క్రియతాం తత్ సఖే శీఘ్రం యదర్థం వయమాగతాః। స రావణవచః శ్రుత్వా మారీచో రాక్షసస్తదా
'స్నేహితా! మనం వచ్చిన పని ఏదైతే ఉందో, దాన్ని త్వరగా చేయి.' అని రావణుడు చెప్పగా, ఆ మాటలు విని అప్పుడే మారీచుడు—
మృగో భూత్వాఽఽశ్రమద్వారి రామస్య విచచార హ। స తు రూపం సమాస్థాయ మహదద్భుతదర్శనమ్
మృగరూపం ధరించి, రాముని ఆశ్రమ ద్వారంలో తిరుగుతూ, అద్భుతమైన ఆకారాన్ని తీసుకున్నాడు.
మణిప్రవరశృఙ్గాగ్రః సితాసితముఖాకృతిః। రక్తపద్మోత్పలముఖ ఇన్ద్రనీలోత్పలశ్రవాః
అతని కొమ్ములు విలువైన రత్నాలతో మెరిసిపోతుండగా, ముఖం తెలుపు-నలుపు రంగుల్లో ఉంది; నోరు ఎర్ర పద్మాన్ని పోలి, చెవులు నీలి కమలాలను పోలి ఉన్నాయి.
కించిదభ్యున్నతగ్రీవ ఇన్ద్రనీలనిభోదరః। మధూకనిభపార్శ్వశ్చ కఞ్జకిఞ్జల్కసంనిభః
అతని మెడ కొంచెం పైకి లేచి ఉంది, పొత్తికడుపు నీలం వజ్రాన్ని పోలి ఉంది; ప్రక్కలు తేనెపువ్వుల వలె, కమలపు రేఖలను పోలి మెరిసిపోతున్నాయి.
వైదూర్యసంకాశఖురస్తనుజఙ్ఘః సుసంహతః। ఇన్ద్రాయుధసవర్ణేన పుచ్ఛేనోర్ధ్వం విరాజితః
వైదూర్య రత్నంలా మెరిసే కాళ్లు, సన్నని కాళ్ళు బాగా ఏర్పడ్డాయి; ఇంద్రధనస్సు రంగులో మెరిసే తోక పైకి ఒంగి ఉంది.
మనోహరస్నిగ్ధవర్ణో రత్నైర్నానావిధైర్వృతః। క్షణేన రాక్షసో జాతో మృగః పరమశోభనః
ఆ మృగం ఆకర్షణీయంగా, నిగనిగలాడే రంగులతో,色色 రత్నాలతో అలంకరించబడి ఉంది; క్షణంలోనే ఆ రాక్షసుడు అత్యంత అందమైన జింకగా మారిపోయాడు.
వనం ప్రజ్వలయన్ రమ్యం రామాశ్రమపదం చ తత్। మనోహరం దర్శనీయం రూపం కృత్వా స రాక్షసః
ఆ రాక్షసుడు, తన అందమైన రూపంతో ఆ అడవిని, రాముని ఆశ్రమాన్ని ప్రకాశింపజేశాడు; చూడటానికి ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపించాడు.
ప్రలోభనార్థం వైదేహ్యా నానాధాతువిచిత్రితమ్। విచరన్ గచ్ఛతే సమ్యక్ శాద్వలాని సమన్తతః
వైదేహిని మోహింపజేయడానికి, అనేక రంగుల ఖనిజాలతో అలంకరించబడి, చుట్టూ పచ్చిక పొలాల్లో చక్కగా తిరుగుతూ వెళ్ళాడు.
రౌప్యైర్బిన్దుశతైశ్చిత్రం భూత్వా చ ప్రియదర్శనః। విటపీనాం కిసలయాన్ భక్షయన్ విచచార హ
వెండి బొట్టు వందలతో అలంకరించబడి, ఎంతో ఆకర్షణీయంగా మారి, చెట్ల కొమ్మలపైని కొత్త ఆకులు తింటూ తిరిగాడు.
కదలీగృహకం గత్వా కర్ణికారానితస్తతః। సమాశ్రయన్ మన్దగతిం సీతాసందర్శనం తతః
అరటి తోటకు వెళ్లి, అక్కడి కర్ణికార వృక్షాల దగ్గరకి చేరి, మెల్లగా నడుచుకుంటూ సీత కనిపించాలనే ఆశతో అక్కడే ఉండిపోయాడు.
