భరతస్యార్యపుత్రస్య శ్వశ్రూణాం మమ చ ప్రభో। మృగరూపమిదం దివ్యం విస్మయం జనయిష్యతి
భరతునికీ, నా అత్తలకూ, నాకు కూడా, ప్రభూ, ఈ దివ్యమైన మృగరూపం గొప్ప ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది.
జీవన్న యది తేఽభ్యేతి గ్రహణం మృగసత్తమః। అజినం నరశార్దూల రుచిరం తు భవిష్యతి
నీవు ఈ అగ్రమృగాన్ని బ్రతికించుకుని పట్టుకుంటే, నరశార్దూలా, దీని అందమైన చర్మం నీదవుతుంది.
నిహతస్యాస్య సత్త్వస్య జామ్బూనదమయత్వచి। శష్పబృస్యాం వినీతాయామిచ్ఛామ్యహముపాసితుమ్
ఈ జంతువు చనిపోతే, దీని బంగారు రంగు చర్మాన్ని గడ్డి మీద పరచి, దానిపై నేను పూజ చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.
కామవృత్తమిదం రౌద్రం స్త్రీణామసదృశం మతమ్। వపుషా త్వస్య సత్త్వస్య విస్మయో జనితో మమ
ఇలాంటి కోరిక స్త్రీలకు తగినది కాదు, కఠినమైనదిగా అనిపిస్తోంది. అయినా, ఈ జంతువు రూపం నాకు విస్మయం కలిగించింది.
తేన కాఞ్చనరోమ్ణా తు మణిప్రవరశృఙ్గిణా। తరుణాదిత్యవర్ణేన నక్షత్రపథవర్చసా
బంగారు వెంట్రుకలతో, మణులాంటి గొప్ప కొమ్ములతో, కురిపోతున్న సూర్యుని వర్ణంతో, నక్షత్రాల కాంతితో ఇది మెరిసిపోతోంది.
బభూవ రాఘవస్యాపి మనో విస్మయమాగతమ్। ఇతి సీతావచః శ్రుత్వా దృష్ట్వా చ మృగమద్భుతమ్
సీత మాటలు విని, ఆ అద్భుతమైన మృగాన్ని చూసి, రాఘవునికీ మనసులో ఆశ్చర్యం కలిగింది.
లోభితస్తేన రూపేణ సీతయా చ ప్రచోదితః। ఉవాచ రాఘవో హృష్టో భ్రాతరం లక్ష్మణం వచః
దాని రూపానికి ఆకర్షితుడై, సీత ప్రోత్సహించగా, ఆనందంతో రాఘవుడు తన సోదరుడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
పశ్య లక్ష్మణ వైదేహ్యాః స్పృహాముల్లసితామిమామ్। రూపశ్రేష్ఠతయా హ్యేష మృగోఽద్య న భవిష్యతి
లక్ష్మణా, వైదేహి ఎంత ఆశగా ఈ మృగాన్ని కోరుకుంటోందో చూడు. దీని అపూర్వమైన అందం వల్ల, ఈ రోజు ఈ మృగం ఇక్కడ ఉండదు.
న వనే నన్దనోద్దేశే న చైత్రరథసంశ్రయే। కుతః పృథివ్యాం సౌమిత్రే యోఽస్య కశ్చిత్ సమో మృగః
ఈ అడవిలో, నందనవనం వంటి ప్రదేశాల్లో, లేదా చైత్రరథం వంటి తోటల్లో కూడా, సౌమిత్రి, భూమిపై ఎక్కడైనా ఈ మృగానికి సమానమైనది మరొకటి ఉందా?
ప్రతిలోమానులోమాశ్చ రుచిరా రోమరాజయః। శోభన్తే మృగమాశ్రిత్య చిత్రాః కనకబిన్దుభిః
ఈ మృగాన్ని అలంకరించిన రంగురంగుల బంగారు మచ్చలతో పాటు, ఎదురు దిశలోనూ, సరైన దిశలోనూ పెరిగిన అందమైన రోమాల వరుసలు మెరిసిపోతున్నాయి.
