పశ్యాస్య జృమ్భమాణస్య దీప్తామగ్నిశిఖోపమామ్। జిహ్వాం ముఖాన్నిఃసరన్తీం మేఘాదివ శతహ్రదామ్
ఇది ఆవలకాస్తూ నోటిలోంచి వెలువడుతున్న నాలుక అగ్నిశిఖను పోలి ప్రకాశిస్తూ, మేఘంలో వంద కిరణాల్లా కనిపిస్తోంది.
మసారగల్వర్కముఖః శఙ్ఖముక్తానిభోదరః। కస్య నామానిరూప్యోఽసౌ న మనో లోభయేన్మృగః
ఈ మృగానికి నీలమణి, బంగారు వంటి ముఖం, శంఖం, ముత్యాల్లాంటి పొత్తికడుపు ఉన్నప్పుడు, ఇలాంటి వర్ణించలేని మృగాన్ని ఎవరు ఆకాంక్షించకుండా ఉండగలరు?
కస్య రూపమిదం దృష్ట్వా జామ్బూనదమయప్రభమ్। నానారత్నమయం దివ్యం న మనో విస్మయం వ్రజేత్
జాంబూనదిలోని బంగారు వలె ప్రకాశించే, ఎన్నో రత్నాలతో అలంకరించబడిన దివ్యమైన రూపాన్ని చూసి ఎవరి మనసు ఆశ్చర్యపోకుండా ఉండగలదు?
మాంసహేతోరపి మృగాన్ విహారార్థం చ ధన్వినః। ఘ్నన్తి లక్ష్మణ రాజానో మృగయాయాం మహావనే
మాంసం కోసం, వినోదార్థంగా కూడా, రాజులు ఈ విస్తారమైన అడవిలో విల్లు పట్టుకుని మృగాలను వేటాడుతారు లక్ష్మణా.
ధనాని వ్యవసాయేన విచీయన్తే మహావనే। ధాతవో వివిధాశ్చాపి మణిరత్నసువర్ణినః
ఈ గొప్ప అడవిలో శ్రమతో సంపదలు వెతుకుతారు — రకరకాల లోహాలు, రత్నాలు, బంగారం.
తత్ సారమఖిలం నౄణాం ధనం నిచయవర్ధనమ్। మనసా చిన్తితం సర్వం యథా శుక్రస్య లక్ష్మణ
మనుషులందరికీ ధనానికి మూలమైనది, సంపద పెరిగే మార్గం, మనసులో కోరుకున్నది అన్నీ, లక్ష్మణా, శుక్రునికి ఉన్నట్లే ఉంటాయి.
అర్థీ యేనార్థకృత్యేన సంవ్రజత్యవిచారయన్। తమర్థమర్థశాస్త్రజ్ఞాః ప్రాహురర్థ్యాః సులక్ష్మణ
ఎవరైనా ధనాన్ని పొందాలనే ఆశతో ఏదైనా ప్రయత్నిస్తే, ఆ ప్రయత్నాన్ని ధనశాస్త్రంలో నిపుణులు 'ధనం' అని పిలుస్తారు, సులక్ష్మణా.
ఏతస్య మృగరత్నస్య పరార్ఘ్యే కాఞ్చనత్వచి। ఉపవేక్ష్యతి వైదేహీ మయా సహ సుమధ్యమా
ఈ అమూల్యమైన బంగారు చర్మం కలిగిన మృగరత్నంపై, సుమధ్యమ వాడైన వైదేహి నా తోడుగా కూర్చుంటుంది.
న కాదలీ న ప్రియకీ న ప్రవేణీ న చావికీ। భవేదేతస్య సదృశీ స్పర్శేఽనేనేతి మే మతిః
కాదలి, ప్రియక, ప్రవేణి, ఆవికీ — వీటిలో ఏదీ ఈ మృగం మృదుత్వానికి సమానంగా ఉండదని నా అభిప్రాయం.
ఏష చైవ మృగః శ్రీమాన్ యశ్చ దివ్యో నభశ్చరః। ఉభావేతౌ మృగౌ దివ్యౌ తారామృగమహీమృగౌ
ఈ మృగం ఎంత అందంగా ఉందో, ఆ ఆకాశంలో సంచరించే దివ్య మృగం కూడా అంతే. ఈ రెండూ తారామృగం, భూమిమృగం అనే దివ్య మృగాలే.
