నిష్కమ్పపత్రాస్తరవో నద్యశ్చ స్తిమితోదకాః। భవన్తి యత్ర తత్రాహం తిష్ఠామి చ చరామి చ
నేను ఉన్న చోట లేదా తిరుగుతున్న చోట, చెట్లు ఆకులు కదలకుండా నిలబడతాయి. నదుల నీళ్లు కూడా కదలకుండా ఉంటాయి.
మమ పారే సముద్రస్య లఙ్కా నామ పురీ శుభా। సమ్పూర్ణా రాక్షసైర్ఘోరైర్యథేన్ద్రస్యామరావతీ
సముద్రం దాటి, లంక అనే నా అందమైన నగరం ఉంది. అది భయంకరమైన రాక్షసులతో నిండిపోయి ఉంటుంది. అది ఇంద్రునికి అమరావతి ఎలా ఉంటుందో నాకు అలానే ఉంది.
ప్రాకారేణ పరిక్షిప్తా పాణ్డురేణ విరాజితా। హేమకక్ష్యా పురీ రమ్యా వైదూర్యమయతోరణా
ఆ నగరం తెల్లటి ప్రాకారంతో చుట్టబడి, బంగారు ప్రాంగణాలతో, వైడూర్య రత్నాలతో చేసిన గోపురాలతో ఎంతో అందంగా మెరిసిపోతుంది.
హస్త్యశ్వరథసమ్బాధా తూర్యనాదవినాదితా। సర్వకామఫలైర్వృక్షైః సంకులోద్యానభూషితా
అక్కడ ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు గుంపుగా ఉంటాయి. వాద్యాల ధ్వనితో మారుమోగుతుంది. అన్ని కోరికల ఫలాలను ఇచ్చే చెట్లతో ఉన్న ఉద్యానవనాలు ఆ నగరానికి అలంకారం.
తత్ర త్వం వస హే సీతే రాజపుత్రి మయా సహ। న స్మరిష్యసి నారీణాం మానుషీణాం మనస్విని
అక్కడ, ఓ సీతా రాజకుమారీ! నాతో కలిసి నివసించు. నీవు మానవ స్త్రీలను గుర్తు చేసుకోకపోతావు, ఓ ధీరవతి!
భుఞ్జానా మానుషాన్ భోగాన్ దివ్యాంశ్చ వరవర్ణిని। న స్మరిష్యసి రామస్య మానుషస్య గతాయుషః
అక్కడ మానవ లోకంలోని ఆనందాలను, దివ్యమైన సుఖాలను అనుభవిస్తూ, నీవు మానవుడైన రాముడిని, ఆయుష్షు ముగిసిన వాడిని, మరచిపోతావు, ఓ సుందరీ!
స్థాపయిత్వా ప్రియం పుత్రం రాజ్యే దశరథో నృపః। మన్దవీర్యస్తతో జ్యేష్ఠః సుతః ప్రస్థాపితో వనమ్
దశరథుడు తన ప్రియమైన కుమారుడిని రాజ్యానికి పట్టాభిషేకం చేసి, ఆ తర్వాత బలహీనుడై, తన పెద్ద కుమారుడిని అరణ్యంలోకి పంపించాడు.
తేన కిం భ్రష్టరాజ్యేన రామేణ గతచేతసా। కరిష్యసి విశాలాక్షి తాపసేన తపస్వినా
రాజ్యం పోయిన రాముడితో, మనసు స్థిరంగా లేని ascetic జీవితం గడిపే వాడితో, నీవు ఏమి సాధించగలవు, విశాలమైన కళ్లవాడా?
రక్ష రాక్షసభర్తారం కామయ స్వయమాగతమ్। న మన్మథశరావిష్టం ప్రత్యాఖ్యాతుం త్వమర్హసి
రాక్షసుల అధిపతిని, నిన్ను తానే వచ్చి కోరుతున్న వాడిని, ప్రేమతో ఆదరించు. మన్మథుని బాణాలతో గాయపడిన వాడిని తిరస్కరించకూడదు.
ప్రత్యాఖ్యాయ హి మాం భీరు పశ్చాత్తాపం గమిష్యసి। చరణేనాభిహత్యేవ పురూరవసముర్వశీ
నన్ను తిరస్కరిస్తే, భయపడే వాడివి, తర్వాత నీవు పశ్చాత్తాపపడతావు. పురూరవుని ఉర్వశి తన కాలితో తన్నిన తర్వాత ఎలా బాధపడిందో, అలా.
