ఔష్ణ్యం తథా విక్రమం చ సౌమ్యం దణ్డం ప్రసన్నతామ్। ధారయన్తి మహాత్మానో రాజానః క్షణదాచర
మహాత్ములు అయిన రాజులు, రాత్రివేళ సంచరించే వాడా, వేడి, పరాక్రమం, శాంతం, శిక్ష, కరుణ — ఇవన్నీ దేవతలలాగే కలిగి ఉంటారు.
తస్మాత్ సర్వాస్వవస్థాసు మాన్యాః పూజ్యాశ్చ నిత్యదా। త్వం తు ధర్మమవిజ్ఞాయ కేవలం మోహమాశ్రితః
అందువల్ల రాజులను ఎప్పుడూ, ఎలాంటి పరిస్థితుల్లోనైనా గౌరవించాలి, పూజించాలి. కాని నువ్వు ధర్మాన్ని తెలియక, మాయలో పడి ఉన్నావు.
అభ్యాగతం తు దౌరాత్మ్యాత్ పరుషం వదసీదృశమ్। గుణదోషౌ న పృచ్ఛామి క్షేమం చాత్మని రాక్షస
దురాశతో, నన్ను ఎదుర్కొని, ఇలాంటి కఠినమైన మాటలు చెప్పావు. నీలోని మంచిదీ, చెడిదీ, నీ క్షేమం గురించి నేను అడగను, రాక్షసా.
మయోక్తమపి చైతావత్ త్వాం ప్రత్యమితవిక్రమ। అస్మింస్తు స భవాన్ కృత్యే సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి
ఇంత చెప్పిన తర్వాత కూడా, పరిమిత శక్తి కలిగినవాడా, ఈ పనిలో నీవు నాకు సహాయం చేయాలి.
శృణు తత్కర్మ సాహాయ్యే యత్కార్యం వచనాన్మమ। సౌవర్ణస్త్వం మృగో భూత్వా చిత్రో రజతబిన్దుభిః
ఇప్పుడు విను, నీవు చేయాల్సిన పని ఏమిటంటే — నీవు బంగారు రంగులో, వెండి బొట్టులతో అలంకరించబడిన మృగంగా మారాలి.
ఆశ్రమే తస్య రామస్య సీతాయాః ప్రముఖే చర। ప్రలోభయిత్వా వైదేహీం యథేష్టం గన్తుమర్హసి
రాముని ఆశ్రమంలో, సీతా ఎదుట తిరుగుతూ, వైదేహిని ఆకర్షించి, నీకు నచ్చినట్టు వెళ్లిపోవచ్చు.
త్వాం హి మాయామయం దృష్ట్వా కాఞ్చనం జాతవిస్మయా। ఆనయైనమితి క్షిప్రం రామం వక్ష్యతి మైథిలీ
మాయతో బంగారు మృగంగా మారిన నిన్ను చూసి, మైథిలి ఆశ్చర్యపడి, వెంటనే రాముని దగ్గరికి 'దీనిని తీసుకురా' అని అంటుంది.
అపక్రాన్తే చ కాకుత్స్థే దూరం గత్వాప్యుదాహర। హా సీతే లక్ష్మణేత్యేవం రామవాక్యానురూపకమ్
కాకుత్స్థుడు దూరంగా వెళ్లిన తర్వాత, నువ్వు రాముని స్వరంలో 'హా సీతే! లక్ష్మణా!' అని అరవాలి.
తచ్ఛ్రుత్వా రామపదవీం సీతయా చ ప్రచోదితః। అనుగచ్ఛతి సమ్భ్రాన్తః సౌమిత్రిరపి సౌహృదాత్
అది విని, సీతా దేవి ప్రేరణతో, సౌమిత్రి కూడా స్నేహభావంతో, ఆందోళనతో రాముని మార్గాన్ని అనుసరించాడు.
అపక్రాన్తే చ కాకుత్స్థే లక్ష్మణే చ యథాసుఖమ్। ఆహరిష్యామి వైదేహీం సహస్రాక్షః శచీమివ
కాకుత్స్థుడు, లక్ష్మణుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, నేను సౌకర్యంగా వైదేహిని పట్టుకుంటాను, ఎలా అంటే సహస్రాక్షుడు శచీ దేవిని తీసుకున్నట్టు.
