స్తిమితం గన్తుమారేభే భయాద్ గోదావరీ నదీ। రామస్య త్వన్తరం ప్రేప్సుర్దశగ్రీవస్తదన్తరే
భయంతో గోదావరి నది మెల్లగా ప్రవహించసాగింది. ఆ సమయంలో రామునికి అవకాశం కోసం దశగ్రీవుడు దగ్గరికి వచ్చాడు.
ఉపతస్థే చ వైదేహీం భిక్షురూపేణ రావణః। అభవ్యో భవ్యరూపేణ భర్తారమనుశోచతీమ్
రావణుడు భిక్షాడు వేషంలో వైదేహి దగ్గరకు వచ్చాడు. అతడు అనర్హుడైనా, మంచి వేషంలో కనిపిస్తూ, భర్తను తలచుకుంటూ దుఃఖిస్తున్న ఆమెను చేరాడు.
అభ్యవర్తత వైదేహీం చిత్రామివ శనైశ్చరః। సహసా భవ్యరూపేణ తృణైః కూప ఇవావృతః
అతడు శనైశ్చరుడు ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాన్ని చేరినట్లు, ఆకస్మాత్తుగా మంచివాడిలా, పైకి మంచిగా కనిపిస్తూ, గడ్డి కప్పిన బావిలా వైదేహిని దగ్గరికి వచ్చాడు.
అతిష్ఠత్ ప్రేక్ష్య వైదేహీం రామపత్నీం యశస్వినీమ్। తిష్ఠన్ సమ్ప్రేక్ష్య చ తదా పత్నీం రామస్య రావణః
అతడు రాముని భార్య అయిన వైదేహిని, ప్రతిష్టతో కూడిన సీతను నిలబడి గమనిస్తూ చూశాడు. ఆ సమయంలో రావణుడు ఆమెను చూస్తూ నిలబడ్డాడు.
శుభాం రుచిరదన్తోష్ఠీం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్। ఆసీనాం పర్ణశాలాయాం బాష్పశోకాభిపీడితామ్
ఆమె అందమైన పళ్ళు, పెదవులు కలిగి, ముఖం పూర్ణచంద్రునిలా మెరిసిపోతూ, పర్ణశాలలో కూర్చుని కన్నీళ్లు, శోకంతో బాధపడుతూ ఉంది.
స తాం పద్మపలాశాక్షీం పీతకౌశేయవాసినీమ్। అభ్యగచ్ఛత వైదేహీం హృష్టచేతా నిశాచరః
కుముదపు ఆకుల్లాంటి కన్నులు, పసుపు పట్టు వస్త్రాలు ధరించిన వైదేహిని, ఆ రాత్రివేళ ప్రేతాత్మ ఆనందంతో దగ్గరికి వెళ్లాడు.
దృష్ట్వా కామశరావిద్ధో బ్రహ్మఘోషముదీరయన్। అబ్రవీత్ ప్రశ్రితం వాక్యం రహితే రాక్షసాధిపః
కామబాణాలతో గాయపడి, బ్రహ్మఘోషంలా శబ్దం చేస్తూ, రాక్షసాధిపతి రహస్యంగా వినయంగా ఇలా మాటలాడాడు.
తాముత్తమాం త్రిలోకానాం పద్మహీనామివ శ్రియమ్। విభ్రాజమానాం వపుషా రావణః ప్రశశంస హ
మూడు లోకాలకూ మించిన, కమలాన్ని కోల్పోయిన శ్రీను పోలి, తన అందంతో ప్రకాశించే ఆమెను రావణుడు ప్రశంసించాడు.
రౌప్యకాఞ్చనవర్ణాభే పీతకౌశేయవాసిని। కమలానాం శుభాం మాలాం పద్మినీవ చ బిభ్రతీ
పసుపు పట్టు వస్త్రం ధరించి, వెండి బంగారం వర్ణంతో మెరిసిపోతూ, కమలమాల ధరించి, పుష్కరిణిని పోలి కనిపించింది.
హ్రీః శ్రీః కీర్తిః శుభా లక్ష్మీరప్సరా వా శుభాననే। భూతిర్వా త్వం వరారోహే రతిర్వా స్వైరచారిణీ
ఓ మంగళముఖి! నీవు లజ్జ, శ్రీ, కీర్తి, మంగళ లక్ష్మి, లేదా అప్సరసా? లేక భోగం, సుందర నడుము కలదానా? లేదా స్వేచ్ఛగా తిరిగే రతిదేవతవా?
సమాః శిఖరిణః స్నిగ్ధాః పాణ్డురా దశనాస్తవ। విశాలే విమలే నేత్రే రక్తాన్తే కృష్ణతారకే
నీ పళ్ళు పర్వత శిఖరాల్లా సమంగా, మృదువుగా, తెల్లగా ఉన్నాయి. నీ కన్నులు పెద్దవి, నిర్మలంగా, చివరల్లో ఎరుపు, నల్లని మణికట్టు కలిగి ఉన్నాయి.