రాజీవచిత్రపృష్ఠః స విరరాజ మహామృగః। రామాశ్రమపదాభ్యాశే విచచార యథాసుఖమ్
కమలపువ్వుల ఆకారపు వెనుక భాగంతో ఆ గొప్ప జింక మెరిసిపోయింది; రాముని ఆశ్రమం దగ్గర స్వేచ్ఛగా తిరుగుతూ ఆనందంగా ఉంది.
పునర్గత్వా నివృత్తశ్చ విచచార మృగోత్తమః। గత్వా ముహూర్తం త్వరయా పునః ప్రతినివర్తతే
ఆ మృగశ్రేష్ఠుడు అప్పుడప్పుడు వెళ్లి, మళ్లీ తిరిగి వచ్చి, అక్కడ తిరుగుతూ ఉండేవాడు; కొంతసేపు వేగంగా వెళ్లి, మళ్లీ వెంటనే తిరిగి వచ్చేవాడు.
విక్రీడంశ్చ క్వచిద్ భూమౌ పునరేవ నిషీదతి। ఆశ్రమద్వారమాగమ్య మృగయూథాని గచ్ఛతి
అప్పుడప్పుడు ఆ మాయమృగం నేలపై ఆనందంగా ఆడుకుంటూ, మళ్లీ అక్కడే కూర్చుంటాడు. ఆశ్రమ ద్వారం దగ్గరకు వచ్చి, జింకల గుంపుల మధ్య తిరుగుతూ ఉంటాడు.
మృగయూథైరనుగతః పునరేవ నివర్తతే। సీతాదర్శనమాకాంక్షన్ రాక్షసో మృగతాం గతః
జింకల గుంపులు అతని వెంటపడుతుంటే, మళ్లీ తిరిగి వస్తాడు. సీతమ్మ చూపు కోసం ఆశతో ఉండే ఆ రాక్షసుడు, ఇప్పుడు జింక రూపం ధరించాడు.
పరిభ్రమతి చిత్రాణి మణ్డలాని వినిష్పతన్। సముద్వీక్ష్య చ సర్వే తం మృగా యేఽన్యే వనేచరాః
అతడు అక్కడ చుట్టూ తిరుగుతూ, అద్భుతమైన ఆకారాలతో నడుస్తూ, అడవిలో ఉన్న ఇతర జింకలందరూ అతనిపైన చూపు నిలిపారు.
ఉపగమ్య సమాఘ్రాయ విద్రవన్తి దిశో దశ। రాక్షసః సోఽపి తాన్ వన్యాన్ మృగాన్ మృగవధే రతః
ఆ జింకలు అతని దగ్గరకు వచ్చి వాసన చూసి, వెంటనే పది దిశలవైపు పరుగెత్తిపోతాయి. అయినా ఆ రాక్షసుడు, వేటలో ఆనందిస్తూ, అడవి జింకల మధ్య కలిసిపోతాడు.
ప్రచ్ఛాదనార్థం భావస్య న భక్షయతి సంస్పృశన్। తస్మిన్ నేవ తతః కాలే వైదేహీ శుభలోచనా
తన అసలు స్వరూపాన్ని దాచుకోవడానికి, తాను తాకినా వాటిని తినడు. అదే సమయంలో, అందమైన కళ్ల కలిగిన వైదేహి—
కుసుమాపచయే వ్యగ్రా పాదపానత్యవర్తత। కర్ణికారానశోకాంశ్చ చూతాంశ్చ మదిరేక్షణా
పువ్వులు ఏరడంలో మునిగిపోయి, కర్ణికార, అశోక, మామిడి వృక్షాల మధ్య ఆ మదిర దృష్టి కలిగిన సీతమ్మ తిరుగుతూ ఉండింది.
కుసుమాన్యపచిన్వన్తీ చచార రుచిరాననా। అనర్హా వనవాసస్య సా తం రత్నమయం మృగమ్
పువ్వులు ఏరుకుంటూ, ఆ కాంతిమంతమైన ముఖం కలిగిన సీత అడవిలో తిరిగింది. అడవి జీవితం తగదు అనిపించే ఆమె, ఆ రత్నాల్లాంటి జింకను చూశింది.
