ఉపగమ్యాబ్రవీద్ వాక్యం రాక్షసీ భయవిహ్వలా। రావణం శత్రుహన్తారం మన్త్రిభిః పరివారితమ్
భయంతో వణికుతూ ఆ రాక్షసిని, శత్రువులను సంహరించే రావణుడి వద్దకు వెళ్లి, మంత్రులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న వాడికి మాటలు చెప్పింది.
తమబ్రవీద్ దీప్తవిశాలలోచనం ప్రదర్శయిత్వా భయలోభమోహితా। సుదారుణం వాక్యమభీతచారిణీ మహాత్మనా శూర్పణఖా విరూపితా
విశాలమైన, ప్రకాశించే కళ్లున్న వాడిని చూసి, భయాన్ని, లోభాన్ని, మోహాన్ని వ్యక్తపరిచిన శూర్పణఖ, భయపడకుండా, భయంకరమైన మాటలు చెప్పింది.
thumb|త్రయస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రయస్త్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణం అరణ్యకాండలో ముప్పత్తి మూడు వ సర్గను వినండి.
తతః శూర్పణఖా దీనా రావణం లోకరావణమ్। అమాత్యమధ్యే సంక్రుద్ధా పరుషం వాక్యమబ్రవీత్
ఆ తర్వాత, దుఃఖంతో ఉన్న శూర్పణఖ, రాక్షసులకు భయాన్ని కలిగించే రావణుడికి, మంత్రుల మధ్య కోపంతో కఠినంగా మాట్లాడింది.
ప్రమత్తః కామభోగేషు స్వైరవృత్తో నిరఙ్కుశః। సముత్పన్నం భయం ఘోరం బోద్ధవ్యం నావబుధ్యసే
కామభోగాల్లో మునిగిపోయి, స్వేచ్ఛగా, నియంత్రణ లేకుండా జీవిస్తూ, పుట్టిన భయంకరమైన ప్రమాదాన్ని నీవు గుర్తించలేవు.
సక్తం గ్రామ్యేషు భోగేషు కామవృత్తం మహీపతిమ్। లుబ్ధం న బహు మన్యన్తే శ్మశానాగ్నిమివ ప్రజాః
గ్రామ్య సుఖాలలో మునిగిపోయి, కామానికి లోనై, లోభంతో ఉన్న రాజును ప్రజలు పట్టించుకోరు; శ్మశానంలో ఉన్న అగ్నిని ఎవరూ పట్టించుకోనట్లు.
స్వయం కార్యాణి యః కాలే నానుతిష్ఠతి పార్థివః। స తు వై సహ రాజ్యేన తైశ్చ కార్యైర్వినశ్యతి
తన పనులను సమయానికి చేయని రాజు, తన రాజ్యంతో పాటు ఆ పనులతో కూడి నశించిపోతాడు.
అయుక్తచారం దుర్దర్శమస్వాధీనం నరాధిపమ్। వర్జయన్తి నరా దూరాన్నదీపఙ్కమివ ద్విపాః
చారులను సరిగా నియమించని, చేరుకోలేని, స్వాధీనంగా లేని రాజును ప్రజలు దూరంగా వదిలేస్తారు; ఏనుగులు మట్టికట్టిన నదికట్టను దూరంగా వదిలిపెట్టినట్లు.
యే న రక్షన్తి విషయమస్వాధీనం నరాధిపాః। తే న వృద్ధ్యా ప్రకాశన్తే గిరయః సాగరే యథా
తమ ప్రాంతాలను రక్షించని, స్వాధీనంగా లేని రాజులు, సముద్రంలో కొండలు కనిపించనట్లు, వృద్ధిలో మెరచిపోరు.
ఆత్మవద్భిర్విగృహ్య త్వం దేవగన్ధర్వదానవైః। అయుక్తచారశ్చపలః కథం రాజా భవిష్యసి
దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు—all స్వాధీనంగా ఉన్నవారు—నిన్ను ఎదిరించినప్పుడు, నీవు చిత్తశుద్ధి లేకుండా, చంచలంగా ఉంటే, రాజుగా ఎలా ఉండగలవు?
త్వం తు బాలస్వభావశ్చ బుద్ధిహీనశ్చ రాక్షస। జ్ఞాతవ్యం తన్న జానీషే కథం రాజా భవిష్యసి
నీవు బాలిష్టమైన స్వభావం కలవాడవు, బుద్ధి లేని రాక్షసవు; తెలిసికోవాల్సినదాన్ని కూడా తెలియక, రాజుగా ఎలా ఉండగలవు?