విశాలం జఘనం పీనమూరూ కరికరోపమౌ। ఏతావుపచితౌ వృత్తౌ సంహతౌ సమ్ప్రగల్భితౌ
నీ నడుము విస్తారంగా ఉంది, తొడలు దృఢంగా, వృత్తంగా, యువ ఏనుగుల కండెముకలను పోలి, బాగా ఏర్పడి దగ్గరగా ఉన్నాయి.
పీనోన్నతముఖౌ కాన్తౌ స్నిగ్ధతాలఫలోపమౌ। మణిప్రవేకాభరణౌ రుచిరౌ తే పయోధరౌ
నీ వక్షోజాలు పుష్టిగా, ఎత్తుగా, ఆకర్షణీయంగా, మృదువైన తాళపండు లాంటి ఆకారంలో, మణులు, ముత్యాల అలంకారాలతో అందంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
చారుస్మితే చారుదతి చారునేత్రే విలాసిని। మనో హరసి మే రామే నదీకూలమివామ్భసా
ఓ రాముని ప్రియమైనవాడా! అందమైన నవ్వు, సుందరమైన పళ్ళు, ఆకర్షణీయమైన కన్నులతో, లీలాగమనంతో నీవు నా మనసును నదీ తీరాన్ని నీరు తడిపినట్టు ఆకర్షిస్తున్నావు.
కరాన్తమితమధ్యాసి సుకేశే సంహతస్తని। నైవ దేవీ న గన్ధర్వీ న యక్షీ న చ కింనరీ
నీ నడుము చేతితో పట్టుకోదగినంత సన్నగా ఉంది, కేశాలు అందంగా ఉన్నాయి, వక్షోజాలు దగ్గరగా ఉన్నాయి. నీవు దేవతా, గంధర్వి, యక్షి, కిన్నరి ఎవ్వరూ కాదనిపిస్తుంది.
నైవంరూపా మయా నారీ దృష్టపూర్వా మహీతలే। రూపమగ్ర్యం చ లోకేషు సౌకుమార్యం వయశ్చ తే
ఈ భూమిపై ఇంత అందమైన మహిళను నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. నీ అందం, మృదుత్వం, యవ్వనం లోకాలన్నిటిలోనూ అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి.
ఇహ వాసశ్చ కాన్తారే చిత్తమున్మాథయన్తి మే। సా ప్రతిక్రామ భద్రం తే న త్వం వస్తుమిహార్హసి
ఈ అడవిలో నీ నివాసం నా మనసును కలవరపెడుతోంది. అందుకే, ఓ మంగళకరమైనవాడా, ఇక్కడ ఉండక పోవడం మంచిది.
రాక్షసానామయం వాసో ఘోరాణాం కామరూపిణామ్। ప్రాసాదాగ్రాణి రమ్యాణి నగరోపవనాని చ
ఇది రాక్షసుల నివాసం, భయంకరమైన, రూపాలు మార్చుకునే వాళ్ళది. ఇక్కడ అందమైన ప్రాసాదాలు, నగరోత్సవనాలు ఉన్నాయి.
సమ్పన్నాని సుగన్ధీని యుక్తాన్యాచరితుం త్వయా। వరం మాల్యం వరం గన్ధం వరం వస్త్రం చ శోభనే
అవి సంపన్నంగా, సువాసనలతో నిండినవి, నీకు అనుకూలంగా అనుభవించదగినవి. ఓ అందమైనవాడా, నీవు ఉత్తమమైన పూలమాలలు, పరిమళాలు, వస్త్రాలు ధరించదగినవాడవు.
భర్తారం చ వరం మన్యే త్వద్యుక్తమసితేక్షణే। కా త్వం భవసి రుద్రాణాం మరుతాం వా శుచిస్మితే
ఓ నల్లని కళ్ళు కలదానా, నీవు మంచి భర్తకు అర్హవు. నీవెవరు? నీవు రుద్రులలో, లేక మరుత్స్వాములలో ఎవరి భార్యవా? నీ నవ్వు పవిత్రంగా ఉంది.
వసూనాం వా వరారోహే దేవతా ప్రతిభాసి మే। నేహ గచ్ఛన్తి గన్ధర్వా న దేవా న చ కిన్నరాః
ఓ సుందర నడుము కలదానా, నీవు వసువులలో దేవతలా కనిపిస్తున్నావు. ఇక్కడ గంధర్వులు, దేవతలు, కిన్నరులు రావడం లేదు.
