వాక్యమప్రతిరూపం తు న చిత్రం స్త్రీషు మైథిలి। స్వభావస్త్వేష నారీణామేషు లోకేషు దృశ్యతే
"మైథిలీ, ఇలాంటి తగని మాటలు స్త్రీల నుంచి వినడం ఆశ్చర్యం కాదు. ఈ లోకంలో స్త్రీలకు ఇదే స్వభావం కనిపిస్తుంది."
విముక్తధర్మాశ్చపలాస్తీక్ష్ణా భేదకరాః స్త్రియః। న సహే హీదృశం వాక్యం వైదేహి జనకాత్మజే
"స్త్రీలు చంచలమైనవారు, నియమాలు లేని వారు, పదునైన వారు, కలహం కలిగించే వారు. వైదేహి, జనకుని కుమార్తె, ఇలాంటి మాటలు నేను భరించలేను."
శ్రోత్రయోరుభయోర్మధ్యే తప్తనారాచసంనిభమ్। ఉపశృణ్వన్తు మే సర్వే సాక్షిణో హి వనేచరాః
"నా రెండు చెవుల మధ్య, వేడి బాణంలా గుచ్చే మాటలు నేను మాట్లాడుతున్నాను. అడవిలో ఉన్న అందరూ దీన్ని విని సాక్ష్యమివ్వాలి."
న్యాయవాదీ యథా వాక్యముక్తోఽహం పరుషం త్వయా। ధిక్ త్వామద్య వినశ్యన్తీం యన్మామేవం విశఙ్కసే
"న్యాయంగా మాట్లాడిన నేను, నీవు నన్ను కఠినంగా దూషించావు. నశించిపోతున్న నీవు నన్ను అనుమానించడం నీకు సిగ్గు కావాలి."
స్త్రీత్వాద్ దుష్టస్వభావేన గురువాక్యే వ్యవస్థితమ్। గచ్ఛామి యత్ర కాకుత్స్థః స్వస్తి తేఽస్తు వరాననే
"స్త్రీత్వం వల్ల, చెడ్డ స్వభావం వల్ల, నీవు నీ మాటల్లోనే నిలిచిపోయావు. ఇప్పుడు నేను రాముడి దగ్గరకు వెళ్తున్నాను. నీకు శుభం కలగాలి, అందమైన ముఖం కలదానివి."
రక్షన్తు త్వాం విశాలాక్షి సమగ్రా వనదేవతాః। నిమిత్తాని హి ఘోరాణి యాని ప్రాదుర్భవన్తి మే। అపి త్వాం సహ రామేణ పశ్యేయం పునరాగతః
"విశాలమైన కళ్లవాడివి, అడవి దేవతలందరూ నిన్ను రక్షించాలి. నాకు భయంకరమైన సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. తిరిగి వచ్చేటప్పుడు, నిన్ను రామునితో కలిసి మళ్లీ చూడాలని కోరుకుంటున్నాను."
లక్ష్మణేనైవముక్తా తు రుదతీ జనకాత్మజా। ప్రత్యువాచ తతో వాక్యం తీవ్రబాష్పపరిప్లుతా
లక్ష్మణుడు ఇలా అన్న తర్వాత, జనకుని కుమార్తె సీతా కన్నీళ్ళతో విలపిస్తూ, తీవ్రమైన బాధతో ఇలా ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది:
గోదావరీం ప్రవేక్ష్యామి హీనా రామేణ లక్ష్మణ। ఆబన్ధిష్యేఽథవా త్యక్ష్యే విషమే దేహమాత్మనః
"రాముడు లేని నేను, లక్ష్మణా, గోదావరిలోకి దూకిపోతాను. లేకపోతే, ఉయ్యాల కట్టుకుని ఉరేసుకుంటాను, లేదా ఎక్కడైనా ప్రమాదకరమైన చోట నా శరీరాన్ని వదిలేస్తాను."
పిబామి వా విషం తీక్ష్ణం ప్రవేక్ష్యామి హుతాశనమ్। న త్వహం రాఘవాదన్యం కదాపి పురుషం స్పృశే
నేను విషం తాగినా, అగ్నిలోకి దూకినా పరవాలేదు. కానీ రాఘవుని తప్ప ఇంకెవరినీ నేను ఎప్పుడూ తాకను.