యేషాం చారాశ్చ కోశశ్చ నయశ్చ జయతాం వర। అస్వాధీనా నరేన్ద్రాణాం ప్రాకృతైస్తే జనైః సమాః
చారులు, ధనం, నయం—ఇవి తమ ఆధీనంలో లేని రాజులు, ఓ విజేతలలో శ్రేష్ఠుడా, సామాన్యుల్లా ఉంటారు.
యస్మాత్ పశ్యన్తి దూరస్థాన్ సర్వానర్థాన్ నరాధిపాః। చారేణ తస్మాదుచ్యన్తే రాజానో దీర్ఘచక్షుషః
రాజులు దూరంలో ఉన్న అన్ని ప్రమాదాలను గూఢచారుల ద్వారా తెలుసుకుంటారు కాబట్టి, వారిని దూరదృష్టి కలవారు అని అంటారు.
అయుక్తచారం మన్యే త్వాం ప్రాకృతైః సచివైర్యుతః। స్వజనం చ జనస్థానం నిహతం నావబుధ్యసే
నీ చుట్టూ ఉన్నవారు సాధారణ సలహాదారులే, నువ్వు గూఢచారులను ఉపయోగించటం లేదు అనిపిస్తోంది. అందుకే నీ సొంత ప్రజలు, జనస్థానం నాశనం అయిన విషయం నీకు తెలియదు.
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్। హతాన్యేకేన రామేణ ఖరశ్చ సహదూషణః
భయంకరమైన పనులు చేసే పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను ఒక్క రాముడు మాత్రమే సంహరించాడు. ఖరుడు, దూషణుడూ అతని చేతిలో పడిపోయారు.
ఋషీణామభయం దత్తం కృతక్షేమాశ్చ దణ్డకాః। ధర్షితం చ జనస్థానం రామేణాక్లిష్టకారిణా
ఋషులకు రక్షణ కల్పించబడింది, దండకారణ్యం ఇప్పుడు సురక్షితం. రాముడు అలసట లేకుండా జనస్థానాన్ని జయించాడు.
త్వం తు లుబ్ధః ప్రమత్తశ్చ పరాధీనశ్చ రాక్షస। విషయే స్వే సముత్పన్నం యద్ భయం నావబుధ్యసే
కాని నీవు రాక్షసుడా, లోభిగా, నిర్లక్ష్యంగా, ఇతరుల మీద ఆధారపడుతూ ఉంటావు. నీ రాజ్యంలో వచ్చిన ప్రమాదాన్ని నీవు గమనించలేదు.
తీక్ష్ణమల్పప్రదాతారం ప్రమత్తం గర్వితం శఠమ్। వ్యసనే సర్వభూతాని నాభిధావన్తి పార్థివమ్
ఎవరూ సహాయం చేయరు, ఎవ్వరూ దగ్గరకి రారు—ఒక రాజు కఠినంగా, తక్కువ ఇస్తూ, నిర్లక్ష్యంగా, అహంకారంగా, మోసపూరితంగా ఉంటే, అతడు కష్టంలో ఉన్నప్పుడు.
అతిమానినమగ్రాహ్యమాత్మసమ్భావితం నరమ్। క్రోధనం వ్యసనే హన్తి స్వజనోఽపి నరాధిపమ్
అతి గర్వంతో, అందరినీ దూరంగా ఉంచే, తనను తాను గొప్పవాడిగా భావించే, కోపంగా ఉండే రాజును—even అతని సొంతవారు కూడా కష్టకాలంలో నాశనం చేస్తారు.
నానుతిష్ఠతి కార్యాణి భయేషు న బిభేతి చ। క్షిప్రం రాజ్యాచ్చ్యుతో దీనస్తృణైస్తుల్యో భవేదిహ
తన బాధ్యతలు నిర్వర్తించని, ప్రమాద సమయంలో భయపడని వాడు త్వరగా తన రాజ్యాన్ని కోల్పోతాడు, దుఃఖంలో పడతాడు, ఇక్కడ గడ్డి లాంటివాడవుతాడు.