అఙ్గుల్యా న సమో రామో మమ యుద్ధే స మానుషః। తవ భాగ్యేన సమ్ప్రాప్తం భజస్వ వరవర్ణిని
రాముడు యుద్ధంలో నా వేలు సాటి కూడా కాడు. సౌందర్యవతీ! నీ అదృష్టంతో నీకు దక్కినదాన్ని ఆనందించు.
ఏవముక్తా తు వైదేహీ క్రుద్ధా సంరక్తలోచనా। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం రహితే రాక్షసాధిపమ్
ఇలా మాట్లాడిన రాక్షసాధిపతిని, కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా మారిన వైదేహి, ఒంటరిగా ఉండగా కఠినంగా పలికింది.
కథం వైశ్రవణం దేవం సర్వదేవనమస్కృతమ్। భ్రాతరం వ్యపదిశ్య త్వమశుభం కర్తుమిచ్ఛసి
ప్రతి దేవతా నమస్కరించే కుబేరుడి అన్నవని చెప్పుకుంటూ, నీవు చెడు పనికి ప్రయత్నించడం ఎలా సాధ్యం?
అవశ్యం వినశిష్యన్తి సర్వే రావణ రాక్షసాః। యేషాం త్వం కర్కశో రాజా దుర్బుద్ధిరజితేన్ద్రియః
రావణా! నీవు కఠిన హృదయుడవు, చెడు ఆలోచనలవాడు, ఇంద్రియాలను అదుపు చేసుకోని వాడివి. నీలాంటి వాడి పాలనలో ఉన్న రాక్షసులు తప్పకుండా నాశనం అవుతారు.
అపహృత్య శచీం భార్యాం శక్యమిన్ద్రస్య జీవితుమ్। నహి రామస్య భార్యాం మామానీయ స్వస్తిమాన్ భవేత్
ఇంద్రుడు తన భార్య శచిని అపహరించినా బ్రతికే అవకాశం ఉంది. కానీ నన్ను, రాముని భార్యను తీసుకెళ్లిన తర్వాత నీవు క్షేమంగా ఉండలేవు.
జీవేచ్చిరం వజ్రధరస్య పశ్చా- చ్ఛచీం ప్రధృష్యాప్రతిరూపరూపామ్। న మాదృశీం రాక్షస ధర్షయిత్వా పీతామృతస్యాపి తవాస్తి మోక్షః
వజ్రాయుధుడు అయిన ఇంద్రుని భార్య శచిని అవమానించినా, ఎవరైనా ఎక్కువ కాలం బ్రతికే అవకాశం ఉంది. కానీ నన్ను లాంటి స్త్రీని అవమానించిన తర్వాత, అమృతం తాగినా నీకు విముక్తి ఉండదు, రాక్షసా!
thumb|ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, నలభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
సీతాయా వచనం శ్రుత్వా దశగ్రీవః ప్రతాపవాన్। హస్తే హస్తం సమాహత్య చకార సుమహద్ వపుః
సీత మాటలు విన్న దశముఖుడు, తన చేతిని మరో చేతితో కొట్టి, తన రూపాన్ని మరింత పెంచుకున్నాడు.
స మైథిలీం పునర్వాక్యం బభాషే వాక్యకోవిదః। నోన్మత్తయా శ్రుతౌ మన్యే మమ వీర్యపరాక్రమౌ
వాక్య నిపుణుడైన వాడు మళ్లీ మైథిలిని ఇలా అడిగాడు: 'నీవు పిచ్చిదానివి కాకపోయినా, నా శక్తి, పరాక్రమాలు నీ చెవికి పడలేదనుకుంటున్నాను.'
ఉద్వహేయం భుజాభ్యాం తు మేదినీమమ్బరే స్థితః। ఆపిబేయం సముద్రం చ మృత్యుం హన్యాం రణే స్థితః
నేను ఆకాశంలో నిలబడి నా చేతులతో భూమిని ఎత్తగలను. సముద్రాన్ని తాగగలను. యుద్ధంలో మరణాన్ని కూడా జయించగలను.
