హ్రియమాణాం ప్రియాం భర్తుః ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీమ్। వివశా తే హృతా సీతా రావణేనేతి శంసత
నా భర్తకు ప్రాణాలకంటే ప్రియమైన నేను, ఇప్పుడు బలహీనురాలై రావణుడిచేత అపహరించబడుతున్నాను అని చెప్పండి.
విదిత్వా తు మహాబాహురముత్రాపి మహాబలః। ఆనేష్యతి పరాక్రమ్య వైవస్వతహృతామపి
ఇది తెలిసిన రాముడు, మహాబలుడు, మహాబాహువు, తన పరాక్రమంతో వైవస్వతుడి చెయ్యిలోనుండి అయినా నన్ను తిరిగి తీసుకువస్తాడు.
సా తదా కరుణా వాచో విలపన్తీ సుదుఃఖితా। వనస్పతిగతం గృధ్రం దదర్శాయతలోచనా
అప్పుడు, దుఃఖంతో విలపిస్తూ, కరుణతో కూడిన మాటలు చెప్పిన సీత, చెట్టు మీద కూర్చున్న గద్దను చూసింది.
సా తముద్వీక్ష్య సుశ్రోణీ రావణస్య వశంగతా। సమాక్రన్దద్ భయపరా దుఃఖోపహతయా గిరా
రావణుడి వశంలో ఉన్న సీత, అందమైన నడుముతో, భయంతో బాధపడుతూ, దుఃఖంతో కలిసిన స్వరంతో ఆ గద్దను చూస్తూ అరవసాగింది.
జటాయో పశ్య మామార్య హ్రియమాణామనాథవత్। అనేన రాక్షసేన్ద్రేణాకరుణం పాపకర్మణా
జటాయు మహానుభావా! ఈ రాక్షస రాజు, దయలేని, పాపకర్మలు చేసే వాడు, నన్ను అనాథురాలివలె అపహరిస్తున్నాడు, చూడు.
నైష వారయితుం శక్యస్త్వయా క్రూరో నిశాచరః। సత్వవాఞ్జితకాశీ చ సాయుధశ్చైవ దుర్మతిః
ఈ క్రూరమైన రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసుడిని నువ్వు ఆపడం సాధ్యం కాదు; అతడు బలవంతుడు, మాయగాడు, ఆయుధాలతో ఉన్నాడు, దుర్మార్గుడు.
రామాయ తు యథాతత్త్వం జటాయో హరణం మమ। లక్ష్మణాయ చ తత్ సర్వమాఖ్యాతవ్యమశేషతః
జటాయు! నా అపహరణాన్ని నిజంగా రామునికి చెప్పు, అలాగే లక్ష్మణునికి కూడా అన్నీ పూర్తిగా వివరించు.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, యిప్పటికి యాభైవ సర్గను వినండి.
తం శబ్దమవసుప్తస్తు జటాయురథ శుశ్రువే। నిరైక్షద్ రావణం క్షిప్రం వైదేహీం చ దదర్శ సః
ఆ శబ్దాన్ని పూర్తిగా మేలుకోని జటాయువు విన్నాడు; వెంటనే రావణుడిని, అలాగే వైదేహిని కూడా చూశాడు.
తతః పర్వతశృఙ్గాభస్తీక్ష్ణతుణ్డః ఖగోత్తమః। వనస్పతిగతః శ్రీమాన్ వ్యాజహార శుభాం గిరమ్
అప్పుడా పర్వత శిఖరంలా గట్టి ముక్కుతో ఉన్న, గొప్ప పక్షిరాజు, చెట్టు మీద కూర్చొని, మంగళకరమైన మాటలు చెప్పాడు.
దశగ్రీవ స్థితో ధర్మే పురాణే సత్యసంశ్రయః। భ్రాతస్త్వం నిన్దితం కర్మ కర్తుం నార్హసి సామ్ప్రతమ్
దశముఖ రాక్షసా! నీవు ఒకప్పుడు ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, సత్యాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచేవాడివి. అన్నయ్యా! నీవు ఇప్పుడు ఈ నిందకు గురిచేసే పనిని చేయకూడదు.