శుష్కకాష్ఠైర్భవేత్ కార్యం లోష్ఠైరపి చ పాంసుభిః। న తు స్థానాత్ పరిభ్రష్టైః కార్యం స్యాద్ వసుధాధిపైః
ఎండిన కఠలు, మట్టికట్టలు, ధూళి వంటివాటితో పనులు చేయవచ్చు. కానీ తన స్థానం కోల్పోయిన రాజులతో ఏ పనీ జరగదు.
ఉపభుక్తం యథా వాసః స్రజో వా మృదితా యథా। ఏవం రాజ్యాత్ పరిభ్రష్టః సమర్థోఽపి నిరర్థకః
ఒకసారి వేసిన దుస్తులు, పిండిన పూలమాల వదిలేస్తారు. అలాగే రాజ్యాన్ని కోల్పోయినవాడు—even శక్తివంతుడైనా—అసమర్థుడవుతాడు.
అప్రమత్తశ్చ యో రాజా సర్వజ్ఞో విజితేన్ద్రియః। కృతజ్ఞో ధర్మశీలశ్చ స రాజా తిష్ఠతే చిరమ్
ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా, అన్నీ తెలిసిన, ఇంద్రియాలను జయించిన, కృతజ్ఞత కలిగిన, ధర్మాన్ని పాటించే రాజు ఎక్కువ కాలం రాజ్యాన్ని నిలుపుకుంటాడు.
నయనాభ్యాం ప్రసుప్తో వా జాగర్తి నయచక్షుషా। వ్యక్తక్రోధప్రసాదశ్చ స రాజా పూజ్యతే జనైః
రాజు నిద్రలోనో, లేచినపుడో, తన కళ్లతో కాకపోయినా, ధర్మదృష్టితో ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉంటాడు. అతని కోపం, అనుగ్రహం స్పష్టంగా ఉంటే ప్రజలు అతన్ని గౌరవిస్తారు.
త్వం తు రావణ దుర్బుద్ధిర్గుణైరేతైర్వివర్జితః। యస్య తేఽవిదితశ్చారై రక్షసాం సుమహాన్ వధః
కానీ నీవు రావణా, చెడు మనసు కలవాడవు, ఈ గొప్ప లక్షణాలేవీ నీలో లేవు. గూఢచారుల ద్వారా రాక్షసుల గొప్ప నాశనం జరిగినదీ నీకు తెలియదు.
పరావమన్తా విషయేషు సఙ్గవాన్ న దేశకాలప్రవిభాగతత్త్వవిత్। అయుక్తబుద్ధిర్గుణదోషనిశ్చయే విపన్నరాజ్యో న చిరాద్ విపత్స్యసే
నీవు ఇతరులను అవమానిస్తావు, ఇంద్రియ సుఖాలకు అలవాటుపడేవాడవు, దేశకాల పరిచయం లేదు, మంచి చెడులను గుర్తించడంలో నీకు జ్ఞానం లేదు. నీ రాజ్యం ఇప్పటికే నాశనమై, త్వరలో పూర్తిగా నశించిపోతుంది.
ఇతి స్వదోషాన్ పరికీర్తితాంస్తథా సమీక్ష్య బుద్ధ్యా క్షణదాచరేశ్వరః। ధనేన దర్పేణ బలేన చాన్వితో విచిన్తయామాస చిరం స రావణః
ఇలా తన లోపాలను బుద్ధితో ఆలోచించిన రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసుల అధిపతి రావణుడు, ధనం, గర్వం, బలంతో కూడి, చాలా కాలం ఆలోచించాడు.
thumb|చతుస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చతుస్త్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో ముప్పై నాలుగవ సర్గను వినండి.
తతః శూర్పణఖాం దృష్ట్వా బ్రువన్తీం పరుషం వచః। అమాత్యమధ్యే సంక్రుద్ధః పరిపప్రచ్ఛ రావణః
ఆ సమయంలో శూర్పణఖా కఠినంగా మాట్లాడుతుండగా, తన మంత్రుల మధ్య కోపంతో రావణుడు ఆమెను ప్రశ్నించాడు.
కశ్చ రామః కథంవీర్యః కింరూపః కింపరాక్రమః। కిమర్థం దణ్డకారణ్యం ప్రవిష్టశ్చ సుదుస్తరమ్
ఈ రాముడు ఎవరు? అతని శక్తి ఎంత? అతని రూపం ఎలా ఉంది? అతని పరాక్రమం ఎంత? అంతటి దుర్గమమైన దండకారణ్యానికి ఎందుకు వచ్చాడు?