యది వాయం తథా యన్మాం భవేద్ వదసి లక్ష్మణ। మాయైషా రాక్షసస్యేతి కర్తవ్యోఽస్య వధో మయా
లక్ష్మణా, నువ్వు చెప్పినట్లుగా ఇది రాక్షసుని మాయ అయితే, నేను ఈ మృగాన్ని తప్పక చంపాలి.
ఏతేన హి నృశంసేన మారీచేనాకృతాత్మనా। వనే విచరతా పూర్వం హింసితా మునిపుంగవాః
ఈ క్రూరమైన మారీచుడు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తూ, అడవిలో సంచరిస్తున్న గొప్ప మునులను ఇంతకుముందు హింసించాడు.
ఉత్థాయ బహవోఽనేన మృగయాయాం జనాధిపాః। నిహతాః పరమేష్వాసాస్తస్మాద్ వధ్యస్త్వయం మృగః
ఈ మృగాన్ని వేటాడటానికి అనేక మంది మహారాజులు, గొప్ప విలువిదులు లేచి వచ్చి, ఇతని చేతిలో హతమయ్యారు. అందుకే ఈ మృగాన్ని చంపాలి.
పురస్తాదిహ వాతాపిః పరిభూయ తపస్వినః। ఉదరస్థో ద్విజాన్ హన్తి స్వగర్భోఽశ్వతరీమివ
ఇక్కడ గతంలో వాతాపి అనే రాక్షసుడు తపస్సు చేసే వృద్ధులను మోసగించి, తన శక్తితో బ్రాహ్మణులను వారి కడుపులో నుంచే చంపేవాడు, గర్భంలో ఉన్న కుఱ్ఱాడిలా.
స కదాచిచ్చిరాల్లోభాదాససాద మహామునిమ్। అగస్త్యం తేజసా యుక్తం భక్ష్యస్తస్య బభూవ హ
ఒకసారి, అతడు లోభంతో, తేజస్సుతో నిండిన మహాముని అయిన అగస్త్యుని దగ్గరకు వెళ్ళి, అతని భోజనంగా మారిపోయాడు.
త్వయావిగణ్య వాతాపే పరిభూతాశ్చ తేజసా। జీవలోకే ద్విజశ్రేష్ఠాస్తస్మాదసి జరాం గతః
వాతాపీ, నీవు బ్రాహ్మణులను లెక్కచేయకుండా, నీ బలంతో వారిని అవమానించావు. అందుకే నీవు ఇప్పుడు జీవులలో వృద్ధాప్యానికి చేరుకున్నావు.
తద్ రక్షో న భవేదేవ వాతాపిరివ లక్ష్మణ। మద్విధం యోఽతిమన్యేత ధర్మనిత్యం జితేన్ద్రియమ్
లక్ష్మణా, నిత్యం ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఇంద్రియాలను జయించిన నన్ను ఎవడు తక్కువగా చూస్తాడో, వాతాపి చేసినట్టుగా, అతడు నిజంగా రాక్షసుడు కాడు.
భవేద్ధతోఽయం వాతాపిరగస్త్యేనేవ మా గతః। ఇహ త్వం భవ సంనద్ధో యన్త్రితో రక్ష మైథిలీమ్
వాతాపిని అగస్త్యుడు సంహరించినట్లే, అతడు కూడా నాశనం అవుతాడు. నీవు ఇక్కడే ఉండి, ఆయుధాలతో సిద్ధంగా, మైథిలిని కాపాడుతూ జాగ్రత్తగా ఉండు.
అస్యామాయత్తమస్మాకం యత్ కృత్యం రఘునన్దన। అహమేనం వధిష్యామి గ్రహీష్యామ్యథవా మృగమ్
రఘువంశరత్నా, మన పని ఇక్కడ సీతాదేవిపై ఆధారపడి ఉంది. నేను ఈ మృగాన్ని చంపుతాను లేదా పట్టుకుంటాను.
యావద్ గచ్ఛామి సౌమిత్రే మృగమానయితుం ద్రుతమ్। పశ్య లక్ష్మణ వైదేహ్యా మృగత్వచి గతాం స్పృహామ్
సౌమిత్రీ, నేను వేగంగా వెళ్లి మృగాన్ని తీసుకువస్తున్నంతలో, వైదేహి ఆ మృగచర్మంపై ఉన్న ఆకాంక్షను గమనించు.
