విస్మయోత్ఫుల్లనయనా సస్నేహం సముదైక్షత। స చ తాం రామదయితాం పశ్యన్ మాయామయో మృగః
ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పి, ప్రేమతో ఆ జింకను తిలకించింది. ఆ మాయాజాలంతో కూడిన జింక కూడా రాముని ప్రియమైన సీతను చూస్తూ ఉండిపోయింది.
విచచార తతస్తత్ర దీపయన్నివ తద్ వనమ్। అదృష్టపూర్వం దృష్ట్వా తం నానారత్నమయం మృగమ్। విస్మయం పరమం సీతా జగామ జనకాత్మజా
అతడు అక్కడ తిరుగుతూ, ఆ అడవిని వెలిగించేలా కనిపించాడు. ఎన్నడూ చూడని, అనేక రత్నాలతో మెరిసే ఆ జింకను చూసి, జనకుని కుమార్తె సీత పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనైంది.
thumb|త్రిచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిచత్వారింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో నలభై మూడవ సర్గను వినండి.
సా తం సమ్ప్రేక్ష్య సుశ్రోణీ కుసుమాని విచిన్వతీ। హేమరాజతవర్ణాభ్యాం పార్శ్వాభ్యాముపశోభితమ్
అందమైన నడుము కలిగిన సీతమ్మ, పువ్వులు ఏరుకుంటూ, బంగారం, వెండి వర్ణంతో మెరిసే ప్రక్కలున్న ఆ జింకను చూసింది.
ప్రహృష్టా చానవద్యాఙ్గీ మృష్టహాటకవర్ణినీ। భర్తారమపి చక్రన్ద లక్ష్మణం చైవ సాయుధమ్
ఆనందంగా, నిష్కళంకమైన రూపం కలిగి, మెరిసే బంగారు వర్ణంతో ఉన్న సీతమ్మ, తన భర్తను, ఆయుధంతో ఉన్న లక్ష్మణుడిని పిలిచింది.
ఆహూయాహూయ చ పునస్తం మృగం సాధు వీక్షతే। ఆగచ్ఛాగచ్ఛ శీఘ్రం వై ఆర్యపుత్ర సహానుజ
తిరిగి తిరిగి పిలుస్తూ, ఆ జింకను ఆసక్తిగా చూస్తూ, 'రామా! నీ తమ్ముడితో కలిసి త్వరగా రా, రా' అని పిలిచింది.
తావాహూతౌ నరవ్యాఘ్రౌ వైదేహ్యా రామలక్ష్మణౌ। వీక్షమాణౌ తు తం దేశం తదా దదృశతుర్మృగమ్
వైదేహి పిలుపుతో, నరసింహులైన రాముడు, లక్ష్మణుడు ఆ ప్రాంతాన్ని చూస్తూ, ఆ జింకను గమనించారు.
శఙ్కమానస్తు తం దృష్ట్వా లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్। తమేవైనమహం మన్యే మారీచం రాక్షసం మృగమ్
అతన్ని చూసి, అనుమానం కలిగిన లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ జింక ఎవరో కాదు, మారీచుడనే రాక్షసుడు' అని చెప్పాడు.
చరన్తో మృగయాం హృష్టాః పాపేనోపాధినా వనే। అనేన నిహతా రామ రాజానః కామరూపిణా
'వేటలో ఆనందిస్తూ అడవిలో తిరిగే ఈ కామరూపి రాక్షసుడు చేత రాజులు హతమయ్యారు, రామా.'
అస్య మాయావిదో మాయా మృగరూపమిదం కృతమ్। భానుమత్ పురుషవ్యాఘ్ర గన్ధర్వపురసంనిభమ్
'ఇతడు మాయలో నిపుణుడు. ఈ జింకరూపాన్ని మాయతో సృష్టించాడు. నరసింహా! ఇది గంధర్వ నగరంలా ప్రకాశిస్తోంది.'