ముక్తామణివిచిత్రాఙ్గం దదర్శ పరమాఙ్గనా। తం వై రుచిరదన్తోష్ఠం రూప్యధాతుతనూరుహమ్
ముత్యాలు, మణులతో అలంకరించబడ్డ అవయవాలు ఉన్న ఆ జింకను, మెరిసే పళ్లూ, పెదవులూ, వెండివంటి వెంట్రుకలతో ఉన్నదాన్ని, ఆ పరమ స్త్రీ చూశింది.
విస్మయోత్ఫుల్లనయనా సస్నేహం సముదైక్షత। స చ తాం రామదయితాం పశ్యన్ మాయామయో మృగః
ఆశ్చర్యంతో కళ్లు విప్పి, ప్రేమతో ఆ జింకను తిలకించింది. ఆ మాయాజాలంతో కూడిన జింక కూడా రాముని ప్రియమైన సీతను చూస్తూ ఉండిపోయింది.
విచచార తతస్తత్ర దీపయన్నివ తద్ వనమ్। అదృష్టపూర్వం దృష్ట్వా తం నానారత్నమయం మృగమ్। విస్మయం పరమం సీతా జగామ జనకాత్మజా
అతడు అక్కడ తిరుగుతూ, ఆ అడవిని వెలిగించేలా కనిపించాడు. ఎన్నడూ చూడని, అనేక రత్నాలతో మెరిసే ఆ జింకను చూసి, జనకుని కుమార్తె సీత పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనైంది.
thumb|త్రిచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రిచత్వారింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో నలభై మూడవ సర్గను వినండి.
సా తం సమ్ప్రేక్ష్య సుశ్రోణీ కుసుమాని విచిన్వతీ। హేమరాజతవర్ణాభ్యాం పార్శ్వాభ్యాముపశోభితమ్
అందమైన నడుము కలిగిన సీతమ్మ, పువ్వులు ఏరుకుంటూ, బంగారం, వెండి వర్ణంతో మెరిసే ప్రక్కలున్న ఆ జింకను చూసింది.
ప్రహృష్టా చానవద్యాఙ్గీ మృష్టహాటకవర్ణినీ। భర్తారమపి చక్రన్ద లక్ష్మణం చైవ సాయుధమ్
ఆనందంగా, నిష్కళంకమైన రూపం కలిగి, మెరిసే బంగారు వర్ణంతో ఉన్న సీతమ్మ, తన భర్తను, ఆయుధంతో ఉన్న లక్ష్మణుడిని పిలిచింది.
ఆహూయాహూయ చ పునస్తం మృగం సాధు వీక్షతే। ఆగచ్ఛాగచ్ఛ శీఘ్రం వై ఆర్యపుత్ర సహానుజ
తిరిగి తిరిగి పిలుస్తూ, ఆ జింకను ఆసక్తిగా చూస్తూ, 'రామా! నీ తమ్ముడితో కలిసి త్వరగా రా, రా' అని పిలిచింది.
తావాహూతౌ నరవ్యాఘ్రౌ వైదేహ్యా రామలక్ష్మణౌ। వీక్షమాణౌ తు తం దేశం తదా దదృశతుర్మృగమ్
వైదేహి పిలుపుతో, నరసింహులైన రాముడు, లక్ష్మణుడు ఆ ప్రాంతాన్ని చూస్తూ, ఆ జింకను గమనించారు.
శఙ్కమానస్తు తం దృష్ట్వా లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్। తమేవైనమహం మన్యే మారీచం రాక్షసం మృగమ్
అతన్ని చూసి, అనుమానం కలిగిన లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ జింక ఎవరో కాదు, మారీచుడనే రాక్షసుడు' అని చెప్పాడు.
చరన్తో మృగయాం హృష్టాః పాపేనోపాధినా వనే। అనేన నిహతా రామ రాజానః కామరూపిణా
'వేటలో ఆనందిస్తూ అడవిలో తిరిగే ఈ కామరూపి రాక్షసుడు చేత రాజులు హతమయ్యారు, రామా.'
అస్య మాయావిదో మాయా మృగరూపమిదం కృతమ్। భానుమత్ పురుషవ్యాఘ్ర గన్ధర్వపురసంనిభమ్
'ఇతడు మాయలో నిపుణుడు. ఈ జింకరూపాన్ని మాయతో సృష్టించాడు. నరసింహా! ఇది గంధర్వ నగరంలా ప్రకాశిస్తోంది.'