న చ ధర్మగుణైర్హీనః కౌసల్యానన్దవర్ధనః। న చ తీక్ష్ణో హి భూతానాం సర్వభూతహితే రతః
కౌసల్యకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే రాముడు ధర్మగుణాలు లేనివాడు కాదు. అతడు ప్రాణులకు కఠినంగా ప్రవర్తించడు, అన్ని జీవుల మేలులో ఆసక్తి కలవాడు.
వఞ్చితం పితరం దృష్ట్వా కైకేయ్యా సత్యవాదినమ్। కరిష్యామీతి ధర్మాత్మా తతః ప్రవ్రజితో వనమ్
కైకేయి తన నిజాయితీ గల భర్తను మోసం చేసినదాన్ని చూసి, ఆ ధర్మాత్ముడు 'నేను చేస్తాను' అని చెప్పి వెంటనే అరణ్యవాసానికి వెళ్ళాడు.
కైకేయ్యాః ప్రియకామార్థం పితుర్దశరథస్య చ। హిత్వా రాజ్యం చ భోగాంశ్చ ప్రవిష్టో దణ్డకావనమ్
కైకేయి కోరిక కోసం, తన తండ్రి దశరథుని కోసమూ, రాజ్యాన్ని, సుఖాలను వదిలిపెట్టి దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు.
న రామః కర్కశస్తాత నావిద్వాన్ నాజితేన్ద్రియః। అనృతం న శ్రుతం చైవ నైవ త్వం వక్తుమర్హసి
రాముడు కఠినంగా ప్రవర్తించేవాడు కాదు, అజ్ఞాని కాదు, ఇంద్రియాలను జయించని వాడు కాదు. అతడిని గురించి నీవు అసత్యంగా, వినని విషయాలు మాట్లాడకూడదు.
రామో విగ్రహవాన్ ధర్మః సాధుః సత్యపరాక్రమః। రాజా సర్వస్య లోకస్య దేవానామివ వాసవః
రాముడు ధర్మానికి ప్రతిరూపం, సద్గుణాలవాడు, సత్యపరాక్రమశాలి. అతడు లోకానికి రాజు, దేవతలలో ఇంద్రుడిలా ఉన్నవాడు.
కథం ను తస్య వైదేహీం రక్షితాం స్వేన తేజసా। ఇచ్ఛసే ప్రసభం హర్తుం ప్రభామివ వివస్వతః
తన తేజస్సుతో రక్షించబడుతున్న వైదేహిని, నీవు ఎలా బలవంతంగా అపహరించాలనుకుంటున్నావు? అది సూర్యుని కాంతిని లాగిపోవాలని ఆశపడటంలాంటిది.
శరార్చిషమనాధృష్యం చాపఖడ్గేన్ధనం రణే। రామాగ్నిం సహసా దీప్తం న ప్రవేష్టుం త్వమర్హసి
యుద్ధంలో రాముని బాణాలు అగ్నిజ్వాలల్లా మండుతుంటాయి, అతడిని సమీపించలేరు. అటువంటి రామాగ్నిలోకి ప్రవేశించాలనుకోవడం నీకు తగదు.
ధనుర్వ్యాదితదీప్తాస్యం శరార్చిషమమర్షణమ్। చాపబాణధరం తీక్ష్ణం శత్రుసేనాపహారిణమ్
విస్తృతంగా లాగిన ధనుస్సు, మండుతున్న ముఖం, అగ్నిలాంటి బాణాలు, ఆపరాని కోపం, ధనుస్సు, బాణాలు ధరించినవాడు, ఘోరమైనవాడు, శత్రు సేనలను నాశనం చేసే వాడు అతడు.
రాజ్యం సుఖం చ సంత్యజ్య జీవితం చేష్టమాత్మనః। నాత్యాసాదయితుం తాత రామాన్తకమిహార్హసి
రాజ్యం, సుఖం, ప్రాణం అన్నీ వదిలేసి, ప్రియమైనవాడా, రాముని కోసం నీ జీవితాన్ని ఇక్కడే నాశనం చేసుకోవద్దు.
