితమ్। పునశ్చ సంగృహ్య శశిప్రభాననా రురోద సీతా జనకాత్మజా తదా
ఆ సమయంలో చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖం కలిగిన సీతా, భూమిపై పడిపోయి రావణుని బలానికి లోనై నశించిన ఆ పక్షిని మళ్లీ హత్తుకొని, జనకుని కుమార్తె అయిన ఆమె కన్నీళ్లు పెట్టుకుంది.
thumb|ద్విపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు శ్రీవాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో యాభై రెండవ సర్గను వినండి.
సా తు తారాధిపముఖీ రావణేన నిరీక్ష్య తమ్। గృధ్రరాజం వినిహతం విలలాప సుదుఃఖితా
తర్వాత, సీతా, అందమైన స్త్రీలలో శ్రేష్ఠురాలైన ఆమె, రావణుడు గద్దరాజును చంపినదాన్ని చూసి, ఎంతో బాధతో విలపించింది.
నిమిత్తం లక్షణం స్వప్నం శకునిస్వరదర్శనమ్। అవశ్యం సుఖదుఃఖేషు నరాణాం పరిదృశ్యతే
మనుషులకు కలిగే సుఖదుఃఖాలలో, శుభాశుభ సూచకాలు, లక్షణాలు, కలలు, పక్షుల అరుపులు తప్పక కనిపిస్తాయి.
న నూనం రామ జానాసి మహద్వ్యసనమాత్మనః। ధావన్తి నూనం కాకుత్స్థ మదర్థం మృగపక్షిణః
రామా, నీకు నీపై వచ్చిన ఈ పెద్ద దురదృష్టం తెలియదేమో. నిశ్చయంగా, నా కోసం మృగాలు, పక్షులు పరుగెత్తుతున్నాయి.
అయం హి కృపయా రామ మాం త్రాతుమిహ సంగతః। శేతే వినిహతో భూమౌ మమాభాగ్యాద్ విహంగమః
ఈ పక్షి, దయతో నన్ను రక్షించేందుకు ఇక్కడికి వచ్చాడు. కానీ నా దురదృష్టం వల్ల భూమిపై చనిపోయి పడుకున్నాడు.
త్రాహి మామద్య కాకుత్స్థ లక్ష్మణేతి వరాఙ్గనా। సుసంత్రస్తా సమాక్రన్దచ్ఛృణ్వతాం తు యథాన్తికే
"ఇప్పుడు నన్ను రక్షించండి రామా, లక్ష్మణా!" అని ఆ మహా స్త్రీ భయంతో, దగ్గరలో ఉన్నవారు వినిపించాలనే ఆశతో గట్టిగా అరవసాగింది.
తాం క్లిష్టమాల్యాభరణాం విలపన్తీమనాథవత్। అభ్యధావత వైదేహీం రావణో రాక్షసాధిపః
మాలలు, ఆభరణాలు తడిసిపోయి, దుఃఖంతో అనాధల్లా విలపిస్తున్న సీతను, రాక్షసాధిపతి అయిన రావణుడు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు.
తాం లతామివ వేష్టన్తీమాలిఙ్గన్తీం మహాద్రుమాన్। ముఞ్చ ముఞ్చేతి బహుశః ప్రాప తాం రాక్షసాధిపః
ఆమె పెద్ద వృక్షాలను పట్టుకుని, వల్లి లతలా చుట్టుకుని, "వదిలేయండి, వదిలేయండి" అని పదే పదే అరుస్తూ ఉండగా, రాక్షసుల అధిపతి ఆమెను పట్టుకున్నాడు.
క్రోశన్తీం రామ రామేతి రామేణ రహితాం వనే। జీవితాన్తాయ కేశేషు జగ్రాహాన్తకసంనిభః
అరణ్యంలో రామా, రామా అని అరుస్తూ, రాముని లేక ఒంటరిగా ఉన్న సీతను, ప్రాణాంతకుడులాంటి రావణుడు జుట్టు పట్టుకుని లాగాడు.
ప్రధర్షితాయాం వైదేహ్యాం బభూవ సచరాచరమ్। జగత్ సర్వమమర్యాదం తమసాన్ధేన సంవృతమ్
వైదేహి అపహరించబడినప్పుడు, ఈ జగత్తులోని చరాచరమంతా నియమాలు లేని అంధకారంలో మునిగిపోయింది.
న వాతి మారుతస్తత్ర నిష్ప్రభోఽభూద్ దివాకరః। దృష్ట్వా సీతాం పరామృష్టాం దేవో దివ్యేన చక్షుషా
అక్కడ గాలి వీయలేదు, సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు. దేవతలు తమ దివ్యదృష్టితో సీతను అపహరించబడుతున్నదాన్ని చూసారు.
కృతం కార్యమితి శ్రీమాన్ వ్యాజహార పితామహః। ప్రహృష్టా వ్యథితాశ్చాసన్ సర్వే తే పరమర్షయః
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు, "పని పూర్తయ్యింది" అని ప్రకటించాడు. అందరూ మహర్షులు ఆనందంతో పాటు బాధతో కూడిన భావంలో ఉన్నారు.
దృష్ట్వా సీతాం పరామృష్టాం దణ్డకారణ్యవాసినః। రావణస్య వినాశం చ ప్రాప్తం బుద్ధ్వా యదృచ్ఛయా
సీతను రాక్షసుడు పట్టుకున్నదాన్ని చూసి, రావణుని నాశనం తప్పదని గ్రహించిన దండకారణ్య నివాసులు, అది సమీపించిందని తెలిసింది.
స తు తాం రామ రామేతి రుదతీం లక్ష్మణేతి చ। జగామాదాయ చాకాశం రావణో రాక్షసేశ్వరః
కానీ రాక్షసుల అధిపతి అయిన రావణుడు, "రామా! లక్ష్మణా!" అని ఏడుస్తున్న సీతను తీసుకుని ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాడు.
తప్తాభరణవర్ణాఙ్గీ పీతకౌశేయవాసినీ। రరాజ రాజపుత్రీ తు విద్యుత్సౌదామనీ యథా
పసుపు పట్టు వస్త్రం ధరించి, తాపంతో మెరిసే బంగారు వర్ణమైన అవయవాలు కలిగిన రాజకుమార్తె, మేఘాల్లో మెరిసే మెరుపులా ప్రకాశించింది.
ఉద్ధూతేన చ వస్త్రేణ తస్యాః పీతేన రావణః। అధికం పరిబభ్రాజ గిరిర్దీప్త ఇవాగ్నినా
ఆమె పసుపు వస్త్రం గాలిలో ఊగిపోతుండగా, రావణుడు మరింత ప్రకాశవంతంగా కనిపించాడు. అది అగ్నిలో మండుతున్న కొండలా ఉండింది.
తస్యాః పరమకల్యాణ్యాస్తామ్రాణి సురభీణి చ। పద్మపత్రాణి వైదేహ్యా అభ్యకీర్యన్త రావణమ్
అత్యంత మంగళకరమైన ఆమె నుండి, సుగంధభరితమైన ఎర్ర పద్మదళాలు రావణునిపై పడుతున్నాయి.