రక్షసాం వశమాపన్నం సింహానామివ గోవృషమ్। న జగామ తథోక్తస్తు భ్రాతురాజ్ఞాయ శాసనమ్
రాక్షసుల చేతిలో పడ్డ ఎద్దు సింహాల మధ్య పడినట్టు అయ్యాడు. అయినా, అన్న చెప్పిన మాట గుర్తు చేసుకుని లక్ష్మణుడు అక్కడినుంచి వెళ్లలేదు.
తమువాచ తతస్తత్ర క్షుభితా జనకాత్మజా। సౌమిత్రే మిత్రరూపేణ భ్రాతుస్త్వమసి శత్రువత్
అక్కడే కలవరంతో ఉన్న జనకుని కుమార్తె, "సౌమిత్రీ! నీవు మిత్రుడిలా కనిపిస్తున్నావు గాని, నీ అన్నకు శత్రువులా వ్యవహరిస్తున్నావు" అని అన్నాడు.
యస్త్వమస్యామవస్థాయాం భ్రాతరం నాభిపద్యసే। ఇచ్ఛసి త్వం వినశ్యన్తం రామం లక్ష్మణ మత్కృతే
ఈ పరిస్థితిలో నువ్వు నీ అన్నవద్దకు వెళ్లకపోతే, లక్ష్మణా! నా కోసం నీవు రాముడి నాశనాన్ని కోరుకుంటున్నావు.
లోభాత్తు మత్కృతే నూనం నానుగచ్ఛసి రాఘవమ్। వ్యసనం తే ప్రియం మన్యే స్నేహో భ్రాతరి నాస్తి తే
నిజంగా, నన్ను కోరిన తాపత్రయంతోనే నువ్వు రాఘవుని వెంబడించట్లేదు. అతనికి ఏదైనా కష్టం వస్తే నీవు ఆనందపడతావని అనిపిస్తోంది. నీకు అన్నపై మమకారం లేదు.
తేన తిష్ఠసి విస్రబ్ధం తమపశ్యన్ మహాద్యుతిమ్। కిం హి సంశయమాపన్నే తస్మిన్నిహ మయా భవేత్
అందుకే నువ్వు ఇక్కడ ధైర్యంగా ఉన్నావు. అతని వంటి మహాతేజస్విని చూడకుండా ఇక్కడ ఉండటం ఎలా? అతడు ఏదైనా ప్రమాదంలో పడితే, నేను ఇక్కడ ఏమవుతాను?
కర్తవ్యమిహ తిష్ఠన్త్యా యత్ప్రధానస్త్వమాగతః। ఏవం బ్రువాణాం వైదేహీం బాష్పశోకసమన్వితామ్
నీవు ప్రధాన రక్షకుడిగా ఇక్కడికి వచ్చావు కదా, ఇక్కడ ఉండటం నీకు ఏమి ఉపయోగం? ఇలా కన్నీరు, దుఃఖంతో కూడిన వాక్యాలు వైదేహి చెప్పింది.
అబ్రవీల్లక్ష్మణస్త్రస్తాం సీతాం మృగవధూమివ। పన్నగాసురగన్ధర్వదేవదానవరాక్షసైః
ఆ భయంతో వణికిపోతున్న సీతను లక్ష్మణుడు ఇలా ఉద్దేశించాడు: "సర్పాలు, అసురులు, గంధర్వులు, దేవతలు, దానవులు లేదా రాక్షసులు"
అశక్యస్తవ వైదేహి భర్తా జేతుం న సంశయః। దేవి దేవమనుష్యేషు గన్ధర్వేషు పతత్రిషు
వైదేహి! నీ భర్తను ఎవ్వరూ జయించలేరు — అందులో సందేహం లేదు. దేవతలు, మనుషులు, గంధర్వులు, పక్షులు ఎవ్వరూ అతనిని ఓడించలేరు.
రాక్షసేషు పిశాచేషు కిన్నరేషు మృగేషు చ। దానవేషు చ ఘోరేషు న స విద్యేత శోభనే
రాక్షసులు, పిశాచులు, కిన్నరులు, జంతువులు, భయంకరమైన దానవులు — వీరిలో ఎవ్వరూ, ఓ సుందరివి,
యో రామం ప్రతియుధ్యేత సమరే వాసవోపమమ్। అవధ్యః సమరే రామో నైవం త్వం వక్తుమర్హసి
సమరంలో ఇంద్రుడితో సమానమైన రామునితో యుద్ధం చేయగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు. రాముడు యుద్ధంలో ఓడించదగినవాడు కాదు. నువ్వు ఇలా మాట్లాడకూడదు.
