రాజీవచిత్రపృష్ఠః స విరరాజ మహామృగః। రామాశ్రమపదాభ్యాశే విచచార యథాసుఖమ్
కమలపువ్వుల ఆకారపు వెనుక భాగంతో ఆ గొప్ప జింక మెరిసిపోయింది; రాముని ఆశ్రమం దగ్గర స్వేచ్ఛగా తిరుగుతూ ఆనందంగా ఉంది.
పునర్గత్వా నివృత్తశ్చ విచచార మృగోత్తమః। గత్వా ముహూర్తం త్వరయా పునః ప్రతినివర్తతే
ఆ మృగశ్రేష్ఠుడు అప్పుడప్పుడు వెళ్లి, మళ్లీ తిరిగి వచ్చి, అక్కడ తిరుగుతూ ఉండేవాడు; కొంతసేపు వేగంగా వెళ్లి, మళ్లీ వెంటనే తిరిగి వచ్చేవాడు.
విక్రీడంశ్చ క్వచిద్ భూమౌ పునరేవ నిషీదతి। ఆశ్రమద్వారమాగమ్య మృగయూథాని గచ్ఛతి
అప్పుడప్పుడు ఆ మాయమృగం నేలపై ఆనందంగా ఆడుకుంటూ, మళ్లీ అక్కడే కూర్చుంటాడు. ఆశ్రమ ద్వారం దగ్గరకు వచ్చి, జింకల గుంపుల మధ్య తిరుగుతూ ఉంటాడు.
మృగయూథైరనుగతః పునరేవ నివర్తతే। సీతాదర్శనమాకాంక్షన్ రాక్షసో మృగతాం గతః
జింకల గుంపులు అతని వెంటపడుతుంటే, మళ్లీ తిరిగి వస్తాడు. సీతమ్మ చూపు కోసం ఆశతో ఉండే ఆ రాక్షసుడు, ఇప్పుడు జింక రూపం ధరించాడు.
పరిభ్రమతి చిత్రాణి మణ్డలాని వినిష్పతన్। సముద్వీక్ష్య చ సర్వే తం మృగా యేఽన్యే వనేచరాః
అతడు అక్కడ చుట్టూ తిరుగుతూ, అద్భుతమైన ఆకారాలతో నడుస్తూ, అడవిలో ఉన్న ఇతర జింకలందరూ అతనిపైన చూపు నిలిపారు.
ఉపగమ్య సమాఘ్రాయ విద్రవన్తి దిశో దశ। రాక్షసః సోఽపి తాన్ వన్యాన్ మృగాన్ మృగవధే రతః
ఆ జింకలు అతని దగ్గరకు వచ్చి వాసన చూసి, వెంటనే పది దిశలవైపు పరుగెత్తిపోతాయి. అయినా ఆ రాక్షసుడు, వేటలో ఆనందిస్తూ, అడవి జింకల మధ్య కలిసిపోతాడు.
ప్రచ్ఛాదనార్థం భావస్య న భక్షయతి సంస్పృశన్। తస్మిన్ నేవ తతః కాలే వైదేహీ శుభలోచనా
తన అసలు స్వరూపాన్ని దాచుకోవడానికి, తాను తాకినా వాటిని తినడు. అదే సమయంలో, అందమైన కళ్ల కలిగిన వైదేహి—
కుసుమాపచయే వ్యగ్రా పాదపానత్యవర్తత। కర్ణికారానశోకాంశ్చ చూతాంశ్చ మదిరేక్షణా
పువ్వులు ఏరడంలో మునిగిపోయి, కర్ణికార, అశోక, మామిడి వృక్షాల మధ్య ఆ మదిర దృష్టి కలిగిన సీతమ్మ తిరుగుతూ ఉండింది.
కుసుమాన్యపచిన్వన్తీ చచార రుచిరాననా। అనర్హా వనవాసస్య సా తం రత్నమయం మృగమ్
పువ్వులు ఏరుకుంటూ, ఆ కాంతిమంతమైన ముఖం కలిగిన సీత అడవిలో తిరిగింది. అడవి జీవితం తగదు అనిపించే ఆమె, ఆ రత్నాల్లాంటి జింకను చూశింది.