మృగో హ్యేవంవిధో రత్నవిచిత్రో నాస్తి రాఘవ। జగత్యాం జగతీనాథ మాయైషా హి న సంశయః
రాఘవా, ఇలాంటి రత్నాలతో అలంకరించబడిన మృగం ఈ భూమిపై ఎక్కడా లేదు. భూమిపతీ, ఇది మాయ మాత్రమే, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం బ్రువాణం కాకుత్స్థం ప్రతివార్య శుచిస్మితా। ఉవాచ సీతా సంహృష్టా ఛద్మనా హృతచేతనా
ఇలా మాట్లాడుతున్న కాకుత్స్థుని ఆపుతూ, పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో ఉన్న సీత, మోసపోయి, ఆనందంతో ఇలా చెప్పింది.
ఆర్యపుత్రాభిరామోఽసౌ మృగో హరతి మే మనః। ఆనయైనం మహాబాహో క్రీడార్థం నో భవిష్యతి
ఆర్యపుత్రా, ఈ అందమైన మృగం నా మనసును ఆకర్షిస్తోంది. మహాబాహువూ, దయచేసి దీనిని మన కోసం తీసుకురా; మన ఆటలకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
ఇహాశ్రమపదేఽస్మాకం బహవః పుణ్యదర్శనాః। మృగాశ్చరన్తి సహితాశ్చమరాః సృమరాస్తథా
మన ఆశ్రమం దగ్గర ఎన్నో శుభదర్శనమైన మృగాలు, చమరాలు, సృమరాలు ఇలా సమూహంగా సంచరిస్తున్నాయి.
ఋక్షాః పృషతసఙ్ఘాశ్చ వానరాః కిన్నరాస్తథా। విహరన్తి మహాబాహో రూపశ్రేష్ఠా మహాబలాః
ఇక్కడ మహాబాహువూ, ఎలుగుబంట్లు, పృశతమృగాల గుంపులు, కోతులు, కిన్నరులు—all అందమైన రూపంతో, గొప్ప బలంతో విహరిస్తున్నారు.
న చాన్యః సదృశో రాజన్ దృష్టః పూర్వం మృగో మయా। తేజసా క్షమయా దీప్త్యా యథాయం మృగసత్తమః
రాజా, ఇంతటి తేజస్సు, సహనం, ప్రకాశం కలిగిన మృగాన్ని నేను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఇది మృగాలలో అగ్రగణ్యుడు.
నానావర్ణవిచిత్రాఙ్గో రత్నభూతో మమాగ్రతః। ద్యోతయన్ వనమవ్యగ్రం శోభతే శశిసంనిభః
ఇది ఎన్నో రంగులతో, అద్భుతమైన రూపంతో, నా ముందే రత్నంలా మెరిసిపోతూ, అడవిని ప్రకాశింపజేస్తూ, చంద్రుడిలా అందంగా కనిపిస్తోంది.
అహో రూపమహో లక్ష్మీః స్వరసమ్పచ్చ శోభనా। మృగోఽద్భుతో విచిత్రాఙ్గో హృదయం హరతీవ మే
అయ్యో! దీని రూపం ఎంత అందంగా ఉంది! దీని కాంతి, స్వరం, మహిమ—all కలిపి ఈ విచిత్రమైన మృగం నా హృదయాన్ని దోచుకుంటున్నట్లు అనిపిస్తోంది.
యది గ్రహణమభ్యేతి జీవన్ నేవ మృగస్తవ। ఆశ్చర్యభూతం భవతి విస్మయం జనయిష్యతి
నీవు ఈ మృగాన్ని బ్రతికించుకుని పట్టుకుంటే, అది ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది, అందరికీ విస్మయం కలిగిస్తుంది.
సమాప్తవనవాసానాం రాజ్యస్థానాం చ నః పునః। అన్తఃపురే విభూషార్థో మృగ ఏష భవిష్యతి
మన వనవాసం ముగిసి, మళ్లీ రాజ్యంలోకి వెళ్లినప్పుడు, ఈ మృగం మన అంతఃపురంలో అలంకారంగా నిలుస్తుంది.