ఇతి లక్ష్మణమాశ్రుత్య సీతా శోకసమన్వితా। పాణిభ్యాం రుదతీ దుఃఖాదుదరం ప్రజఘాన హ
లక్ష్మణుడు చెప్పిన మాటలు విని, శోకంతో నిండిన సీతా కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ బాధతో తన చేతులతో పొట్టను కొట్టుకుంది.
తామార్తరూపాం విమనా రుదన్తీం సౌమిత్రిరాలోక్య విశాలనేత్రామ్। ఆశ్వాసయామాస న చైవ భర్తు- స్తం భ్రాతరం కించిదువాచ సీతా
ఆమెను అంతగా బాధతో, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, విసిగిపోయినవాడిగా చూసిన సౌమిత్రి, ఆమెను ఓదార్చడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ సీతా, తన భర్తకు అన్నయ్య అయిన అతనితో ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడలేదు.
తతస్తు సీతామభివాద్య లక్ష్మణః కృతాఞ్జలిః కించిదభిప్రణమ్య। అవేక్షమాణో బహుశః స మైథిలీం జగామ రామస్య సమీపమాత్మవాన్
ఆ తరువాత లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి, కొంత వంగి సీతకు నమస్కరించాడు. ఆమెను మళ్లీ మళ్లీ చూసుకుంటూ ధైర్యంగా రాముని దగ్గరకు వెళ్లాడు.
thumb|షట్చత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షట్చత్వారింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో నలభై ఆరవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది. వినండి.
తయా పరుషముక్తస్తు కుపితో రాఘవానుజః। స వికాంక్షన్ భృశం రామం ప్రతస్థే నచిరాదివ
ఆమె గట్టిగా మాట్లాడినందుకు కోపంతో ఉన్న రాఘవుని తమ్ముడు, రాముని కోసం తహతహలాడుతూ వెంటనే బయలుదేరాడు.
తదాసాద్య దశగ్రీవః క్షిప్రమన్తరమాస్థితః। అభిచక్రామ వైదేహీం పరివ్రాజకరూపధృక్
అప్పుడే దశగ్రీవుడు ఆ అవకాశం పట్టుకుని, వడిగా వైదేహిని తపస్వి వేషంలో దగ్గరికి వచ్చాడు.
శ్లక్ష్ణకాషాయసంవీతః శిఖీ ఛత్రీ ఉపానహీ। వామే చాంసేఽవసజ్యాథ శుభే యష్టికమణ్డలూ
అతడు మృదువైన గోధుమ రంగు వస్త్రాలు ధరించి, జటా, గొడుగు, పాదరక్షలు వేసుకుని, ఎడమ భుజంపై అందమైన దండం, కమండలు వేసుకున్నాడు.
పరివ్రాజకరూపేణ వైదేహీమన్వవర్తత। తామాససాదాతిబలో భ్రాతృభ్యాం రహితాం వనే
తపస్వి వేషంలో ఉన్న అతడు, ఇద్దరు అన్నదమ్ముల నుండి వేరుపడిన వైదేహిని అడవిలో ఒంటరిగా చూసి ఆమెను వెంబడించాడు.
రహితాం సూర్యచన్ద్రాభ్యాం సంధ్యామివ మహత్తమః। తామపశ్యత్ తతో బాలాం రాజపుత్రీం యశస్వినీమ్
ఆమెను సూర్య చంద్రులు లేని సంధ్య వలె ఒంటరిగా, బాలికగా, ప్రతిష్టతో కూడిన రాజకుమార్తెగా చూశాడు.
రోహిణీం శశినా హీనాం గ్రహవద్ భృశదారుణః। తముగ్రం పాపకర్మాణం జనస్థానగతా ద్రుమాః
చంద్రుడిలేని రోహిణిలా, అతడు భయంకరమైన పనులు చేసే దుష్టుడు. జనస్థానంలోని చెట్లు అతడిని చూసి భయపడ్డాయి.
సందృశ్య న ప్రకమ్పన్తే న ప్రవాతి చ మారుతః। శీఘ్రస్రోతాశ్చ తం దృష్ట్వా వీక్షన్తం రక్తలోచనమ్
అతడిని చూసి చెట్లు కదలలేదు, గాలి కూడా వీచలేదు. అతడు రక్తవర్ణపు కళ్లతో చూస్తుండగా, వేగంగా పారే గోదావరి కూడా భయంతో మెల్లగా ప్రవహించసాగింది.