ఏవం కృత్వా త్విదం కార్యం యథేష్టం గచ్ఛ రాక్షస। రాజ్యస్యార్ధం ప్రదాస్యామి మారీచ తవ సువ్రత
ఈ పని పూర్తిచేసిన తర్వాత, నువ్వు ఇష్టమైన చోటికి వెళ్లవచ్చు రాక్షసా. మారీచా, నీకు రాజ్యంలో సగం ఇస్తాను.
గచ్ఛ సౌమ్య శివం మార్గం కార్యస్యాస్య వివృద్ధయే। అహం త్వానుగమిష్యామి సరథో దణ్డకావనమ్
సౌమ్యా, ఈ పని విజయవంతం కావడానికి శుభమైన దారిలో వెళ్ళు. నేను నా రథంతో నీ వెనుక దండకారణ్యానికి వస్తాను.
ప్రాప్య సీతామయుద్ధేన వఞ్చయిత్వా తు రాఘవమ్। లఙ్కాం ప్రతి గమిష్యామి కృతకార్యః సహ త్వయా
రాఘవుని యుద్ధంలో మోసం చేసి, సీతను పట్టుకున్న తర్వాత, నా పని పూర్తయిన వెంటనే నీతో కలిసి లంకకు తిరిగి వెళ్తాను.
నో చేత్ కరోషి మారీచ హన్మి త్వామహమద్య వై। ఏతత్ కార్యమవశ్యం మే బలాదపి కరిష్యసి। రాజ్ఞో విప్రతికూలస్థో న జాతు సుఖమేధతే
మారీచా, నువ్వు ఇది చేయకపోతే, నిన్ను నేను ఈరోజే చంపేస్తాను. ఈ పని తప్పక నా కోసం చేయాలి, బలవంతంగా అయినా చేయాలి. రాజుకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ సుఖంగా ఉండడు.
ఆసాద్య తం జీవితసంశయస్తే మృత్యుర్ధ్రువో హ్యద్య మయా విరుధ్యతః। ఏతద్ యథావత్ పరిగణ్య బుద్ధ్యా యదత్ర పథ్యం కురు తత్తథా త్వమ్
నువ్వు ఆయనను ఎదుర్కొంటే నీ ప్రాణం ప్రమాదంలో పడుతుంది; నన్ను ఎదిరిస్తే మరణం తప్పదు. ఈ విషయాన్ని బాగా ఆలోచించి, ఏది శ్రేయస్కరో అది చేయు.
thumb|ఏకచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకచత్వారింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో నలభై ఒకటి సర్గను వినండి.
ఆజ్ఞప్తో రావణేనేత్థం ప్రతికూలం చ రాజవత్। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం నిఃశఙ్కో రాక్షసాధిపమ్
రావణుడు ఆజ్ఞాపించగా, రాజధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉన్నాడని చూసి, మారీచుడు భయపడకుండా రాక్షసాధిపతికి కఠినంగా ఇలా చెప్పాడు.
కేనాయముపదిష్టస్తే వినాశః పాపకర్మణా। సపుత్రస్య సరాజ్యస్య సామాత్యస్య నిశాచర
నిశాచరా, నీకు, నీ కుమారులకు, నీ రాజ్యానికి, నీ మంత్రులకు ఈ విధ్వంసాన్ని ఎవరు సూచించారు? పాపకర్మ చేసినవాడా!
కస్త్వయా సుఖినా రాజన్ నాభినన్దతి పాపకృత్। కేనేదముపదిష్టం తే మృత్యుద్వారముపాయతః
పాపకార్యాలు చేసిన రాజా, సంతోషంగా ఉన్నవాడు నిన్ను ఎందుకు ఆహ్వానించడు? మరణ ద్వారం చూపించిందెవరు నీకు?
