తస్య వై నరసింహస్య సింహోరస్కస్య భామినీ। ప్రాణేభ్యోఽపి ప్రియతరా భార్యా నిత్యమనువ్రతా
ఆ మహాపురుషుడికి, విస్తారమైన ఛాతీ కలిగిన రామునికి, అతని భార్య ఎప్పుడూ భర్తకు విధేయురాలిగా ఉండి, ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనదిగా ఉంది.
న సా ధర్షయితుం శక్యా మైథిల్యోజస్వినః ప్రియా। దీప్తస్యేవ హుతాశస్య శిఖా సీతా సుమధ్యమా
మిథిలా కుమారునికి ప్రియమైన సీత, సన్నని నడుము కలదానె, యజ్ఞంలో మండుతున్న అగ్ని జ్వాలలా, ఆమెను ఎవరూ హింసించలేరు.
కిముద్యమం వ్యర్థమిమం కృత్వా తే రాక్షసాధిప। దృష్టశ్చేత్ త్వం రణే తేన తదన్తముపజీవితమ్
రాక్షసాధిపతి, ఈ వ్యర్థమైన ప్రయత్నం ఎందుకు చేస్తున్నావు? యుద్ధంలో నువ్వు రాముని కంటపడితే, అదే నీ అంతమవుతుంది.
జీవితం చ సుఖం చైవ రాజ్యం చైవ సుదుర్లభమ్। యదీచ్ఛసి చిరం భోక్తుం మా కృథా రామవిప్రియమ్
నువ్వు జీవితాన్ని, సుఖాన్ని, దుర్లభమైన రాజ్యాన్ని ఎక్కువ కాలం అనుభవించాలనుకుంటే, రామునికి ఇష్టంలేని పని చేయవద్దు.
స సర్వైః సచివైః సార్ధం విభీషణపురస్కృతైః। మన్త్రయిత్వా స ధర్మిష్ఠైః కృత్వా నిశ్చయమాత్మనః। దోషాణాం చ గుణానాం చ సమ్ప్రధార్య బలాబలమ్
విభీషణుడు ముందుండి, నీ మంత్రులతో కలిసి, ధర్మాన్ని తెలిసినవారితో ఆలోచించి, దోషాలు, గుణాలు, బలహీనతలు అన్నీ బాగా తూచూ చూసి నిర్ణయం తీసుకో.
ఆత్మనశ్చ బలం జ్ఞాత్వా రాఘవస్య చ తత్త్వతః। హితం హి తవ నిశ్చిత్య క్షమం త్వం కర్తుమర్హసి
నీ బలాన్ని, రాఘవుని బలాన్ని నిజంగా తెలుసుకుని, నీకు శ్రేయస్కరమైనది, సమంజసమైనది ఏదో నిర్ణయించుకుని చేయాలి.
అహం తు మన్యే తవ న క్షమం రణే సమాగమం కోసలరాజసూనునా। ఇదం హి భూయః శృణు వాక్యముత్తమం క్షమం చ యుక్తం చ నిశాచరాధిప
నాకు అనిపించేది, నువ్వు కోసల రాజ కుమారుడితో యుద్ధంలో ఎదురుకావడం సరైనది కాదని. నిశాచరాధిపతి, ఇప్పుడు నేను చెప్పే మంచి, సముచితమైన మాటను మళ్లీ విను.
thumb|అష్టాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే అష్టాత్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, ముప్పై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
కదాచిదప్యహం వీర్యాత్ పర్యటన్ పృథివీమిమామ్। బలం నాగసహస్రస్య ధారయన్ పర్వతోపమః
ఒకప్పుడు, నా శక్తితో ఈ భూమిని చుట్టుతూ, వెయ్యి ఏనుగుల బలాన్ని మోయగలవాడిగా, పర్వతంలా ఉన్నాను.
నీలజీమూతసంకాశస్తప్తకాఞ్చనకుణ్డలః। భయం లోకస్య జనయన్ కిరీటీ పరిఘాయుధః
మేఘంలా నలుపుగా, మెరిసే బంగారు కుండలాలు ధరించి, లోకానికి భయాన్ని కలిగిస్తూ, కిరీటంతో, గొడ్డలిని ఆయుధంగా పట్టుకుని తిరిగేవాడిని.