ముక్తామణివిచిత్రాఙ్గం దదర్శ పరమాఙ్గనా। తం వై రుచిరదన్తోష్ఠం రూప్యధాతుతనూరుహమ్
ముత్యాలు, మణులతో అలంకరించబడ్డ అవయవాలు ఉన్న ఆ జింకను, మెరిసే పళ్లూ, పెదవులూ, వెండివంటి వెంట్రుకలతో ఉన్నదాన్ని, ఆ పరమ స్త్రీ చూశింది.
విస్మయోత్ఫుల్లనయనా సస్నేహం సముదైక్షత। స చ తాం రామదయితాం పశ్యన్ మాయామయో మృగః
ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పి, ప్రేమతో ఆ జింకను తిలకించింది. ఆ మాయాజాలంతో కూడిన జింక కూడా రాముని ప్రియమైన సీతను చూస్తూ ఉండిపోయింది.
విచచార తతస్తత్ర దీపయన్నివ తద్ వనమ్। అదృష్టపూర్వం దృష్ట్వా తం నానారత్నమయం మృగమ్। విస్మయం పరమం సీతా జగామ జనకాత్మజా
అతడు అక్కడ తిరుగుతూ, ఆ అడవిని వెలిగించేలా కనిపించాడు. ఎన్నడూ చూడని, అనేక రత్నాలతో మెరిసే ఆ జింకను చూసి, జనకుని కుమార్తె సీత పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనైంది.
thumb|త్రిచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిచత్వారింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో నలభై మూడవ సర్గను వినండి.
సా తం సమ్ప్రేక్ష్య సుశ్రోణీ కుసుమాని విచిన్వతీ। హేమరాజతవర్ణాభ్యాం పార్శ్వాభ్యాముపశోభితమ్
అందమైన నడుము కలిగిన సీతమ్మ, పువ్వులు ఏరుకుంటూ, బంగారం, వెండి వర్ణంతో మెరిసే ప్రక్కలున్న ఆ జింకను చూసింది.
ప్రహృష్టా చానవద్యాఙ్గీ మృష్టహాటకవర్ణినీ। భర్తారమపి చక్రన్ద లక్ష్మణం చైవ సాయుధమ్
ఆనందంగా, నిష్కళంకమైన రూపం కలిగి, మెరిసే బంగారు వర్ణంతో ఉన్న సీతమ్మ, తన భర్తను, ఆయుధంతో ఉన్న లక్ష్మణుడిని పిలిచింది.
ఆహూయాహూయ చ పునస్తం మృగం సాధు వీక్షతే। ఆగచ్ఛాగచ్ఛ శీఘ్రం వై ఆర్యపుత్ర సహానుజ
తిరిగి తిరిగి పిలుస్తూ, ఆ జింకను ఆసక్తిగా చూస్తూ, 'రామా! నీ తమ్ముడితో కలిసి త్వరగా రా, రా' అని పిలిచింది.
తావాహూతౌ నరవ్యాఘ్రౌ వైదేహ్యా రామలక్ష్మణౌ। వీక్షమాణౌ తు తం దేశం తదా దదృశతుర్మృగమ్
వైదేహి పిలుపుతో, నరసింహులైన రాముడు, లక్ష్మణుడు ఆ ప్రాంతాన్ని చూస్తూ, ఆ జింకను గమనించారు.
శఙ్కమానస్తు తం దృష్ట్వా లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్। తమేవైనమహం మన్యే మారీచం రాక్షసం మృగమ్
అతన్ని చూసి, అనుమానం కలిగిన లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ జింక ఎవరో కాదు, మారీచుడనే రాక్షసుడు' అని చెప్పాడు.
చరన్తో మృగయాం హృష్టాః పాపేనోపాధినా వనే। అనేన నిహతా రామ రాజానః కామరూపిణా
'వేటలో ఆనందిస్తూ అడవిలో తిరిగే ఈ కామరూపి రాక్షసుడు చేత రాజులు హతమయ్యారు, రామా.'
అస్య మాయావిదో మాయా మృగరూపమిదం కృతమ్। భానుమత్ పురుషవ్యాఘ్ర గన్ధర్వపురసంనిభమ్
'ఇతడు మాయలో నిపుణుడు. ఈ జింకరూపాన్ని మాయతో సృష్టించాడు. నరసింహా! ఇది గంధర్వ నగరంలా ప్రకాశిస్తోంది.'