అప్రమేయం హి తత్తేజో యస్య సా జనకాత్మజా। న త్వం సమర్థస్తాం హర్తుం రామచాపాశ్రయాం వనే
జనకుని కుమార్తె అయిన ఆమె భర్త రాముని తేజస్సు అపారమైనది. రాముని ధనుస్సు రక్షణలో ఉన్న ఆమెను అడవిలో నువ్వు తీసుకెళ్లగలవాడివి కాదురా.
తస్య వై నరసింహస్య సింహోరస్కస్య భామినీ। ప్రాణేభ్యోఽపి ప్రియతరా భార్యా నిత్యమనువ్రతా
ఆ మహాపురుషుడికి, విస్తారమైన ఛాతీ కలిగిన రామునికి, అతని భార్య ఎప్పుడూ భర్తకు విధేయురాలిగా ఉండి, ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనదిగా ఉంది.
న సా ధర్షయితుం శక్యా మైథిల్యోజస్వినః ప్రియా। దీప్తస్యేవ హుతాశస్య శిఖా సీతా సుమధ్యమా
మిథిలా కుమారునికి ప్రియమైన సీత, సన్నని నడుము కలదానె, యజ్ఞంలో మండుతున్న అగ్ని జ్వాలలా, ఆమెను ఎవరూ హింసించలేరు.
కిముద్యమం వ్యర్థమిమం కృత్వా తే రాక్షసాధిప। దృష్టశ్చేత్ త్వం రణే తేన తదన్తముపజీవితమ్
రాక్షసాధిపతి, ఈ వ్యర్థమైన ప్రయత్నం ఎందుకు చేస్తున్నావు? యుద్ధంలో నువ్వు రాముని కంటపడితే, అదే నీ అంతమవుతుంది.
జీవితం చ సుఖం చైవ రాజ్యం చైవ సుదుర్లభమ్। యదీచ్ఛసి చిరం భోక్తుం మా కృథా రామవిప్రియమ్
నువ్వు జీవితాన్ని, సుఖాన్ని, దుర్లభమైన రాజ్యాన్ని ఎక్కువ కాలం అనుభవించాలనుకుంటే, రామునికి ఇష్టంలేని పని చేయవద్దు.
స సర్వైః సచివైః సార్ధం విభీషణపురస్కృతైః। మన్త్రయిత్వా స ధర్మిష్ఠైః కృత్వా నిశ్చయమాత్మనః। దోషాణాం చ గుణానాం చ సమ్ప్రధార్య బలాబలమ్
విభీషణుడు ముందుండి, నీ మంత్రులతో కలిసి, ధర్మాన్ని తెలిసినవారితో ఆలోచించి, దోషాలు, గుణాలు, బలహీనతలు అన్నీ బాగా తూచూ చూసి నిర్ణయం తీసుకో.
ఆత్మనశ్చ బలం జ్ఞాత్వా రాఘవస్య చ తత్త్వతః। హితం హి తవ నిశ్చిత్య క్షమం త్వం కర్తుమర్హసి
నీ బలాన్ని, రాఘవుని బలాన్ని నిజంగా తెలుసుకుని, నీకు శ్రేయస్కరమైనది, సమంజసమైనది ఏదో నిర్ణయించుకుని చేయాలి.
అహం తు మన్యే తవ న క్షమం రణే సమాగమం కోసలరాజసూనునా। ఇదం హి భూయః శృణు వాక్యముత్తమం క్షమం చ యుక్తం చ నిశాచరాధిప
నాకు అనిపించేది, నువ్వు కోసల రాజ కుమారుడితో యుద్ధంలో ఎదురుకావడం సరైనది కాదని. నిశాచరాధిపతి, ఇప్పుడు నేను చెప్పే మంచి, సముచితమైన మాటను మళ్లీ విను.
thumb|అష్టాత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే అష్టాత్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, ముప్పై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
కదాచిదప్యహం వీర్యాత్ పర్యటన్ పృథివీమిమామ్। బలం నాగసహస్రస్య ధారయన్ పర్వతోపమః
ఒకప్పుడు, నా శక్తితో ఈ భూమిని చుట్టుతూ, వెయ్యి ఏనుగుల బలాన్ని మోయగలవాడిగా, పర్వతంలా ఉన్నాను.