రాక్షసానామయం వాసః కథం తు త్వమిహాగతా। ఇహ శాఖామృగాః సింహా ద్వీపివ్యాఘ్రమృగా వృకాః
ఇది రాక్షసుల నివాసం. మరి నీవు ఇక్కడ ఎలా వచ్చావు? ఇక్కడ చెట్లమీద ఉండే జంతువులు, సింహాలు, ద్వీపాల్లో ఉండే పులులు, నక్కలు ఉన్నాయి.
ఋక్షాస్తరక్షవః కఙ్కాః కథం తేభ్యో న బిభ్యసే। మదాన్వితానాం ఘోరాణాం కుఞ్జరాణాం తరస్వినామ్
ఇక్కడ ఎలుగుబంట్లు, నక్కలు, గొల్లపక్షులు ఉన్నాయి. వాటిని చూసి నీవు భయపడటం లేదా? ఇంకా ఉన్మత్తంగా, భయంకరంగా, వేగంగా తిరిగే ఏనుగులు కూడా ఉన్నాయి.
కథమేకా మహారణ్యే న బిభేషి వరాననే। కాసి కస్య కుతశ్చ త్వం కిం నిమిత్తం చ దణ్డకాన్
ఓ సుందర ముఖి! నీవు ఈ విస్తారమైన అడవిలో ఒంటరిగా ఉండి కూడా భయపడటం లేదేంటి? నీవెవరు? ఎవరి కుమార్తె? ఎక్కడి నుంచి వచ్చావు? దండకారణ్యంలోకి ఎందుకు వచ్చావు?
ఏకా చరసి కల్యాణి ఘోరాన్ రాక్షససేవితాన్। ఇతి ప్రశస్తా వైదేహీ రావణేన మహాత్మనా
ఓ సుందరి, నీవు ఒంటరిగా భయంకరమైన రాక్షసులు సంచరించే చోట్ల తిరుగుతున్నావు. ఇలా మహాత్ముడైన రావణుడు వైదేహిని ప్రశంసించాడు.
ద్విజాతివేషేణ హి తం దృష్ట్వా రావణమాగతమ్। సర్వైరతిథిసత్కారైః పూజయామాస మైథిలీ
రావణుడు ద్విజాతి వేషంలో వచ్చినట్టుగా చూసి, మైతిలీ అతనిని అతిథిగా గౌరవించి, అన్ని ఆతిథ్య మర్యాదలతో సత్కరించింది.
ఉపానీయాసనం పూర్వం పాద్యేనాభినిమన్త్ర్య చ। అబ్రవీత్ సిద్ధమిత్యేవ తదా తం సౌమ్యదర్శనమ్
ఆమె ముందుగా ఆసనం తీసుకొచ్చి, పాదాలకు నీళ్లు ఇచ్చి ఆహ్వానించి, 'అన్నీ సిద్ధంగా ఉన్నాయి' అని ఆ మృదువైన ముఖాన్ని కలిగిన అతనితో చెప్పింది.
ద్విజాతివేషేణ సమీక్ష్య మైథిలీ సమాగతం పాత్రకుసుమ్భధారిణమ్। అశక్యముద్ద్వేష్టుముపాయదర్శనా- న్న్యమన్త్రయద్ బ్రాహ్మణవత్ తథాగతమ్
ద్విజాతి వేషంలో పాత్రం, కుసుంబం పట్టుకుని వచ్చినవాడిని మైతిలీ గమనించి, తిరస్కరించలేని పరిస్థితిలో, బ్రాహ్మణుడిలా అతనిని ఆహ్వానించింది.
ఇయం బృసీ బ్రాహ్మణ కామమాస్యతా- మిదం చ పాద్యం ప్రతిగృహ్యతామితి। ఇదం చ సిద్ధం వనజాతముత్తమం త్వదర్థమవ్యగ్రమిహోపభుజ్యతామ్
'ఇక్కడ ఆసనం ఉంది బ్రాహ్మణా, దయచేసి కూర్చోండి. ఈ పాద్యాన్ని స్వీకరించండి. మీకోసం సిద్ధం చేసిన ఈ అరణ్యఫలాలను నిర్భయంగా ఇక్కడ ఆస్వాదించండి' అని చెప్పింది.
నిమన్త్ర్యమాణః ప్రతిపూర్ణభాషిణీం నరేన్ద్రపత్నీం ప్రసమీక్ష్య మైథిలీమ్। ప్రసహ్య తస్యా హరణే దృఢం మనః సమర్పయామాస వధాయ రావణః
మైతిలీ, నరేంద్రపత్నిగా సంపూర్ణంగా మాట్లాడుతూ ఆహ్వానిస్తున్నదాన్ని రావణుడు చూసి, ఆమెను బలవంతంగా అపహరించాలనే దృఢ సంకల్పంతో తన మనసును ఆమె వినాశనానికి అంకితం చేశాడు.