పశ్యాస్య జృమ్భమాణస్య దీప్తామగ్నిశిఖోపమామ్। జిహ్వాం ముఖాన్నిఃసరన్తీం మేఘాదివ శతహ్రదామ్
ఇది ఆవలకాస్తూ నోటిలోంచి వెలువడుతున్న నాలుక అగ్నిశిఖను పోలి ప్రకాశిస్తూ, మేఘంలో వంద కిరణాల్లా కనిపిస్తోంది.
మసారగల్వర్కముఖః శఙ్ఖముక్తానిభోదరః। కస్య నామానిరూప్యోఽసౌ న మనో లోభయేన్మృగః
ఈ మృగానికి నీలమణి, బంగారు వంటి ముఖం, శంఖం, ముత్యాల్లాంటి పొత్తికడుపు ఉన్నప్పుడు, ఇలాంటి వర్ణించలేని మృగాన్ని ఎవరు ఆకాంక్షించకుండా ఉండగలరు?
కస్య రూపమిదం దృష్ట్వా జామ్బూనదమయప్రభమ్। నానారత్నమయం దివ్యం న మనో విస్మయం వ్రజేత్
జాంబూనదిలోని బంగారు వలె ప్రకాశించే, ఎన్నో రత్నాలతో అలంకరించబడిన దివ్యమైన రూపాన్ని చూసి ఎవరి మనసు ఆశ్చర్యపోకుండా ఉండగలదు?
మాంసహేతోరపి మృగాన్ విహారార్థం చ ధన్వినః। ఘ్నన్తి లక్ష్మణ రాజానో మృగయాయాం మహావనే
మాంసం కోసం, వినోదార్థంగా కూడా, రాజులు ఈ విస్తారమైన అడవిలో విల్లు పట్టుకుని మృగాలను వేటాడుతారు లక్ష్మణా.
ధనాని వ్యవసాయేన విచీయన్తే మహావనే। ధాతవో వివిధాశ్చాపి మణిరత్నసువర్ణినః
ఈ గొప్ప అడవిలో శ్రమతో సంపదలు వెతుకుతారు — రకరకాల లోహాలు, రత్నాలు, బంగారం.
తత్ సారమఖిలం నౄణాం ధనం నిచయవర్ధనమ్। మనసా చిన్తితం సర్వం యథా శుక్రస్య లక్ష్మణ
మనుషులందరికీ ధనానికి మూలమైనది, సంపద పెరిగే మార్గం, మనసులో కోరుకున్నది అన్నీ, లక్ష్మణా, శుక్రునికి ఉన్నట్లే ఉంటాయి.
అర్థీ యేనార్థకృత్యేన సంవ్రజత్యవిచారయన్। తమర్థమర్థశాస్త్రజ్ఞాః ప్రాహురర్థ్యాః సులక్ష్మణ
ఎవరైనా ధనాన్ని పొందాలనే ఆశతో ఏదైనా ప్రయత్నిస్తే, ఆ ప్రయత్నాన్ని ధనశాస్త్రంలో నిపుణులు 'ధనం' అని పిలుస్తారు, సులక్ష్మణా.
ఏతస్య మృగరత్నస్య పరార్ఘ్యే కాఞ్చనత్వచి। ఉపవేక్ష్యతి వైదేహీ మయా సహ సుమధ్యమా
ఈ అమూల్యమైన బంగారు చర్మం కలిగిన మృగరత్నంపై, సుమధ్యమ వాడైన వైదేహి నా తోడుగా కూర్చుంటుంది.
న కాదలీ న ప్రియకీ న ప్రవేణీ న చావికీ। భవేదేతస్య సదృశీ స్పర్శేఽనేనేతి మే మతిః
కాదలి, ప్రియక, ప్రవేణి, ఆవికీ — వీటిలో ఏదీ ఈ మృగం మృదుత్వానికి సమానంగా ఉండదని నా అభిప్రాయం.
ఏష చైవ మృగః శ్రీమాన్ యశ్చ దివ్యో నభశ్చరః। ఉభావేతౌ మృగౌ దివ్యౌ తారామృగమహీమృగౌ
ఈ మృగం ఎంత అందంగా ఉందో, ఆ ఆకాశంలో సంచరించే దివ్య మృగం కూడా అంతే. ఈ రెండూ తారామృగం, భూమిమృగం అనే దివ్య మృగాలే.