మృగో హ్యేవంవిధో రత్నవిచిత్రో నాస్తి రాఘవ। జగత్యాం జగతీనాథ మాయైషా హి న సంశయః
రాఘవా, ఇలాంటి రత్నాలతో అలంకరించబడిన మృగం ఈ భూమిపై ఎక్కడా లేదు. భూమిపతీ, ఇది మాయ మాత్రమే, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవం బ్రువాణం కాకుత్స్థం ప్రతివార్య శుచిస్మితా। ఉవాచ సీతా సంహృష్టా ఛద్మనా హృతచేతనా
ఇలా మాట్లాడుతున్న కాకుత్స్థుని ఆపుతూ, పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో ఉన్న సీత, మోసపోయి, ఆనందంతో ఇలా చెప్పింది.
ఆర్యపుత్రాభిరామోఽసౌ మృగో హరతి మే మనః। ఆనయైనం మహాబాహో క్రీడార్థం నో భవిష్యతి
ఆర్యపుత్రా, ఈ అందమైన మృగం నా మనసును ఆకర్షిస్తోంది. మహాబాహువూ, దయచేసి దీనిని మన కోసం తీసుకురా; మన ఆటలకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
ఇహాశ్రమపదేఽస్మాకం బహవః పుణ్యదర్శనాః। మృగాశ్చరన్తి సహితాశ్చమరాః సృమరాస్తథా
మన ఆశ్రమం దగ్గర ఎన్నో శుభదర్శనమైన మృగాలు, చమరాలు, సృమరాలు ఇలా సమూహంగా సంచరిస్తున్నాయి.
ఋక్షాః పృషతసఙ్ఘాశ్చ వానరాః కిన్నరాస్తథా। విహరన్తి మహాబాహో రూపశ్రేష్ఠా మహాబలాః
ఇక్కడ మహాబాహువూ, ఎలుగుబంట్లు, పృశతమృగాల గుంపులు, కోతులు, కిన్నరులు—all అందమైన రూపంతో, గొప్ప బలంతో విహరిస్తున్నారు.
న చాన్యః సదృశో రాజన్ దృష్టః పూర్వం మృగో మయా। తేజసా క్షమయా దీప్త్యా యథాయం మృగసత్తమః
రాజా, ఇంతటి తేజస్సు, సహనం, ప్రకాశం కలిగిన మృగాన్ని నేను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఇది మృగాలలో అగ్రగణ్యుడు.
నానావర్ణవిచిత్రాఙ్గో రత్నభూతో మమాగ్రతః। ద్యోతయన్ వనమవ్యగ్రం శోభతే శశిసంనిభః
ఇది ఎన్నో రంగులతో, అద్భుతమైన రూపంతో, నా ముందే రత్నంలా మెరిసిపోతూ, అడవిని ప్రకాశింపజేస్తూ, చంద్రుడిలా అందంగా కనిపిస్తోంది.
అహో రూపమహో లక్ష్మీః స్వరసమ్పచ్చ శోభనా। మృగోఽద్భుతో విచిత్రాఙ్గో హృదయం హరతీవ మే
అయ్యో! దీని రూపం ఎంత అందంగా ఉంది! దీని కాంతి, స్వరం, మహిమ—all కలిపి ఈ విచిత్రమైన మృగం నా హృదయాన్ని దోచుకుంటున్నట్లు అనిపిస్తోంది.
యది గ్రహణమభ్యేతి జీవన్ నేవ మృగస్తవ। ఆశ్చర్యభూతం భవతి విస్మయం జనయిష్యతి
నీవు ఈ మృగాన్ని బ్రతికించుకుని పట్టుకుంటే, అది ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది, అందరికీ విస్మయం కలిగిస్తుంది.
సమాప్తవనవాసానాం రాజ్యస్థానాం చ నః పునః। అన్తఃపురే విభూషార్థో మృగ ఏష భవిష్యతి
మన వనవాసం ముగిసి, మళ్లీ రాజ్యంలోకి వెళ్లినప్పుడు, ఈ మృగం మన అంతఃపురంలో అలంకారంగా నిలుస్తుంది.