విషయే వా పురే వా తే యదా రామో మహాబలః। నాపరాధ్యతి ధర్మాత్మా కథం తస్యాపరాధ్యసి
నీ రాజ్యంలో అయినా, నగరంలో అయినా, మహాబలుడైన రాముడు ఎలాంటి తప్పు చేయలేదు. మరి నీవు అతనికి ఎందుకు అన్యాయం చేస్తున్నావు?
యది శూర్పణఖాహేతోర్జనస్థానగతః ఖరః। అతివృత్తో హతః పూర్వం రామేణాక్లిష్టకర్మణా
శూర్పణఖ కారణంగా ఖరుడు జనస్థానానికి వచ్చి, హద్దు దాటి, పాపం చేసి, నిష్కళంకుడైన రామునిచేత హతమయ్యాడని భావిస్తే—
అత్ర బ్రూహి యథాతత్త్వం కో రామస్య వ్యతిక్రమః। యస్య త్వం లోకనాథస్య హృత్వా భార్యాం గమిష్యసి
ఇక్కడ నిజాన్ని చెప్పు: లోకనాధుడైన రాముడు ఏ తప్పు చేశాడు? నువ్వు అతని భార్యను అపహరించి వెళ్లాలనుకుంటున్నావు.
క్షిప్రం విసృజ వైదేహీం మా త్వా ఘోరేణ చక్షుషా। దహేద్ దహనభూతేన వృత్రమిన్ద్రాశనిర్యథా
వైదేహిని వెంటనే వదిలిపెట్టు. లేనిచో ఆమె భయంకరమైన చూపుతో నిన్ను కాల్చిపెడతుంది, ఇంద్రుడు వృత్రాసురుణ్ని వజ్రాయుధంతో కాల్చినట్లు.
సర్పమాశీవిషం బద్ధ్వా వస్త్రాన్తే నావబుధ్యసే। గ్రీవాయాం ప్రతిముక్తం చ కాలపాశం న పశ్యసి
నీవు నీ వస్త్రపు చివరలో విషసర్పాన్ని కట్టుకున్నావని తెలుసుకోవడం లేదు. నీ మెడలో మరణపు ఉయ్యాల కట్టబడిందని కూడా గమనించటం లేదు.
స భారః సౌమ్య భర్తవ్యో యో నరం నావసాదయేత్। తదన్నమపి భోక్తవ్యం జీర్యతే యదనామయమ్
ఓ మృదువైనవాడా! మనిషిని కూల్చివేయని భారమే మోయాలి. జీర్ణమై హాని కలిగించని ఆహారమే తినాలి.
యత్ కృత్వా న భవేద్ ధర్మో న కీర్తిర్న యశో ధ్రువమ్। శరీరస్య భవేత్ ఖేదః కస్తత్ కర్మ సమాచరేత్
ధర్మం, కీర్తి, నిలిచే యశస్సు రాకుండా, కేవలం శరీరానికి కష్టం తెచ్చే పనిని ఎవరు చేయాలి?
షష్టివర్షసహస్రాణి జాతస్య మమ రావణ। పితృపైతామహం రాజ్యం యథావదనుతిష్ఠతః
ఓ రావణా! నాకు జన్మించి అరవై వేల సంవత్సరాలు అయ్యాయి. అప్పటినుంచి నా తండ్రి, తాతల నుంచి వచ్చిన రాజ్యాన్ని సరిగ్గా పాలిస్తూ వస్తున్నాను.
వృద్ధోఽహం త్వం యువా ధన్వీ సరథః కవచీ శరీ। న చాప్యాదాయ కుశలీ వైదేహీం మే గమిష్యసి
నేను వృద్ధుడిని, నీవు యువకుడివి, ధనుస్సు, రథం, కవచం ధరించావు. అయినా నా కళ్ల ముందే నీవు వేదేహిని తీసుకుని సురక్షితంగా పోవడం సాధ్యం కాదు.
న శక్తస్త్వం బలాద్ధర్తుం వైదేహీం మమ పశ్యతః। హేతుభిర్న్యాయసంయుక్తైర్ధ్రువాం వేదశ్రుతీమివ
నీవు బలవంతంగా నా ముందే వేదేహిని తీసుకెళ్లలేవు. అది న్యాయబద్ధంగా స్థిరమైన వేదజ్ఞానాన్ని ఎవరూ తీసుకోలేనట్టు.