జటాయుర్నామ నామ్నాహం గృధ్రరాజో మహాబలః। రాజా సర్వస్య లోకస్య మహేన్ద్రవరుణోపమః
నా పేరు జటాయువు. నేను గొప్ప బలమున్న గద్దపక్షుల రాజు. ఈ లోకంలో అందరికీ రాజుని, మహేంద్రుడు, వరుణుడు లాంటి వాడిని.
లోకానాం చ హితే యుక్తో రామో దశరథాత్మజః। తస్యైషా లోకనాథస్య ధర్మపత్నీ యశస్వినీ
దశరథుని కుమారుడైన రాముడు అందరి మేలుకోసం కృషి చేస్తున్నాడు. ఈ మహిమాన్వితురాలు ఆ లోకనాధుడైన రాముని ధర్మపత్నిగా ఉన్నది.
సీతా నామ వరారోహా యాం త్వం హర్తుమిహేచ్ఛసి। కథం రాజా స్థితో ధర్మే పరదారాన్ పరామృశేత్
నీవు అపహరించాలనుకుంటున్న ఈ సీత అనే సుందరీ, మంచి రూపాన్ని కలిగినది. ధర్మంలో నిలిచిన రాజు ఎలా పరస్త్రీని తాకగలడు?
రక్షణీయా విశేషేణ రాజదారా మహాబల। నివర్తయ గతిం నీచాం పరదారాభిమర్శనాత్
ఓ మహాబలశాలి! రాజు పరస్త్రీలను ప్రత్యేకంగా కాపాడాలి. పరస్త్రీపై ఆశ పెట్టి, నీచమైన మార్గాన్ని విడిచి వెనక్కి తిరుగు.
న తత్ సమాచరేద్ ధీరో యత్ పరోఽస్య విగర్హయేత్। యథాఽఽత్మనస్తథాన్యేషాం దారా రక్ష్యా విమర్శనాత్
ఇతరులు నిందించే పనిని ధైర్యవంతుడు చేయకూడదు. మన భార్యను ఎలా కాపాడుకుంటామో, ఇతరుల భార్యలను కూడా అలాగే కాపాడాలి.
అర్థం వా యది వా కామం శిష్టాః శాస్త్రేష్వనాగతమ్। వ్యవస్యన్త్యనురాజానం ధర్మం పౌలస్త్యనన్దన
ధనం కోసం అయినా, కామం కోసం అయినా, మంచి వారు గ్రంథాల్లో చెప్పని విషయాల్లో కూడా ధర్మాన్ని తెలుసుకుని, దానిని అనుసరిస్తారు, ఓ పౌలస్త్యుని వంశజా!
రాజా ధర్మశ్చ కామశ్చ ద్రవ్యాణాం చోత్తమో నిధిః। ధర్మః శుభం వా పాపం వా రాజమూలం ప్రవర్తతే
రాజు, ధర్మం, కామం, ధనం — ఇవన్నీ గొప్ప సంపదలు. మంచి, చెడు, శుభం, పాపం అన్నీ రాజుని నుంచే పుడతాయి.
పాపస్వభావశ్చపలః కథం త్వం రక్షసాం వర। ఐశ్వర్యమభిసమ్ప్రాప్తో విమానమివ దుష్కృతీ
పాప స్వభావం, చంచలమైన వాడివి నీవు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడవై, దుర్మార్గుడిలా రాజ్యాన్ని ఎలా సంపాదించావు?
కామస్వభావో యఃసోఽసౌ న శక్యస్తం ప్రమార్జితుమ్। నహి దుష్టాత్మనామార్యమావసత్యాలయే చిరమ్
కామంతో నిండిన మనసును సులభంగా తొలగించలేరు. ఎందుకంటే, మంచి ఆచరణ పాపుల ఇంట్లో ఎక్కువ కాలం నిలవదు.
విషయే వా పురే వా తే యదా రామో మహాబలః। నాపరాధ్యతి ధర్మాత్మా కథం తస్యాపరాధ్యసి
నీ రాజ్యంలో అయినా, నగరంలో అయినా, మహాబలుడైన రాముడు ఎలాంటి తప్పు చేయలేదు. మరి నీవు అతనికి ఎందుకు అన్యాయం చేస్తున్నావు?
