అహం తస్య ప్రభావజ్ఞో న యుద్ధం తేన తే క్షమమ్। బలిం వా నముచిం వాపి హన్యాద్ధి రఘునన్దనః
ఆయన శక్తిని నేను బాగా తెలుసు. నీవు ఆయనతో యుద్ధం చేయడం సరైంది కాదు. రఘువంశంలో పుట్టిన రాముడు బలిని గానీ, నముచిని గానీ సంహరించగలడు.
రణే రామేణ యుద్ధస్వ క్షమాం వా కురు రావణ। న తే రామకథా కార్యా యది మాం ద్రష్టుమిచ్ఛసి
ఓ రావణా! యుద్ధంలో రామునితో పోరాడి లేక సహనం చూపు. నన్ను చూడాలనుకుంటే, రాముని గురించి మాట్లాడాల్సిన అవసరం లేదు.
బహవః సాధవో లోకే యుక్తా ధర్మమనుష్ఠితాః। పరేషామపరాధేన వినష్టాః సపరిచ్ఛదాః
ఈ లోకంలో ధర్మాన్ని పాటించే మంచి మనుషులు అనేకమంది ఉన్నారు. కానీ ఇతరుల తప్పుల వల్ల వారు, వారి కుటుంబాలు నాశనం అయ్యారు.
సోఽహం పరాపరాధేన వినశేయం నిశాచర। కురు యత్ తే క్షమం తత్త్వమహం త్వాం నానుయామి వై
ఇలా, ఇంకొకరి తప్పు వల్ల నేనూ నాశనం కావచ్చు, ఓ రాక్షసా! నీకు అనుకూలంగా ఏది ఉంటే అది చేయు. నేను నీ వెంట రావను.
రామశ్చ హి మహాతేజా మహాసత్త్వో మహాబలః। అపి రాక్షసలోకస్య భవేదన్తకరోఽపి హి
రాముడు గొప్ప తేజస్సు, గొప్ప ధైర్యం, గొప్ప బలాన్ని కలవాడు. ఆయన రాక్షస లోకాన్నే నాశనం చేసే వాడవచ్చు.
యది శూర్పణఖాహేతోర్జనస్థానగతః ఖరః। అతివృత్తో హతః పూర్వం రామేణాక్లిష్టకర్మణా। అత్ర బ్రూహి యథాతత్త్వం కో రామస్య వ్యతిక్రమః
శూర్పణఖ కారణంగా ఖరుడు జనస్థానానికి వచ్చి, హద్దు మించిపోయి, రామచంద్రుడు చేసిన సులభమైన కార్యంతో చనిపోయాడని అయితే, నిజంగా చెప్పు, రామునికి ఏ తప్పు ఉంది?
ఇదం వచో బన్ధుహితార్థినా మయా యథోచ్యమానం యది నాభిపత్స్యసే। సబాన్ధవస్త్యక్ష్యసి జీవితం రణే హతోఽద్య రామేణ శరైరజిహ్మగైః
నీకు, నీ బంధువులకు మేలు కోసం నేను చెప్పిన ఈ మాటలు నువ్వు వినకపోతే, నువ్వూ నీ బంధువులూ యుద్ధంలో రాముని నేరుగా వెళ్లే బాణాలతో చనిపోతారు.
thumb|చత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చత్వారింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో నలభైవ సర్గను వినండి.
మారీచస్య తు తద్ వాక్యం క్షమం యుక్తం చ రావణః। ఉక్తో న ప్రతిజగ్రాహ మర్తుకామ ఇవౌషధమ్
మారీచుడు చెప్పిన ఆ సరిగ్గా సరైన మాటలను రావణుడు వినినా, మరణాన్ని కోరుకునే వాడు మందు తీసుకోనట్టుగా, అంగీకరించలేదు.
తం పథ్యహితవక్తారం మారీచం రాక్షసాధిపః। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యమయుక్తం కాలచోదితః
ఆ ఆరోగ్యకరమైన, మేలు చెప్పిన మాటలు చెప్పిన మారీచుడిని, రాక్షసాధిపతి రావణుడు, విధి ప్రేరణతో, కఠినంగా, అనుచితంగా మాట్లాడాడు.