స్తిమితం గన్తుమారేభే భయాద్ గోదావరీ నదీ। రామస్య త్వన్తరం ప్రేప్సుర్దశగ్రీవస్తదన్తరే
భయంతో గోదావరి నది మెల్లగా ప్రవహించసాగింది. ఆ సమయంలో రామునికి అవకాశం కోసం దశగ్రీవుడు దగ్గరికి వచ్చాడు.
ఉపతస్థే చ వైదేహీం భిక్షురూపేణ రావణః। అభవ్యో భవ్యరూపేణ భర్తారమనుశోచతీమ్
రావణుడు భిక్షాడు వేషంలో వైదేహి దగ్గరకు వచ్చాడు. అతడు అనర్హుడైనా, మంచి వేషంలో కనిపిస్తూ, భర్తను తలచుకుంటూ దుఃఖిస్తున్న ఆమెను చేరాడు.
అభ్యవర్తత వైదేహీం చిత్రామివ శనైశ్చరః। సహసా భవ్యరూపేణ తృణైః కూప ఇవావృతః
అతడు శనైశ్చరుడు ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాన్ని చేరినట్లు, ఆకస్మాత్తుగా మంచివాడిలా, పైకి మంచిగా కనిపిస్తూ, గడ్డి కప్పిన బావిలా వైదేహిని దగ్గరికి వచ్చాడు.
అతిష్ఠత్ ప్రేక్ష్య వైదేహీం రామపత్నీం యశస్వినీమ్। తిష్ఠన్ సమ్ప్రేక్ష్య చ తదా పత్నీం రామస్య రావణః
అతడు రాముని భార్య అయిన వైదేహిని, ప్రతిష్టతో కూడిన సీతను నిలబడి గమనిస్తూ చూశాడు. ఆ సమయంలో రావణుడు ఆమెను చూస్తూ నిలబడ్డాడు.
శుభాం రుచిరదన్తోష్ఠీం పూర్ణచన్ద్రనిభాననామ్। ఆసీనాం పర్ణశాలాయాం బాష్పశోకాభిపీడితామ్
ఆమె అందమైన పళ్ళు, పెదవులు కలిగి, ముఖం పూర్ణచంద్రునిలా మెరిసిపోతూ, పర్ణశాలలో కూర్చుని కన్నీళ్లు, శోకంతో బాధపడుతూ ఉంది.
స తాం పద్మపలాశాక్షీం పీతకౌశేయవాసినీమ్। అభ్యగచ్ఛత వైదేహీం హృష్టచేతా నిశాచరః
కుముదపు ఆకుల్లాంటి కన్నులు, పసుపు పట్టు వస్త్రాలు ధరించిన వైదేహిని, ఆ రాత్రివేళ ప్రేతాత్మ ఆనందంతో దగ్గరికి వెళ్లాడు.
దృష్ట్వా కామశరావిద్ధో బ్రహ్మఘోషముదీరయన్। అబ్రవీత్ ప్రశ్రితం వాక్యం రహితే రాక్షసాధిపః
కామబాణాలతో గాయపడి, బ్రహ్మఘోషంలా శబ్దం చేస్తూ, రాక్షసాధిపతి రహస్యంగా వినయంగా ఇలా మాటలాడాడు.
తాముత్తమాం త్రిలోకానాం పద్మహీనామివ శ్రియమ్। విభ్రాజమానాం వపుషా రావణః ప్రశశంస హ
మూడు లోకాలకూ మించిన, కమలాన్ని కోల్పోయిన శ్రీను పోలి, తన అందంతో ప్రకాశించే ఆమెను రావణుడు ప్రశంసించాడు.
రౌప్యకాఞ్చనవర్ణాభే పీతకౌశేయవాసిని। కమలానాం శుభాం మాలాం పద్మినీవ చ బిభ్రతీ
పసుపు పట్టు వస్త్రం ధరించి, వెండి బంగారం వర్ణంతో మెరిసిపోతూ, కమలమాల ధరించి, పుష్కరిణిని పోలి కనిపించింది.
హ్రీః శ్రీః కీర్తిః శుభా లక్ష్మీరప్సరా వా శుభాననే। భూతిర్వా త్వం వరారోహే రతిర్వా స్వైరచారిణీ
ఓ మంగళముఖి! నీవు లజ్జ, శ్రీ, కీర్తి, మంగళ లక్ష్మి, లేదా అప్సరసా? లేక భోగం, సుందర నడుము కలదానా? లేదా స్వేచ్ఛగా తిరిగే రతిదేవతవా?