యుధ్యస్వ యది శూరోఽసి ముహూర్తం తిష్ఠ రావణ। శయిష్యసే హతో భూమౌ యథా పూర్వం ఖరస్తథా
నీవు నిజంగా వీరుడవైతే యుద్ధం చేయి! కొద్దిసేపు ఆగు రావణా, నీవు ఖరుడిలా నేలపై పడిపోతావు.
అసకృత్సంయుగే యేన నిహతా దైత్యదానవాః। న చిరాచ్చీరవాసాస్త్వాం రామో యుధి వధిష్యతి
యుద్ధంలో అనేకసార్లు దైత్య, దానవులను సంహరించిన ఆ చిరవాసుడు రాముడు త్వరలోనే నిన్ను యుద్ధంలో సంహరిస్తాడు.
కిం ను శక్యం మయా కర్తుం గతౌ దూరం నృపాత్మజౌ। క్షిప్రం త్వం నశ్యసే నీచ తయోర్భీతో న సంశయః
ఆ రాజకుమారులు దూరంగా వెళ్లిపోయారు. నేను ఏమి చేయగలను? నీవు నీచుడవు, త్వరలోనే వారి భయంతో నశించిపోతావు — ఇందులో సందేహమే లేదు.
నహి మే జీవమానస్య నయిష్యసి శుభామిమామ్। సీతాం కమలపత్రాక్షీం రామస్య మహిషీం ప్రియామ్
నేను బ్రతికున్నంత వరకు నీవు ఈ శుభ్రమైన కమలనేత్ర సీతను, రాముని ప్రియ భార్యను తీసుకెళ్లలేవు.
అవశ్యం తు మయా కార్యం ప్రియం తస్య మహాత్మనః। జీవితేనాపి రామస్య తథా దశరథస్య చ
అయినా ఆ మహాత్ముడైన రామునికి ఇష్టమైనదాన్ని, నా ప్రాణాన్ని ఇచ్చినా సరే, రామునికోసం, దశరథునికోసం తప్పకుండా చేయాలి.
తిష్ఠ తిష్ఠ దశగ్రీవ ముహూర్తం పశ్య రావణ। వృన్తాదివ ఫలం త్వాం తు పాతయేయం రథోత్తమాత్। యుద్ధాతిథ్యం ప్రదాస్యామి యథాప్రాణం నిశాచర
ఆగు, ఆగు దశముఖా! కొద్దిసేపు నిల్చో రావణా. నేను నిన్ను చెట్టు కొమ్మపై నుండి పండు పడినట్టు నీ రథం మీద నుంచి పడగొడతాను. నీవు రాత్రిపూట సంచరించేవాడవు, నా శక్తికి తగినంత యుద్ధ ఆతిథ్యాన్ని ఇస్తాను.
thumb|ఏకపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకపఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, ఇప్పుడు యాభై ఒకటవ సర్గను వినండి.
ఇత్యుక్తః క్రోధతామ్రాక్షస్తప్తకాఞ్చనకుణ్డలః। రాక్షసేన్ద్రోఽభిదుద్రావ పతగేన్ద్రమమర్షణః
ఇలా అన్న తరువాత, కోపంతో కళ్లెర్రగా, మెరిసే బంగారు కుండలాలు ధరించిన రాక్షసుల రాజు, పక్షిరాజు మీద ఆగ్రహంతో దూకాడు.
స సమ్ప్రహారస్తుములస్తయోస్తస్మిన్ మహామృధే। బభూవ వాతోద్ధుతయోర్మేఘయోర్గగనే యథా
ఆ గొప్ప యుద్ధంలో వారిద్దరి మధ్య భయంకరమైన ఘర్షణ జరిగింది. అది ఆకాశంలో గాలితో తాకిన మేఘాల్లా ఉధృతంగా మారింది.
తద్ బభూవాద్భుతం యుద్ధం గృధ్రరాక్షసయోస్తదా। సపక్షయోర్మాల్యవతోర్మహాపర్వతయోరివ
ఆ సమయంలో గృధ్రుడు, రాక్షసుడు ఇద్దరి మధ్య అద్భుతమైన యుద్ధం జరిగింది. రెక్కలు, మాలలు ధరించిన వారు ఇద్దరూ పెద్ద కొండల్లా కనిపించారు.