న త్వామస్మిన్ వనే హాతుముత్సహే రాఘవం వినా। అనివార్యం బలం తస్య బలైర్బలవతామపి
రాఘవుడు లేకుండా నిన్ను ఈ అడవిలో ఒంటరిగా వదిలిపెట్టడం నాకు సాధ్యం కాదు. అతని బలాన్ని బలవంతులందరూ కలిసినా ఎదుర్కోలేరు.
త్రిభిర్లోకైః సముదితైః సేశ్వరైః సామరైరపి। హృదయం నిర్వృతం తేఽస్తు సంతాపస్త్యజ్యతాం తవ
మూడు లోకాలు, వాటి అధిపతులు, దేవతల సమూహాలు అందరూ కలిసినా అతని బలాన్ని అధిగమించలేరు. నీ హృదయం ప్రశాంతంగా ఉంచుకో, నీ బాధను విడిచిపెట్టు.
ఆగమిష్యతి తే భర్తా శీఘ్రం హత్వా మృగోత్తమమ్। న స తస్య స్వరో వ్యక్తం న కశ్చిదపి దైవతః
నీ భర్త ఆ మృగాన్ని సంహరించి త్వరలోనే తిరిగి వస్తాడు. నువ్వు విన్న ఆ స్వరం నిజంగా అతనిది కాదు, అది ఎవరైనా దేవతలది కూడా కాదు.
గన్ధర్వనగరప్రఖ్యా మాయా తస్య చ రక్షసః। న్యాసభూతాసి వైదేహి న్యస్తా మయి మహాత్మనా
అది ఆ రాక్షసుని మాయ మాత్రమే, గంధర్వుల నగరంలా కనిపించింది. వైదేహి! మహాత్ముడైన రాముడు నిన్ను నాపై అప్పగించాడు.
రామేణ త్వం వరారోహే న త్వాం త్యక్తుమిహోత్సహే। కృతవైరాశ్చ కల్యాణి వయమేతైర్నిశాచరైః
ఓ సుందరీ! రాముడు నిన్ను నాపై అప్పగించినందువల్ల, నిన్ను ఇక్కడ వదిలిపెట్టడం నాకు అసాధ్యం. ఇప్పుడు ఈ రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసులతో మనం శత్రువులమయ్యాం.
ఖరస్య నిధనే దేవి జనస్థానవధం ప్రతి। రాక్షసా వివిధా వాచో వ్యాహరన్తి మహావనే
ఖరుడు చనిపోయిన తర్వాత, జనస్థానంలో జరిగిన హత్య గురించి, అటవిలో రాక్షసులు రకరకాల మాటలు మాట్లాడుతున్నారు, దేవీ.
హింసావిహారా వైదేహి న చిన్తయితుమర్హసి। లక్ష్మణేనైవముక్తా తు క్రుద్ధా సంరక్తలోచనా
వైదేహి, ఇలాంటి హింసాత్మకమైన పనులను మనసులో పెట్టుకోకూడదు అని లక్ష్మణుడు చెప్పగా, ఆమె కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టి—
అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం లక్ష్మణం సత్యవాదినమ్। అనార్యాకరుణారమ్భ నృశంస కులపాంసన
సత్యవంతుడైన లక్ష్మణునికి సీతా గారు కఠినంగా ఇలా అన్నది: "నీవు నీచుడు, దయలేని వాడు, క్రూరుడు, నీ కుటుంబానికి మచ్చవాడు."
అహం తవ ప్రియం మన్యే రామస్య వ్యసనం మహత్। రామస్య వ్యసనం దృష్ట్వా తేనైతాని ప్రభాషసే
"రామునికి పెద్ద కష్టం వచ్చినందుకు నీవు సంతోషపడుతున్నావని నేను అనుకుంటున్నాను. రాముడు ఇబ్బందిలో ఉన్నప్పుడు నీవు ఇలాంటి మాటలు అంటున్నావు."
నైవ చిత్రం సపత్నేషు పాపం లక్ష్మణ యద్ భవేత్। త్వద్విధేషు నృశంసేషు నిత్యం ప్రచ్ఛన్నచారిషు
"పోటీదారుల మధ్య పాపం జరగడం ఆశ్చర్యం కాదు లక్ష్మణా, ముఖ్యంగా నీవంటి క్రూరమైన, ఎప్పుడూ మోసం చేసే వారిలో."
