వజ్రసంస్పర్శబాణస్య భార్యాం రామస్య రావణ। అల్పబుద్ధే హరస్యేనాం వధాయ ఖలు రక్షసామ్
ఓ రావణా! వజ్రస్పర్శమైన బాణాలు వదిలే రాముని భార్యను, నీ తక్కువ తెలివితో, రాక్షసుల నాశనానికి తీసుకెళ్తున్నావు.
సమిత్రబన్ధుః సామాత్యః సబలః సపరిచ్ఛదః। విషపానం పిబస్యేతత్ పిపాసిత ఇవోదకమ్
స్నేహితులు, బంధువులు, మంత్రులు, సైన్యం, సేవకులతో కలసి, నీకు దాహం వేసినట్లు, నీవు విషాన్ని నీళ్ళు అనుకుని తాగుతున్నావు.
అనుబన్ధమజానన్తః కర్మణామవిచక్షణాః। శీఘ్రమేవ వినశ్యన్తి యథా త్వం వినశిష్యసి
తమ చర్యలకు ఫలితాలు ఏమిటో తెలియని, వివేకం లేని వారు త్వరగా నశిస్తారు. నీవు కూడా అలాగే నశించబోతున్నావు.
బద్ధస్త్వం కాలపాశేన క్వ గతస్తస్య మోక్ష్యసే। వధాయ బడిశం గృహ్య సామిషం జలజో యథా
నీవు కాలపాశంతో బంధించబడ్డావు. దానినుండి ఎక్కడికి పారిపోతావు? ఆమిషంతో బలికి చిక్కిన చేపలా నీవు నాశనానికి పట్టుబడిపోయావు.
నహి జాతు దురాధర్షౌ కాకుత్స్థౌ తవ రావణ। ధర్షణం చాశ్రమస్యాస్య క్షమిష్యేతే తు రాఘవౌ
రావణా, కకుత్స్థ వంశంలో పుట్టిన రఘువంశ సంతానమైన ఆ ఇద్దరు రాఘవులు, నువ్వు చేసిన దాడిని గానీ, ఈ ఆశ్రమాన్ని అపహాస్యం చేయడాన్ని గానీ ఎప్పటికీ సహించరు.
యథా త్వయా కృతం కర్మ భీరుణా లోకగర్హితమ్। తస్కరాచరితో మార్గో నైష వీరనిషేవితః
భయపడే నువ్వు చేసిన పని, లోకంలో అందరూ తప్పుబట్టే పని. ఇది దొంగలు చేసే మార్గం, వీరులు ఎప్పుడూ ఈ దారి పట్టరు.
యుద్ధ్యస్వ యది శూరోఽసి ముహూర్తం తిష్ఠ రావణ। శయిష్యసే హతో భూమౌ యథా భ్రాతా ఖరస్తథా
నువ్వు నిజంగా వీరుడివైతే, పోరాడు! ఒక క్షణం నిలబడు రావణా. నీ అన్న ఖరుడిలా నువ్వూ నేలపై చనిపోయి పడిపోతావు.
పరేతకాలే పురుషో యత్ కర్మ ప్రతిపద్యతే। వినాశాయాత్మనోఽధర్మ్యం ప్రతిపన్నోఽసి కర్మ తత్
మనిషి మరణ సమయానికి దగ్గరగా వచ్చినప్పుడు చేసే పాపకార్యాలు, అతని నాశనానికి దారి తీస్తాయి. నువ్వు కూడా అలాంటి దుష్కార్యాన్ని ఎంచుకున్నావు.
పాపానుబన్ధో వై యస్య కర్మణః కో ను తత్ పుమాన్। కుర్వీత లోకాధిపతిః స్వయంభూర్భగవానపి
పాప ఫలితాన్ని కలిగించే పనిని ఎవరు చేయగలరు? లోకాధిపతి అయిన స్వయంభూ భగవంతుడైనా కూడా అలాంటి పనిని చేయడు.
ఏవముక్త్వా శుభం వాక్యం జటాయుస్తస్య రక్షసః। నిపపాత భృశం పృష్ఠే దశగ్రీవస్య వీర్యవాన్
ఇలా శుభవాక్యాలు చెప్పిన జటాయువు, దశముఖుడైన రావణుని వెనుక భాగంపై బలంగా పడిపోయాడు.