త్వచా ప్రధానయా హ్యేష మృగోఽద్య న భవిష్యతి। అప్రమత్తేన తే భావ్యమాశ్రమస్థేన సీతయా
ఈ మృగం చర్మమే ప్రధానంగా ఆకర్షణగా ఉండటంతో, ఈ రోజు తప్పించుకోదు. నీవు ఆశ్రమంలో సీతతో అప్రమత్తంగా ఉండాలి.
యావత్ పృషతమేకేన సాయకేన నిహన్మ్యహమ్। హత్వైతచ్చర్మ చాదాయ శీఘ్రమేష్యామి లక్ష్మణ
ఒకే బాణంతో ఈ చిత్తె మృగాన్ని వధించి, దాని చర్మాన్ని తీసుకుని త్వరగా తిరిగి వస్తాను, లక్ష్మణా.
ప్రదక్షిణేనాతిబలేన పక్షిణా జటాయుషా బుద్ధిమతా చ లక్ష్మణ। భవాప్రమత్తః ప్రతిగృహ్య మైథిలీం ప్రతిక్షణం సర్వత ఏవ శఙ్కితః
శక్తివంతుడైన, జ్ఞానవంతుడైన జటాయువు ప్రదక్షిణంగా సంచరిస్తూ ఉండగా, నీవు అప్రమత్తంగా మైథిలిని కాపాడుతూ, ప్రతి క్షణం అన్ని వైపులా జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
thumb|చతుశ్చత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చతుశ్చత్వారింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో నలభై నాలుగవ సర్గను వినండి.
తథా తు తం సమాదిశ్య భ్రాతరం రఘునన్దనః। బబన్ధాసిం మహాతేజా జామ్బూనదమయత్సరుమ్
అలా తన అన్నయ్యను ఆదేశించిన రఘునందనుడు, మహాతేజస్సుతో, జాంబూనద బంగారంతో చేసిన ఖడ్గాన్ని కట్టుకున్నాడు.
తతస్త్రివినతం చాపమాదాయాత్మవిభూషణమ్। ఆబధ్య చ కపాలౌ ద్వౌ జగామోదగ్రవిక్రమః
తర్వాత, త్రివలయాకృతమైన తన విల్లు తీసుకుని, రెండు బాణమంచులను కట్టుకుని, వేగంగా అడుగులు వేసి బయలుదేరాడు.
తం వన్యరాజో రాజేన్ద్రమాపతన్తం నిరీక్ష్య వై। బభూవాన్తర్హితస్త్రాసాత్ పునః సందర్శనేఽభవత్
అడవి రాజు తనవైపు పరుగెత్తుకొచ్చే రాజేంద్రుడిని చూసి, భయంతో కనిపించకుండా పోయాడు, మళ్లీ కొంతసేపటికి కనిపించాడు.
బద్ధాసిర్ధనురాదాయ ప్రదుద్రావ యతో మృగః। తం స్మ పశ్యతి రూపేణ ద్యోతయన్తమివాగ్రతః
ఖడ్గాన్ని కట్టుకుని, విల్లు చేతపట్టి, మృగం వెళ్ళిన దిశగా పరుగెత్తాడు. ఆ మృగం తన అందంతో ముందుగా మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
అవేక్ష్యావేక్ష్య ధావన్తం ధనుష్పాణిర్మహావనే। అతివృత్తమివోత్పాతాల్లోభయానం కదాచన
విల్లు చేతపట్టి, ఆ మహావనంలో పరుగెత్తుతున్న మృగాన్ని పదే పదే గమనిస్తూ, అది అప్పుడప్పుడు అసాధారణంగా ప్రవర్తిస్తూ, తనను ఆకర్షించడాన్ని చూశాడు.
శఙ్కితం తు సముద్భ్రాన్తముత్పతన్తమివామ్బరమ్। దృశ్యమానమదృశ్యం చ వనోద్దేశేషు కేషుచిత్
అది అనుమానాస్పదంగా, కలవరంగా, ఆకాశంలోకి ఎగిరినట్టు, కొన్నిసార్లు కనిపిస్తూ, కొన్నిసార్లు అడవిలో కనిపించకుండా పోయేది.