నీలజీమూతసంకాశస్తప్తకాఞ్చనకుణ్డలః। భయం లోకస్య జనయన్ కిరీటీ పరిఘాయుధః
మేఘంలా నలుపుగా, మెరిసే బంగారు కుండలాలు ధరించి, లోకానికి భయాన్ని కలిగిస్తూ, కిరీటంతో, గొడ్డలిని ఆయుధంగా పట్టుకుని తిరిగేవాడిని.
వ్యచరన్ దణ్డకారణ్యమృషిమాంసాని భక్షయన్। విశ్వామిత్రోఽథ ధర్మాత్మా మద్విత్రస్తో మహామునిః
దండకారణ్యంలో తిరుగుతూ, ఋషుల మాంసాన్ని తినేవాడిని. అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన మహర్షి విశ్వామిత్రుడు నన్ను చూసి భయపడ్డాడు.
స్వయం గత్వా దశరథం నరేన్ద్రమిదమబ్రవీత్। అయం రక్షతు మాం రామః పర్వకాలే సమాహితః
ఆయన తానే రాజు దశరథుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'పర్వకాలంలో రాముడు నన్ను కాపాడాలని' అన్నాడు.
మారీచాన్మే భయం ఘోరం సముత్పన్నం నరేశ్వర। ఇత్యేవముక్తో ధర్మాత్మా రాజా దశరథస్తదా
'మారీచుని వల్ల నాకు భయంకరమైన భయం కలిగింది, మహారాజా' అని అన్నాడు. అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన దశరథుడు ఇలా అన్నాడు.
ప్రత్యువాచ మహాభాగం విశ్వామిత్రం మహామునిమ్। ఊనద్వాదశవర్షోఽయమకృతాస్త్రశ్చ రాఘవః
విశ్వామిత్ర మహర్షిని గౌరవంగా చూసి, 'ఈ రాఘవుడు పన్నెండు సంవత్సరాలు కూడా నిండని వాడు, ఆయుధ విద్యలో కూడా శిక్షణ పొందలేదు' అన్నాడు.
కామం తు మమ తత్ సైన్యం మయా సహ గమిష్యతి। బలేన చతురఙ్గేణ స్వయమేత్య నిశాచరమ్
'నా సైన్యం మొత్తం నాతో పాటు వస్తుంది. నాలుగు విభాగాల బలంతో నేనే ఆ నిశాచరునిపై యుద్ధానికి వస్తాను.'
వధిష్యామి మునిశ్రేష్ఠ శత్రుం తవ యథేప్సితమ్। ఏవముక్తః స తు మునీ రాజానమిదమబ్రవీత్
'ఓ మునిశ్రేష్ఠా, నీ శత్రువును నువ్వు కోరినట్లు నేను సంహరిస్తాను.' అని అన్నప్పుడు, ఆ ముని రాజును ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు.
రామాన్నాన్యద్ బలం లోకే పర్యాప్తం తస్య రక్షసః। దేవతానామపి భవాన్ సమరేష్వభిపాలకః
రాముని తప్ప ఈ లోకంలో ఆ రాక్షసునికి ఎదురయ్యే శక్తి లేదు. దేవతల్లో కూడా యుద్ధాల్లో నీవే రక్షకుడవు.
ఆసీత్ తవ కృతం కర్మ త్రిలోకవిదితం నృప। కామమస్తి మహత్ సైన్యం తిష్ఠత్విహ పరంతప
రాజా! నీవు చేసిన కార్యం మూడు లోకాలకూ ప్రసిద్ధి చెందింది. నీకు గొప్ప సైన్యం ఉన్నా, అది ఇక్కడే ఉండనివ్వు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా!
బాలోఽప్యేష మహాతేజాః సమర్థస్తస్య నిగ్రహే। గమిష్యే రామమాదాయ స్వస్తి తేఽస్తు పరంతప
ఈ బాలుడు ఎంతో తేజస్సుతో, అతన్ని అడ్డగించగల శక్తివంతుడు. నేను రాముడిని తీసుకుని వెళ్తాను. నీకు మంగళం కలగాలి, శత్రువులను జయించేవాడా!
ఇత్యేవముక్త్వా స మునిస్తమాదాయ నృపాత్మజమ్। జగామ పరమప్రీతో విశ్వామిత్రః స్వమాశ్రమమ్
అలా చెప్పి ఆ ముని, రాజకుమారుడిని తీసుకుని, ఎంతో సంతోషంతో తన ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.