సుదుష్టస్త్వం వనే రామమేకమేకోఽనుగచ్ఛసి। మమ హేతోః ప్రతిచ్ఛన్నః ప్రయుక్తో భరతేన వా
"నీవు నిజంగా దుష్టుడివి. అడవిలో రాముని వెంట ఒంటరిగా వస్తున్నావు. నా కోసం గానీ, లేక భరతుడు పంపినవాడివి గానీ, దాగి వస్తున్నావు."
తన్న సిధ్యతి సౌమిత్రే తవాపి భరతస్య వా। కథమిన్దీవరశ్యామం రామం పద్మనిభేక్షణమ్
"సుమిత్ర కుమారా, ఇది నీకైనా, భరతునికైనా నెరవేరదు. నీలి కమలంలా వర్ణం ఉన్న, కమలపువ్వులాంటి కళ్లున్న రాముని నేను భర్తగా స్వీకరించిన తర్వాత—"
ఉపసంశ్రిత్య భర్తారం కామయేయం పృథగ్జనమ్। సమక్షం తవ సౌమిత్రే ప్రాణాంస్త్యక్ష్యామ్యసంశయమ్
"—ఇంకొక వాడిని ఆశించగలను అనుకుంటున్నావా? నీ కళ్లముందే, సుమిత్ర కుమారా, నేను నిస్సందేహంగా ప్రాణాలు విడిచేస్తాను."
రామం వినా క్షణమపి నైవ జీవామి భూతలే। ఇత్యుక్తః పరుషం వాక్యం సీతయా రోమహర్షణమ్
"రాముడు లేకుండా, నేనొక క్షణం కూడా భూమిపై బ్రతకలేను." ఇలా సీతా గారు చెప్పిన కఠినమైన, హృదయాన్ని కలిచే మాటలు విని—
అబ్రవీల్లక్ష్మణః సీతాం ప్రాఞ్జలిః స జితేన్ద్రియః। ఉత్తరం నోత్సహే వక్తుం దైవతం భవతీ మమ
లక్ష్మణుడు, తన ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, చేతులు జోడించి సీతను ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: "మీరు నాకు దైవం లాంటివారు. నేను ప్రత్యుత్తరం చెప్పలేను."
వాక్యమప్రతిరూపం తు న చిత్రం స్త్రీషు మైథిలి। స్వభావస్త్వేష నారీణామేషు లోకేషు దృశ్యతే
"మైథిలీ, ఇలాంటి తగని మాటలు స్త్రీల నుంచి వినడం ఆశ్చర్యం కాదు. ఈ లోకంలో స్త్రీలకు ఇదే స్వభావం కనిపిస్తుంది."
విముక్తధర్మాశ్చపలాస్తీక్ష్ణా భేదకరాః స్త్రియః। న సహే హీదృశం వాక్యం వైదేహి జనకాత్మజే
"స్త్రీలు చంచలమైనవారు, నియమాలు లేని వారు, పదునైన వారు, కలహం కలిగించే వారు. వైదేహి, జనకుని కుమార్తె, ఇలాంటి మాటలు నేను భరించలేను."
శ్రోత్రయోరుభయోర్మధ్యే తప్తనారాచసంనిభమ్। ఉపశృణ్వన్తు మే సర్వే సాక్షిణో హి వనేచరాః
"నా రెండు చెవుల మధ్య, వేడి బాణంలా గుచ్చే మాటలు నేను మాట్లాడుతున్నాను. అడవిలో ఉన్న అందరూ దీన్ని విని సాక్ష్యమివ్వాలి."
న్యాయవాదీ యథా వాక్యముక్తోఽహం పరుషం త్వయా। ధిక్ త్వామద్య వినశ్యన్తీం యన్మామేవం విశఙ్కసే
"న్యాయంగా మాట్లాడిన నేను, నీవు నన్ను కఠినంగా దూషించావు. నశించిపోతున్న నీవు నన్ను అనుమానించడం నీకు సిగ్గు కావాలి."
స్త్రీత్వాద్ దుష్టస్వభావేన గురువాక్యే వ్యవస్థితమ్। గచ్ఛామి యత్ర కాకుత్స్థః స్వస్తి తేఽస్తు వరాననే
"స్త్రీత్వం వల్ల, చెడ్డ స్వభావం వల్ల, నీవు నీ మాటల్లోనే నిలిచిపోయావు. ఇప్పుడు నేను రాముడి దగ్గరకు వెళ్తున్నాను. నీకు శుభం కలగాలి, అందమైన ముఖం కలదానివి."