తం గృహీత్వా నఖైస్తీక్ష్ణైర్విదదార సమన్తతః। అధిరూఢో గజారోహో యథా స్యాద్ దుష్టవారణమ్
తీవ్రమైన గోరు నఖాలతో అతన్ని పట్టుకుని, చుట్టూ చీల్చాడు. అది, చెడ్డ ఏనుగును ఏనుగు సవారీదారు ఎలా ఎదుర్కొనాడో అలా జరిగింది.
విదదార నఖైరస్య తుణ్డం పృష్ఠే సమర్పయన్। కేశాంశ్చోత్పాటయామాస నఖపక్షముఖాయుధః
తన ముక్కుతో రావణుని వెనుక భాగాన్ని నొక్కుతూ, నఖాలతో చీల్చాడు. తన నఖాలు, రెక్కలు, ముక్కుతో రావణుని జుట్టు పీకడం మొదలుపెట్టాడు.
స తథా గృధ్రరాజేన క్లిశ్యమానో ముహుర్ముహుః। అమర్షస్ఫురితోష్ఠః సన్ ప్రాకమ్పత చ రాక్షసః
పక్షిరాజు జటాయువు మళ్లీ మళ్లీ బాధించడంతో, ఆ రాక్షసుని పెదాలు కోపంతో కంపించాయి, అతడు వణికిపోవడం మొదలుపెట్టాడు.
సమ్పరిష్వజ్య వైదేహీం వామేనాఙ్కేన రావణః। తలేనాభిజఘానార్తో జటాయుం క్రోధమూర్చ్ఛితః
వైదేహిని ఎడమ తొడపై ఉంచుకుని, కోపంతో మునిగిపోయిన రావణుడు తన చేతితో బాధపడుతున్న జటాయువును బలంగా కొట్టాడు.
జటాయుస్తమతిక్రమ్య తుణ్డేనాస్య ఖగాధిపః। వామబాహూన్ దశ తదా వ్యపాహరదరిందమః
కానీ పక్షిరాజు జటాయువు, తన ముక్కుతో రావణుని పది ఎడమ చేతులను తెంచేశాడు.
సంఛిన్నబాహోః సద్యో వై బాహవః సహసాభవన్। విషజ్వాలావలీయుక్తా వల్మీకాదివ పన్నగాః
తన చేతులు తెగిపోవగానే, అవి వెంటనే పాములా విషజ్వాలలతో మళ్లీ మొలిచాయి.
తతః క్రోధాద్ దశగ్రీవః సీతాముత్సృజ్య వీర్యవాన్। ముష్టిభ్యాం చరణాభ్యాం చ గృధ్రరాజమపోథయత్
ఆ కోపంతో దశముఖుడైన రావణుడు సీతను పక్కకు వదిలేసి, తన చేతులు, కాళ్లతో పక్షిరాజును బలంగా కొట్టాడు.
తతో ముహూర్తం సంగ్రామో బభూవాతులవీర్యయోః। రాక్షసానాం చ ముఖ్యస్య పక్షిణాం ప్రవరస్య చ
అంతటి బలమున్న రాక్షసాధిపతితో, పక్షిరాజు మధ్య, కొంతసేపు ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
తస్య వ్యాయచ్ఛమానస్య రామస్యార్థే స రావణః। పక్షౌ పాదౌ చ పార్శ్వౌ చ ఖడ్గముద్ధృత్య సోఽచ్ఛినత్
రాముని కోసం పోరాడుతున్న జటాయువును రావణుడు ఖడ్గాన్ని తీసి, అతని రెక్కలు, కాళ్లు, పక్క భాగాలను కోసేశాడు.
స చ్ఛిన్నపక్షః సహసా రక్షసా రౌద్రకర్మణా। నిపపాత మహాగృధ్రో ధరణ్యామల్పజీవితః
రాక్షసుడు చేసిన ఘోరమైన పనితో రెక్కలు తెగిపోయిన మహాగృధ్రుడు, ప్రాణం మిగిలి ఉండగానే నేలపై పడిపోయాడు.