శత్రవస్తవ సువ్యక్తం హీనవీర్యా నిశాచర। ఇచ్ఛన్తి త్వాం వినశ్యన్తముపరుద్ధం బలీయసా
నిశాచరా, నీ శత్రువులు బలహీనులై, నీవు శక్తివంతుడిచేత చిక్కుకొని నశించిపోవాలని కోరుకుంటున్నట్టు స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
కేనేదముపదిష్టం తే క్షుద్రేణాహితబుద్ధినా। యస్త్వామిచ్ఛతి నశ్యన్తం స్వకృతేన నిశాచర
నిశాచరా, నీకు ఈ పని ఎవరు సూచించారు? నీ నాశనాన్ని కోరుకునే, తక్కువ మనసున్నవాడే ఇలా చెప్పాడు.
వధ్యాః ఖలు న వధ్యన్తే సచివాస్తవ రావణ। యే త్వాముత్పథమారూఢం న నిగృహ్ణన్తి సర్వశః
రావణా, నీవు తప్పు మార్గంలో నడుస్తున్నప్పుడు నిన్ను ఆపని నీ మంత్రులు శిక్షించదగినవారు అయినా, వారు శిక్షించబడటం లేదు.
అమాత్యైః కామవృత్తో హి రాజా కాపథమాశ్రితః। నిగ్రాహ్యః సర్వథా సద్భిః స నిగ్రాహ్యో న గృహ్యసే
కామవశుడై తప్పు మార్గంలో నడిచే రాజును, మంచి మంత్రులు అన్ని విధాలా ఆపాలి. కానీ నిన్ను మాత్రం ఎవరూ ఆపడం లేదు.
ధర్మమర్థం చ కామం చ యశశ్చ జయతాం వర। స్వామిప్రసాదాత్ సచివాః ప్రాప్నువన్తి నిశాచర
విజయవంతులలో శ్రేష్ఠుడా, మంత్రులు తమ యజమాని అనుగ్రహంతో ధర్మాన్ని, ధనాన్ని, కామాన్ని, కీర్తిని పొందుతారు నిశాచరా.
విపర్యయే తు తత్సర్వం వ్యర్థం భవతి రావణ। వ్యసనం స్వామివైగుణ్యాత్ ప్రాప్నువన్తీతరే జనాః
రావణా, దీనికి విరుద్ధంగా జరిగితే, అది అంతా వృథా అవుతుంది; యజమానిలో దోషాల వల్ల ఇతరులు కష్టాలు పడతారు.
రాజమూలో హి ధర్మశ్చ యశశ్చ జయతాం వర। తస్మాత్ సర్వాస్వవస్థాసు రక్షితవ్యా నరాధిపాః
విజయవంతులలో శ్రేష్ఠుడా, ధర్మానికి, కీర్తికి మూలం రాజే. అందుకే, రాజులను అన్ని పరిస్థితుల్లో రక్షించాలి.
రాజ్యం పాలయితుం శక్యం న తీక్ష్ణేన నిశాచర। న చాతిప్రతికూలేన నావినీతేన రాక్షస
ఓ రాక్షసా, రాజ్యాన్ని కఠినంగా, శత్రుత్వంగా, మర్యాద లేకుండా పాలించలేరు.
యే తీక్ష్ణమన్త్రాః సచివా భుజ్యన్తే సహ తేన వై। విషమేషు రథాః శీఘ్రం మన్దసారథయో యథా
కఠినమైన సలహాలు ఇచ్చే మంత్రిలు అలాంటి రాజుతో కలిసి ఉంటే, మందమైన రథసారధి ఉన్న రథాల్లా కష్టకాలంలో త్వరగా నాశనం అవుతారు.
బహవః సాధవో లోకే యుక్తధర్మమనుష్ఠితాః। పరేషామపరాధేన వినష్టాః సపరిచ్ఛదాః
ఈ లోకంలో ధర్మబద్ధంగా ప్రవర్తించిన మంచి మనుషులు కూడా, ఇతరుల తప్పుల వల్ల తమతో పాటు తమ సొత్తు కోల్పోయారు.
స్వామినా ప్రతికూలేన ప్రజాస్తీక్ష్ణేన రావణ। రక్ష్యమాణా న వర్ధన్తే మేషా గోమాయునా యథా
ఓ రావణా, కఠినంగా, శత్రుత్వంగా ప్రవర్తించే అధిపతి ప్రజలను రక్షిస్తే, ఆ ప్రజలు గొర్రెలను నక్క సంరక్షించినట్టు అభివృద్ధి చెందరు.