యది శూర్పణఖాహేతోర్జనస్థానగతః ఖరః। అతివృత్తో హతః పూర్వం రామేణాక్లిష్టకర్మణా
శూర్పణఖ కారణంగా ఖరుడు జనస్థానానికి వచ్చి, హద్దు దాటి, పాపం చేసి, నిష్కళంకుడైన రామునిచేత హతమయ్యాడని భావిస్తే—
అత్ర బ్రూహి యథాతత్త్వం కో రామస్య వ్యతిక్రమః। యస్య త్వం లోకనాథస్య హృత్వా భార్యాం గమిష్యసి
ఇక్కడ నిజాన్ని చెప్పు: లోకనాధుడైన రాముడు ఏ తప్పు చేశాడు? నువ్వు అతని భార్యను అపహరించి వెళ్లాలనుకుంటున్నావు.
క్షిప్రం విసృజ వైదేహీం మా త్వా ఘోరేణ చక్షుషా। దహేద్ దహనభూతేన వృత్రమిన్ద్రాశనిర్యథా
వైదేహిని వెంటనే వదిలిపెట్టు. లేనిచో ఆమె భయంకరమైన చూపుతో నిన్ను కాల్చిపెడతుంది, ఇంద్రుడు వృత్రాసురుణ్ని వజ్రాయుధంతో కాల్చినట్లు.
సర్పమాశీవిషం బద్ధ్వా వస్త్రాన్తే నావబుధ్యసే। గ్రీవాయాం ప్రతిముక్తం చ కాలపాశం న పశ్యసి
నీవు నీ వస్త్రపు చివరలో విషసర్పాన్ని కట్టుకున్నావని తెలుసుకోవడం లేదు. నీ మెడలో మరణపు ఉయ్యాల కట్టబడిందని కూడా గమనించటం లేదు.
స భారః సౌమ్య భర్తవ్యో యో నరం నావసాదయేత్। తదన్నమపి భోక్తవ్యం జీర్యతే యదనామయమ్
ఓ మృదువైనవాడా! మనిషిని కూల్చివేయని భారమే మోయాలి. జీర్ణమై హాని కలిగించని ఆహారమే తినాలి.
యత్ కృత్వా న భవేద్ ధర్మో న కీర్తిర్న యశో ధ్రువమ్। శరీరస్య భవేత్ ఖేదః కస్తత్ కర్మ సమాచరేత్
ధర్మం, కీర్తి, నిలిచే యశస్సు రాకుండా, కేవలం శరీరానికి కష్టం తెచ్చే పనిని ఎవరు చేయాలి?
షష్టివర్షసహస్రాణి జాతస్య మమ రావణ। పితృపైతామహం రాజ్యం యథావదనుతిష్ఠతః
ఓ రావణా! నాకు జన్మించి అరవై వేల సంవత్సరాలు అయ్యాయి. అప్పటినుంచి నా తండ్రి, తాతల నుంచి వచ్చిన రాజ్యాన్ని సరిగ్గా పాలిస్తూ వస్తున్నాను.
వృద్ధోఽహం త్వం యువా ధన్వీ సరథః కవచీ శరీ। న చాప్యాదాయ కుశలీ వైదేహీం మే గమిష్యసి
నేను వృద్ధుడిని, నీవు యువకుడివి, ధనుస్సు, రథం, కవచం ధరించావు. అయినా నా కళ్ల ముందే నీవు వేదేహిని తీసుకుని సురక్షితంగా పోవడం సాధ్యం కాదు.
న శక్తస్త్వం బలాద్ధర్తుం వైదేహీం మమ పశ్యతః। హేతుభిర్న్యాయసంయుక్తైర్ధ్రువాం వేదశ్రుతీమివ
నీవు బలవంతంగా నా ముందే వేదేహిని తీసుకెళ్లలేవు. అది న్యాయబద్ధంగా స్థిరమైన వేదజ్ఞానాన్ని ఎవరూ తీసుకోలేనట్టు.