తం దృష్ట్వా పతితం భూమౌ క్షతజార్ద్రం జటాయుషమ్। అభ్యధావత వైదేహీ స్వబన్ధుమివ దుఃఖితా
రక్తంతో తడిసిన జటాయువు నేలపై పడిపోతుండగా, దుఃఖంతో బాధపడిన వైదేహి, తన బంధువును చూసినట్టు అతని దగ్గరకు పరుగెత్తింది.
తం నీలజీమూతనికాశకల్పం సపాణ్డురోరస్కముదారవీర్యమ్। దదర్శ లఙ్కాధిపతిః పృథివ్యాం జటాయుషం శాన్తమివాగ్నిదావమ్
నీలిమేఘంలా కనిపిస్తూ, తెల్లటి ఛాతితో, గొప్ప బలంతో ఉన్న జటాయువును, అరణ్యంలో అగ్ని చల్లారినట్టు, లంకాధిపతి భూమిపై చూశాడు.
తతస్తు తం పత్రరథం మహీతలే నిపాతితం రావణవేగమర్దితమ్। పునశ్చ సంగృహ్య శశిప్రభాననా రురోద సీతా జనకాత్మజా తదా
ఆ సమయంలో చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖం కలిగిన సీతా, భూమిపై పడిపోయి రావణుని బలానికి లోనై నశించిన ఆ పక్షిని మళ్లీ హత్తుకొని, జనకుని కుమార్తె అయిన ఆమె కన్నీళ్లు పెట్టుకుంది.
thumb|ద్విపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు శ్రీవాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో యాభై రెండవ సర్గను వినండి.
సా తు తారాధిపముఖీ రావణేన నిరీక్ష్య తమ్। గృధ్రరాజం వినిహతం విలలాప సుదుఃఖితా
తర్వాత, సీతా, అందమైన స్త్రీలలో శ్రేష్ఠురాలైన ఆమె, రావణుడు గద్దరాజును చంపినదాన్ని చూసి, ఎంతో బాధతో విలపించింది.
నిమిత్తం లక్షణం స్వప్నం శకునిస్వరదర్శనమ్। అవశ్యం సుఖదుఃఖేషు నరాణాం పరిదృశ్యతే
మనుషులకు కలిగే సుఖదుఃఖాలలో, శుభాశుభ సూచకాలు, లక్షణాలు, కలలు, పక్షుల అరుపులు తప్పక కనిపిస్తాయి.
న నూనం రామ జానాసి మహద్వ్యసనమాత్మనః। ధావన్తి నూనం కాకుత్స్థ మదర్థం మృగపక్షిణః
రామా, నీకు నీపై వచ్చిన ఈ పెద్ద దురదృష్టం తెలియదేమో. నిశ్చయంగా, నా కోసం మృగాలు, పక్షులు పరుగెత్తుతున్నాయి.
అయం హి కృపయా రామ మాం త్రాతుమిహ సంగతః। శేతే వినిహతో భూమౌ మమాభాగ్యాద్ విహంగమః
ఈ పక్షి, దయతో నన్ను రక్షించేందుకు ఇక్కడికి వచ్చాడు. కానీ నా దురదృష్టం వల్ల భూమిపై చనిపోయి పడుకున్నాడు.
త్రాహి మామద్య కాకుత్స్థ లక్ష్మణేతి వరాఙ్గనా। సుసంత్రస్తా సమాక్రన్దచ్ఛృణ్వతాం తు యథాన్తికే
"ఇప్పుడు నన్ను రక్షించండి రామా, లక్ష్మణా!" అని ఆ మహా స్త్రీ భయంతో, దగ్గరలో ఉన్నవారు వినిపించాలనే ఆశతో గట్టిగా అరవసాగింది.
తాం క్లిష్టమాల్యాభరణాం విలపన్తీమనాథవత్। అభ్యధావత వైదేహీం రావణో రాక్షసాధిపః
మాలలు, ఆభరణాలు తడిసిపోయి, దుఃఖంతో అనాధల్లా విలపిస్తున్న సీతను, రాక్షసాధిపతి అయిన రావణుడు పరుగెత్తుకుంటూ వచ్చాడు.