వ్యచరన్ దణ్డకారణ్యమృషిమాంసాని భక్షయన్। విశ్వామిత్రోఽథ ధర్మాత్మా మద్విత్రస్తో మహామునిః
దండకారణ్యంలో తిరుగుతూ, ఋషుల మాంసాన్ని తినేవాడిని. అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన మహర్షి విశ్వామిత్రుడు నన్ను చూసి భయపడ్డాడు.
స్వయం గత్వా దశరథం నరేన్ద్రమిదమబ్రవీత్। అయం రక్షతు మాం రామః పర్వకాలే సమాహితః
ఆయన తానే రాజు దశరథుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'పర్వకాలంలో రాముడు నన్ను కాపాడాలని' అన్నాడు.
మారీచాన్మే భయం ఘోరం సముత్పన్నం నరేశ్వర। ఇత్యేవముక్తో ధర్మాత్మా రాజా దశరథస్తదా
'మారీచుని వల్ల నాకు భయంకరమైన భయం కలిగింది, మహారాజా' అని అన్నాడు. అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన దశరథుడు ఇలా అన్నాడు.
ప్రత్యువాచ మహాభాగం విశ్వామిత్రం మహామునిమ్। ఊనద్వాదశవర్షోఽయమకృతాస్త్రశ్చ రాఘవః
విశ్వామిత్ర మహర్షిని గౌరవంగా చూసి, 'ఈ రాఘవుడు పన్నెండు సంవత్సరాలు కూడా నిండని వాడు, ఆయుధ విద్యలో కూడా శిక్షణ పొందలేదు' అన్నాడు.
కామం తు మమ తత్ సైన్యం మయా సహ గమిష్యతి। బలేన చతురఙ్గేణ స్వయమేత్య నిశాచరమ్
'నా సైన్యం మొత్తం నాతో పాటు వస్తుంది. నాలుగు విభాగాల బలంతో నేనే ఆ నిశాచరునిపై యుద్ధానికి వస్తాను.'
వధిష్యామి మునిశ్రేష్ఠ శత్రుం తవ యథేప్సితమ్। ఏవముక్తః స తు మునీ రాజానమిదమబ్రవీత్
'ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నీ శత్రువును నువ్వు కోరినట్లు నేను సంహరిస్తాను.' అని అన్నప్పుడు, ఆ ముని రాజును ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
రామాన్నాన్యద్ బలం లోకే పర్యాప్తం తస్య రక్షసః। దేవతానామపి భవాన్ సమరేష్వభిపాలకః
రాముని తప్ప ఈ లోకంలో ఆ రాక్షసునికి ఎదురయ్యే శక్తి లేదు. దేవతల్లో కూడా యుద్ధాల్లో నీవే రక్షకుడవు.
ఆసీత్ తవ కృతం కర్మ త్రిలోకవిదితం నృప। కామమస్తి మహత్ సైన్యం తిష్ఠత్విహ పరంతప
రాజా! నీవు చేసిన కార్యం మూడు లోకాలకూ ప్రసిద్ధి చెందింది. నీకు గొప్ప సైన్యం ఉన్నా, అది ఇక్కడే ఉండనివ్వు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా!
బాలోఽప్యేష మహాతేజాః సమర్థస్తస్య నిగ్రహే। గమిష్యే రామమాదాయ స్వస్తి తేఽస్తు పరంతప
ఈ బాలుడు ఎంతో తేజస్సుతో, అతన్ని అడ్డగించగల శక్తివంతుడు. నేను రాముడిని తీసుకుని వెళ్తాను. నీకు మంగళం కలగాలి, శత్రువులను జయించేవాడా!