దుష్కులైతదయుక్తార్థం మారీచ మయి కథ్యతే। వాక్యం నిష్ఫలమత్యర్థం బీజముప్తమివోషరే
మారీచా, నీ మాటలు నాకేమీ పనికిరావు. నీ వంశం తక్కువది, నీ మాటల్లో అర్థం లేదు. ఇవన్నీ వృథా ప్రయాస, ఎండిన భూమిలో విత్తనం వేసినట్టు ఫలితం ఉండదు.
త్వద్వాక్యైర్న తు మాం శక్యం భేత్తుం రామస్య సంయుగే। మూర్ఖస్య పాపశీలస్య మానుషస్య విశేషతః
రాముడితో యుద్ధంలో నన్ను నీ మాటలతో భయపెట్టలేవు. అతడు మూర్ఖుడు, చెడు పనులు చేసే మానవుడు.
యస్త్యక్త్వా సుహృదో రాజ్యం మాతరం పితరం తథా। స్త్రీవాక్యం ప్రాకృతం శ్రుత్వా వనమేకపదే గతః
స్నేహితులను, రాజ్యాన్ని, తల్లిని, తండ్రిని వదిలేసి, ఒక స్త్రీ మాటలు విని అడవికి ఒంటరిగా వెళ్లిన వాడెవడో అతడే.
అవశ్యం తు మయా తస్య సంయుగే ఖరఘాతినః। ప్రాణైః ప్రియతరా సీతా హర్తవ్యా తవ సంనిధౌ
ఖరుని సంహరించిన వాడితో యుద్ధంలో, అతడికి ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన సీతను నీ ఎదుటనే తప్పక అపహరించాలి.
ఏవం మే నిశ్చితా బుద్ధిర్హృది మారీచ విద్యతే। న వ్యావర్తయితుం శక్యా సేన్ద్రైరపి సురాసురైః
మారీచా, నా హృదయంలో ఈ సంకల్పం చాలా దృఢంగా ఉంది. ఇంద్రుడితో పాటు దేవతలు, రాక్షసులు వచ్చినా దీనిని మార్చలేరు.
దోషం గుణం వా సమ్పృష్టస్త్వమేవం వక్తుమర్హసి। అపాయం వా ఉపాయం వా కార్యస్యాస్య వినిశ్చయే
ఏ పని చేయాలా వద్దా అని అడిగినప్పుడు, దాని లోని మంచిదైనా చెడిదైనా, ప్రమాదమో అవకాశమో నీవు నిజాయితీగా చెప్పాలి.
సమ్పృష్టేన తు వక్తవ్యం సచివేన విపశ్చితా। ఉద్యతాఞ్జలినా రాజ్ఞో య ఇచ్ఛేద్ భూతిమాత్మనః
ఒక మంత్రి తన రాజు అడిగినప్పుడు, చేతులు జోడించి, తనకు మేలు కావాలంటే జాగ్రత్తగా, జ్ఞానంతో సమాధానం చెప్పాలి.
వాక్యమప్రతికూలం తు మృదుపూర్వం శుభం హితమ్। ఉపచారేణ వక్తవ్యో యుక్తం చ వసుధాధిపః
రాజుకు చెప్పే మాటలు ఎప్పుడూ మృదువుగా, శుభంగా, మేలుగా ఉండాలి. అవి ఆయనకు నష్టం కలిగించకుండా, మర్యాదగా ఉండాలి.
సావమర్దం తు యద్వాక్యమథవా హితముచ్యతే। నాభినన్దేత తద్ రాజా మానార్థీ మానవర్జితమ్
ఎవరైనా కఠినంగా, లేక మేలు కోసం చెప్పినా, గౌరవం లేకుండా మాట్లాడితే, గౌరవాన్ని కోరే రాజు అలాంటి మాటలను స్వీకరించకూడదు.
పఞ్చ రూపాణి రాజానో ధారయన్త్యమితౌజసః। అగ్నేరిన్ద్రస్య సోమస్య యమస్య వరుణస్య చ
అపార శక్తి కలిగిన రాజులు ఐదు స్వరూపాలను ధరిస్తారు — అగ్ని, ఇంద్రుడు, సోముడు, యముడు, వరుణుడు.