అర్కం తుద్యాం శరైస్తీక్ష్ణైర్విభిన్ద్యాం హి మహీతలమ్। కామరూపేణ ఉన్మత్తే పశ్య మాం కామరూపిణమ్
పదునైన బాణాలతో సూర్యుడిని గాయపరచగలను. భూమిని చీలగలను. పిచ్చిదానివి! నేను కావాలంటే ఏ రూపమైనా ధరించగలను, చూడు.
ఏవముక్తవతస్తస్య రావణస్య శిఖిప్రభే। క్రుద్ధస్య హరిపర్యన్తే రక్తే నేత్రే బభూవతుః
పావురపు రంగు వాడైన రావణుడు ఇలా కోపంతో మాట్లాడినప్పుడు, అతని మాటలు ముగిసే సరికి అతని కన్నులు ఎర్రగా మారాయి.
సద్యః సౌమ్యం పరిత్యజ్య తీక్ష్ణరూపం స రావణః। స్వం రూపం కాలరూపాభం భేజే వైశ్రవణానుజః
వైశ్రవణుని తమ్ముడు అయిన రావణుడు, వెంటనే తన మృదువైన రూపాన్ని వదిలి, భయంకరమైన కాలరూపాన్ని ధరించాడు.
సంరక్తనయనః శ్రీమాంస్తప్తకాఞ్చనభూషణః। క్రోధేన మహతావిష్టో నీలజీమూతసంనిభః
రక్తంలా ఎర్రని కన్నులతో, వేడి బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, మహా కోపంతో ఉన్న వాడు, నీలి మేఘంలా కనిపించాడు.
దశాస్యో వింశతిభుజో బభూవ క్షణదాచరః। స పరివ్రాజకచ్ఛద్మ మహాకాయో విహాయ తత్
పదిహెడు తలలు, ఇరవై చేతులు కలిగిన రాత్రివేళ సంచరించే రావణుడు, తపస్వి వేషాన్ని వదిలేసి తన అసలైన మహా రూపాన్ని బయటపెట్టాడు.
ప్రతిపేదే స్వకం రూపం రావణో రాక్షసాధిపః। రక్తామ్బరధరస్తస్థౌ స్త్రీరత్నం ప్రేక్ష్య మైథిలీమ్
రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు తన అసలైన రూపాన్ని ధరించి, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, స్త్రీలలో మణిపూసయైన మైథిలిని చూస్తూ నిలబడ్డాడు.
స తామసితకేశాన్తాం భాస్కరస్య ప్రభామివ। వసనాభరణోపేతాం మైథిలీం రావణోఽబ్రవీత్
కృష్ణవర్ణమైన జుట్టు తల చుట్టూ మెరిసిపోతూ, సూర్యుని కాంతిలా ప్రకాశిస్తూ, మంచి వస్త్రాలూ ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన మైథిలిని రావణుడు ఇలా అన్నాడు.
త్రిషు లోకేషు విఖ్యాతం యది భర్తారమిచ్ఛసి। మామాశ్రయ వరారోహే తవాహం సదృశః పతిః
మూడు లోకాలలో పేరుగాంచిన భర్తను కోరుకుంటే, సన్నని నడుము కలిగినవాడా, నన్ను ఆశ్రయించు. నీకు నేను సముచితమైన భర్తను.
మాం భజస్వ చిరాయ త్వమహం శ్లాఘ్యః పతిస్తవ। నైవ చాహం క్వచిద్ భద్రే కరిష్యే తవ విప్రియమ్
నన్ను ఎంచుకో, నీకు శాశ్వతమైన స్నేహితుడిని. నేను నీకు ప్రశంసించదగిన భర్తను. ఓ మృదువైనవాడా, నీకు ఎప్పుడూ హాని చేయను.
త్యజ్యతాం మానుషో భావో మయి భావః ప్రణీయతామ్। రాజ్యాచ్చ్యుతమసిద్ధార్థం రామం పరిమితాయుషమ్
నీ మానవ భావాన్ని వదిలి, నీ మనసును నాపై పెట్టు. రాజ్యం కోల్పోయి, లక్ష్యాలు సాధించలేక, పరిమిత ఆయుష్కాలం ఉన్న రాముడిని విడిచిపెట్టు.