ఇత్యేవముక్త్వా స మునిస్తమాదాయ నృపాత్మజమ్। జగామ పరమప్రీతో విశ్వామిత్రః స్వమాశ్రమమ్
అలా చెప్పి ఆ ముని, రాజకుమారుడిని తీసుకుని, ఎంతో సంతోషంతో తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
తం తథా దణ్డకారణ్యే యజ్ఞముద్దిశ్య దీక్షితమ్। బభూవోపస్థితో రామశ్చిత్రం విస్ఫారయన్ ధనుః
అక్కడ దండకారణ్యంలో యజ్ఞానికి దీక్ష తీసుకుని, రాముడు తన విల్లు అద్భుతంగా ఎక్కిస్తూ సిద్ధంగా నిలిచాడు.
అజాతవ్యఞ్జనః శ్రీమాన్ బాలః శ్యామః శుభేక్షణః। ఏకవస్త్రధరో ధన్వీ శిఖీ కనకమాలయా
మీసాలు రాని, కాంతిమంతుడైన, నల్లని వర్ణంతో, మంగళకరమైన చూపులతో, ఒక్క వస్త్రం ధరించి, విల్లు చేత పట్టుకుని, తలపై బంగారు హారంతో అలంకరించిన బాలుడు.
శోభయన్ దణ్డకారణ్యం దీప్తేన స్వేన తేజసా। అదృశ్యత తదా రామో బాలచన్ద్ర ఇవోదితః
తన తేజంతో దండకారణ్యాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ, అప్పట్లో రాముడు పుట్టిన కొత్త చంద్రుడిలా కనిపించాడు.
తతోఽహం మేఘసంకాశస్తప్తకాఞ్చనకుణ్డలః। బలీ దత్తవరో దర్పాదాజగామాశ్రమాన్తరమ్
తర్వాత నేను మేఘంలా నలుపుగా, మెరిసే బంగారు కుండలాలు ధరించి, బలవంతుడిగా, ఇచ్చిన వరంతో గర్వంతో, ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాను.
తేన దృష్టః ప్రవిష్టోఽహం సహసైవోద్యతాయుధః। మాం తు దృష్ట్వా ధనుః సజ్యమసమ్భ్రాన్తశ్చకార హ
నేను లోపలికి వచ్చేసరికి, అతడు నన్ను ఆయుధంతో చూశాడు. నన్ను చూసి, రాముడు ఏమాత్రం ఆందోళన లేకుండా తన విల్లు సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
అవజానన్నహం మోహాద్ బాలోఽయమితి రాఘవమ్। విశ్వామిత్రస్య తాం వేదిమభ్యధావం కృతత్వరః
అతడు బాలుడని తప్పుడు భావనతో నేను అతన్ని తక్కువగా చూసాను. వెంటనే విశ్వామిత్రుని యజ్ఞవేదికవైపు పరుగెత్తాను.
తేన ముక్తస్తతో బాణః శితః శత్రునిబర్హణః। తేనాహం తాడితః క్షిప్తః సముద్రే శతయోజనే
అప్పుడు రాముడు విడిచిన పదునైన బాణం నన్ను తాకి, నూరుయోజనాల దూరం సముద్రంలోకి విసిరేసింది.
నేచ్ఛతా తాత మాం హన్తుం తదా వీరేణ రక్షితః। రామస్య శరవేగేన నిరస్తో భ్రాన్తచేతనః
అప్పుడు రాముడు నన్ను చంపాలనుకోలేదు, నన్ను కాపాడాడు. కానీ అతని బాణం వేగానికి నేను స్పృహ కోల్పోయాను.
పాతితోఽహం తదా తేన గమ్భీరే సాగరామ్భసి। ప్రాప్య సంజ్ఞాం చిరాత్ తాత లఙ్కాం ప్రతి గతః పురీమ్
అప్పుడు అతడు నన్ను లోతైన సముద్రంలో పడవేశాడు. చాలా కాలం తర్వాత స్పృహ వచ్చి, తండ్రీ, లంక నగరానికి వెళ్లాను.
ఏవమస్మి తదా ముక్తః సహాయాస్తే నిపాతితాః। అకృతాస్త్రేణ రామేణ బాలేనాక్లిష్టకర్మణా
అప్పుడు నేను తప్పించుకున్నాను. కానీ నీవు పెట్టిన సహాయకులు, ఆయుధాలు సరిగ్గా ఉపయోగించని బాలుడు అయినా రాముడి చేతిలో పడిపోయారు.