ఔష్ణ్యం తథా విక్రమం చ సౌమ్యం దణ్డం ప్రసన్నతామ్। ధారయన్తి మహాత్మానో రాజానః క్షణదాచర
మహాత్ములు అయిన రాజులు, రాత్రివేళ సంచరించే వాడా, వేడి, పరాక్రమం, శాంతం, శిక్ష, కరుణ — ఇవన్నీ దేవతలలాగే కలిగి ఉంటారు.
తస్మాత్ సర్వాస్వవస్థాసు మాన్యాః పూజ్యాశ్చ నిత్యదా। త్వం తు ధర్మమవిజ్ఞాయ కేవలం మోహమాశ్రితః
అందువల్ల రాజులను ఎప్పుడూ, ఎలాంటి పరిస్థితుల్లోనైనా గౌరవించాలి, పూజించాలి. కాని నువ్వు ధర్మాన్ని తెలియక, మాయలో పడి ఉన్నావు.
అభ్యాగతం తు దౌరాత్మ్యాత్ పరుషం వదసీదృశమ్। గుణదోషౌ న పృచ్ఛామి క్షేమం చాత్మని రాక్షస
దురాశతో, నన్ను ఎదుర్కొని, ఇలాంటి కఠినమైన మాటలు చెప్పావు. నీలోని మంచిదీ, చెడిదీ, నీ క్షేమం గురించి నేను అడగను, రాక్షసా.
మయోక్తమపి చైతావత్ త్వాం ప్రత్యమితవిక్రమ। అస్మింస్తు స భవాన్ కృత్యే సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి
ఇంత చెప్పిన తర్వాత కూడా, పరిమిత శక్తి కలిగినవాడా, ఈ పనిలో నీవు నాకు సహాయం చేయాలి.
శృణు తత్కర్మ సాహాయ్యే యత్కార్యం వచనాన్మమ। సౌవర్ణస్త్వం మృగో భూత్వా చిత్రో రజతబిన్దుభిః
ఇప్పుడు విను, నీవు చేయాల్సిన పని ఏమిటంటే — నీవు బంగారు రంగులో, వెండి బొట్టులతో అలంకరించబడిన మృగంగా మారాలి.
ఆశ్రమే తస్య రామస్య సీతాయాః ప్రముఖే చర। ప్రలోభయిత్వా వైదేహీం యథేష్టం గన్తుమర్హసి
రాముని ఆశ్రమంలో, సీతా ఎదుట తిరుగుతూ, వైదేహిని ఆకర్షించి, నీకు నచ్చినట్టు వెళ్లిపోవచ్చు.
త్వాం హి మాయామయం దృష్ట్వా కాఞ్చనం జాతవిస్మయా। ఆనయైనమితి క్షిప్రం రామం వక్ష్యతి మైథిలీ
మాయతో బంగారు మృగంగా మారిన నిన్ను చూసి, మైథిలి ఆశ్చర్యపడి, వెంటనే రాముని దగ్గరికి 'దీనిని తీసుకురా' అని అంటుంది.
అపక్రాన్తే చ కాకుత్స్థే దూరం గత్వాప్యుదాహర। హా సీతే లక్ష్మణేత్యేవం రామవాక్యానురూపకమ్
కాకుత్స్థుడు దూరంగా వెళ్లిన తర్వాత, నువ్వు రాముని స్వరంలో 'హా సీతే! లక్ష్మణా!' అని అరవాలి.
తచ్ఛ్రుత్వా రామపదవీం సీతయా చ ప్రచోదితః। అనుగచ్ఛతి సమ్భ్రాన్తః సౌమిత్రిరపి సౌహృదాత్
అది విని, సీతా దేవి ప్రేరణతో, సౌమిత్రి కూడా స్నేహభావంతో, ఆందోళనతో రాముని మార్గాన్ని అనుసరించాడు.
అపక్రాన్తే చ కాకుత్స్థే లక్ష్మణే చ యథాసుఖమ్। ఆహరిష్యామి వైదేహీం సహస్రాక్షః శచీమివ
కాకుత్స్థుడు, లక్ష్మణుడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, నేను సౌకర్యంగా వైదేహిని పట్టుకుంటాను, ఎలా అంటే సహస్రాక్షుడు శచీ దేవిని తీసుకున్నట్టు.