భరతస్యార్యపుత్రస్య శ్వశ్రూణాం మమ చ ప్రభో। మృగరూపమిదం దివ్యం విస్మయం జనయిష్యతి
భరతునికీ, నా అత్తలకూ, నాకు కూడా, ప్రభూ, ఈ దివ్యమైన మృగరూపం గొప్ప ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది.
జీవన్న యది తేఽభ్యేతి గ్రహణం మృగసత్తమః। అజినం నరశార్దూల రుచిరం తు భవిష్యతి
నీవు ఈ అగ్రమృగాన్ని బ్రతికించుకుని పట్టుకుంటే, నరశార్దూలా, దీని అందమైన చర్మం నీదవుతుంది.
నిహతస్యాస్య సత్త్వస్య జామ్బూనదమయత్వచి। శష్పబృస్యాం వినీతాయామిచ్ఛామ్యహముపాసితుమ్
ఈ జంతువు చనిపోతే, దీని బంగారు రంగు చర్మాన్ని గడ్డి మీద పరచి, దానిపై నేను పూజ చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.
కామవృత్తమిదం రౌద్రం స్త్రీణామసదృశం మతమ్। వపుషా త్వస్య సత్త్వస్య విస్మయో జనితో మమ
ఇలాంటి కోరిక స్త్రీలకు తగినది కాదు, కఠినమైనదిగా అనిపిస్తోంది. అయినా, ఈ జంతువు రూపం నాకు విస్మయం కలిగించింది.
తేన కాఞ్చనరోమ్ణా తు మణిప్రవరశృఙ్గిణా। తరుణాదిత్యవర్ణేన నక్షత్రపథవర్చసా
బంగారు వెంట్రుకలతో, మణులాంటి గొప్ప కొమ్ములతో, కురిపోతున్న సూర్యుని వర్ణంతో, నక్షత్రాల కాంతితో ఇది మెరిసిపోతోంది.
బభూవ రాఘవస్యాపి మనో విస్మయమాగతమ్। ఇతి సీతావచః శ్రుత్వా దృష్ట్వా చ మృగమద్భుతమ్
సీత మాటలు విని, ఆ అద్భుతమైన మృగాన్ని చూసి, రాఘవునికీ మనసులో ఆశ్చర్యం కలిగింది.
లోభితస్తేన రూపేణ సీతయా చ ప్రచోదితః। ఉవాచ రాఘవో హృష్టో భ్రాతరం లక్ష్మణం వచః
దాని రూపానికి ఆకర్షితుడై, సీత ప్రోత్సహించగా, ఆనందంతో రాఘవుడు తన సోదరుడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
పశ్య లక్ష్మణ వైదేహ్యాః స్పృహాముల్లసితామిమామ్। రూపశ్రేష్ఠతయా హ్యేష మృగోఽద్య న భవిష్యతి
లక్ష్మణా, వైదేహి ఎంత ఆశగా ఈ మృగాన్ని కోరుకుంటోందో చూడు. దీని అపూర్వమైన అందం వల్ల, ఈ రోజు ఈ మృగం ఇక్కడ ఉండదు.
న వనే నన్దనోద్దేశే న చైత్రరథసంశ్రయే। కుతః పృథివ్యాం సౌమిత్రే యోఽస్య కశ్చిత్ సమో మృగః
ఈ అడవిలో, నందనవనం వంటి ప్రదేశాల్లో, లేదా చైత్రరథం వంటి తోటల్లో కూడా, సౌమిత్రి, భూమిపై ఎక్కడైనా ఈ మృగానికి సమానమైనది మరొకటి ఉందా?
ప్రతిలోమానులోమాశ్చ రుచిరా రోమరాజయః। శోభన్తే మృగమాశ్రిత్య చిత్రాః కనకబిన్దుభిః
ఈ మృగాన్ని అలంకరించిన రంగురంగుల బంగారు మచ్చలతో పాటు, ఎదురు దిశలోనూ, సరైన దిశలోనూ పెరిగిన అందమైన రోమాల వరుసలు మెరిసిపోతున్నాయి.