తతో నాలీకనారాచైస్తీక్ష్ణాగ్రైశ్చ వికర్ణిభిః। అభ్యవర్షన్మహాఘోరైర్గృధ్రరాజం మహాబలమ్
తర్వాత రావణుడు పదునైన అగ్రాలతో, వంకరగా ఉన్న బాణాలతో, భయంకరమైన వర్షంలా గృధ్రరాజు మీద కురిపించాడు.
స తాని శరజాలాని గృధ్రః పత్రరథేశ్వరః। జటాయుః ప్రతిజగ్రాహ రావణాస్త్రాణి సంయుగే
ఆ పక్షిరాజు జటాయువు, యుద్ధంలో రావణుడు వేసిన ఆ బాణాల వర్షాన్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నాడు.
తస్య తీక్ష్ణనఖాభ్యాం తు చరణాభ్యాం మహాబలః। చకార బహుధా గాత్రే వ్రణాన్ పతగసత్తమః
ఆ మహాబలుడు జటాయువు తన పదునైన గోరు గల కాళ్లతో రావణుని శరీరంపై అనేక గాయాలు చేశాడు.
అథ క్రోధాద్ దశగ్రీవో జగ్రాహ దశ మార్గణాన్। మృత్యుదణ్డనిభాన్ ఘోరాన్ శత్రోర్నిధనకాంక్షయా
అప్పుడు కోపంతో ఉన్న దశముఖుడు, శత్రువును సంహరించాలనే కోరికతో, మరణదండంలా భయంకరమైన పది బాణాలు తీసుకున్నాడు.
స తైర్బాణైర్మహావీర్యః పూర్ణముక్తైరజిహ్మగైః। బిభేద నిశితైస్తీక్ష్ణైర్గృధ్రం ఘోరైః శిలీముఖైః
ఆ మహావీరుడు రావణుడు, పూర్తిగా వదిలిన, నేరుగా వెళ్లే, పదునైన, భయంకరమైన బాణాలతో గృధ్రుని గాయపరిచాడు.
స రాక్షసరథే పశ్యఞ్జానకీం బాష్పలోచనామ్। అచిన్తయిత్వా బాణాంస్తాన్ రాక్షసం సమభిద్రవత్
రాక్షసుని రథంలో కన్నీటి కన్నులతో ఉన్న జానకిని చూసి, జటాయువు ఆ బాణాలను లెక్కచేయకుండా రాక్షసుడిపై దూకాడు.
తతోఽస్య సశరం చాపం ముక్తామణివిభూషితమ్। చరణాభ్యాం మహాతేజా బభఞ్జ పతగోత్తమః
అప్పుడు ఆ మహాతేజస్సుతో కూడిన గొప్ప పక్షిరాజు తన రెండు కాళ్లతో, మణులతో అలంకరించబడిన బాణాలతో కూడిన ఆ ధనుస్సును విరిచేశాడు.
తతోఽన్యద్ ధనురాదాయ రావణః క్రోధమూర్చ్ఛితః। వవర్ష శరవర్షాణి శతశోఽథ సహస్రశః
అప్పుడే కోపంతో ఊగిపోయిన రావణుడు ఇంకొక ధనుస్సు తీసుకొని, వందలాది, వేలాది బాణాలను వర్షంలా వదిలాడు.
శరైరావారితస్తస్య సంయుగే పతగేశ్వరః। కులాయమభిసమ్ప్రాప్తః పక్షివచ్చ బభౌ తదా
ఆ యుద్ధంలో బాణాలతో పూర్తిగా కప్పబడిన పక్షిరాజు, గూడు చేరుకున్న పక్షిలా కనిపించాడు.
స తాని శరజాలాని పక్షాభ్యాం తు విధూయ హ। చరణాభ్యాం మహాతేజా బభఞ్జాస్య మహద్ ధనుః
ఆయన తన రెక్కలతో ఆ బాణాల సమూహాన్ని ఊడదీసి, తన బలమైన కాళ్లతో రావణుని గొప్ప ధనుస్సును విరిచేశాడు.