యది వాయం తథా యన్మాం భవేద్ వదసి లక్ష్మణ। మాయైషా రాక్షసస్యేతి కర్తవ్యోఽస్య వధో మయా
లక్ష్మణా, నువ్వు చెప్పినట్లుగా ఇది రాక్షసుని మాయ అయితే, నేను ఈ మృగాన్ని తప్పక చంపాలి.
ఏతేన హి నృశంసేన మారీచేనాకృతాత్మనా। వనే విచరతా పూర్వం హింసితా మునిపుంగవాః
ఈ క్రూరమైన మారీచుడు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తూ, అడవిలో సంచరిస్తున్న గొప్ప మునులను ఇంతకుముందు హింసించాడు.
ఉత్థాయ బహవోఽనేన మృగయాయాం జనాధిపాః। నిహతాః పరమేష్వాసాస్తస్మాద్ వధ్యస్త్వయం మృగః
ఈ మృగాన్ని వేటాడటానికి అనేక మంది మహారాజులు, గొప్ప విలువిదులు లేచి వచ్చి, ఇతని చేతిలో హతమయ్యారు. అందుకే ఈ మృగాన్ని చంపాలి.
పురస్తాదిహ వాతాపిః పరిభూయ తపస్వినః। ఉదరస్థో ద్విజాన్ హన్తి స్వగర్భోఽశ్వతరీమివ
ఇక్కడ గతంలో వాతాపి అనే రాక్షసుడు తపస్సు చేసే వృద్ధులను మోసగించి, తన శక్తితో బ్రాహ్మణులను వారి కడుపులో నుంచే చంపేవాడు, గర్భంలో ఉన్న కుఱ్ఱాడిలా.
స కదాచిచ్చిరాల్లోభాదాససాద మహామునిమ్। అగస్త్యం తేజసా యుక్తం భక్ష్యస్తస్య బభూవ హ
ఒకసారి, అతడు లోభంతో, తేజస్సుతో నిండిన మహాముని అయిన అగస్త్యుని దగ్గరకు వెళ్ళి, అతని భోజనంగా మారిపోయాడు.
త్వయావిగణ్య వాతాపే పరిభూతాశ్చ తేజసా। జీవలోకే ద్విజశ్రేష్ఠాస్తస్మాదసి జరాం గతః
వాతాపీ, నీవు బ్రాహ్మణులను లెక్కచేయకుండా, నీ బలంతో వారిని అవమానించావు. అందుకే నీవు ఇప్పుడు జీవులలో వృద్ధాప్యానికి చేరుకున్నావు.
తద్ రక్షో న భవేదేవ వాతాపిరివ లక్ష్మణ। మద్విధం యోఽతిమన్యేత ధర్మనిత్యం జితేన్ద్రియమ్
లక్ష్మణా, నిత్యం ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఇంద్రియాలను జయించిన నన్ను ఎవడు తక్కువగా చూస్తాడో, వాతాపి చేసినట్టుగా, అతడు నిజంగా రాక్షసుడు కాడు.
భవేద్ధతోఽయం వాతాపిరగస్త్యేనేవ మా గతః। ఇహ త్వం భవ సంనద్ధో యన్త్రితో రక్ష మైథిలీమ్
వాతాపిని అగస్త్యుడు సంహరించినట్లే, అతడు కూడా నాశనం అవుతాడు. నీవు ఇక్కడే ఉండి, ఆయుధాలతో సిద్ధంగా, మైథిలిని కాపాడుతూ జాగ్రత్తగా ఉండు.
అస్యామాయత్తమస్మాకం యత్ కృత్యం రఘునన్దన। అహమేనం వధిష్యామి గ్రహీష్యామ్యథవా మృగమ్
రఘువంశరత్నా, మన పని ఇక్కడ సీతాదేవిపై ఆధారపడి ఉంది. నేను ఈ మృగాన్ని చంపుతాను లేదా పట్టుకుంటాను.
యావద్ గచ్ఛామి సౌమిత్రే మృగమానయితుం ద్రుతమ్। పశ్య లక్ష్మణ వైదేహ్యా మృగత్వచి గతాం స్పృహామ్
సౌమిత్రీ, నేను వేగంగా వెళ్లి మృగాన్ని తీసుకువస్తున్నంతలో, వైదేహి ఆ మృగచర్మంపై ఉన్న ఆకాంక్షను గమనించు.