సా దదర్శ విమానాగ్రే రావణం దీప్తతేజసమ్। ఉపోపవిష్టం సచివైర్మరుద్భిరివ వాసవమ్
ఆమె రావణుడు తన మంత్రులతో కూడి, రాజప్రాసాదం ముందు, తన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, మారుతులతో కూడిన ఇంద్రుడిలా కూర్చున్నాడని చూసింది.
ఆసీనం సూర్యసంకాశే కాఞ్చనే పరమాసనే। రుక్మవేదిగతం ప్రాజ్యం జ్వలన్తమివ పావకమ్
ఆయన సూర్యుని పోలిన వెలుగు కలిగినవాడు, బంగారు పీఠంపై, అత్యుత్తమమైన బంగారు ఆసనంలో కూర్చున్నాడు. ఆయన అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు.
దేవగన్ధర్వభూతానామృషీణాం చ మహాత్మనామ్। అజేయం సమరే ఘోరం వ్యాత్తాననమివాన్తకమ్
దేవతలు, గంధర్వులు, భూతాలు, మహర్షులు కూడా యుద్ధంలో గెలవలేని, భయంకరమైన యుద్ధంలో యమధర్మరాజు లాగా తెరుచుకున్న నోటితో ఉన్నవాడిగా కనిపించాడు.
దేవాసురవిమర్దేషు వజ్రాశనికృతవ్రణమ్। ఐరావతవిషాణాగ్రైరుత్కృష్టకిణవక్షసమ్
దేవతలూ, దానవులతో జరిగిన యుద్ధాల్లో వజ్రాయుధం, మెరుపులతో గాయాలైనవాడు. ఆయన ఛాతి ఐరావతం దంతాలతో గాట్లు పడినట్టు ఉంది.
వింశద్భుజం దశగ్రీవం దర్శనీయపరిచ్ఛదమ్। విశాలవక్షసం వీరం రాజలక్షణలక్షితమ్
ఇరవై చేతులు, పది తలలు ఉన్నవాడు, అద్భుతమైన వస్త్రాలూ, అలంకారాలతో అలంకరించబడి, విస్తారమైన ఛాతి కలిగిన వీరుడు, రాజలక్షణాలతో ఉన్నవాడు.
నద్ధవైదూర్యసంకాశం తప్తకాఞ్చనభూషణమ్। సుభుజం శుక్లదశనం మహాస్యం పర్వతోపమమ్
వైడూర్య రత్నాల్లా మెరుస్తున్న, వేడి బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, బలమైన భుజాలు, తెల్లని పళ్ళు, పెద్ద నోరు, పర్వతాన్ని పోలిన రూపం కలిగినవాడు.
విష్ణుచక్రనిపాతైశ్చ శతశో దేవసంయుగే। అన్యైః శస్త్రైః ప్రహారైశ్చ మహాయుద్ధేషు తాడితమ్
విష్ణు చక్రంతోను, ఇతర దేవాయుధాలతోను, గొప్ప యుద్ధాల్లో వందలసార్లు దెబ్బలు తిన్నవాడు.
అహతాఙ్గైః సమస్తైస్తం దేవప్రహరణైస్తదా। అక్షోభ్యాణాం సముద్రాణాం క్షోభణం క్షిప్రకారిణమ్
అన్ని దేవాయుధాల దెబ్బలు పడినా, ఆయన అవయవాలు ఏవీ విరగలేదు. ఆయన అప్రయత్నంగా కూడా అశాంతించలేని సముద్రాలను అలికడలికలు చేయగలవాడు.
క్షేప్తారం పర్వతాగ్రాణాం సురాణాం చ ప్రమర్దనమ్। ఉచ్ఛేత్తారం చ ధర్మాణాం పరదారాభిమర్శనమ్
పర్వత శిఖరాలను విసిరేయగలవాడు, దేవతలను నాశనం చేయగలవాడు, ధర్మాన్ని చెడగొట్టేవాడు, పరస్త్రీలను లొంగించేవాడు.
సర్వదివ్యాస్త్రయోక్తారం యజ్ఞవిఘ్నకరం సదా। పురీం భోగవతీం గత్వా పరాజిత్య చ వాసుకిమ్
అన్ని దివ్యాస్త్రాలను ఉపయోగించేవాడు, ఎప్పుడూ యజ్ఞాలను భంగం చేయేవాడు, భోగవతీ నగరానికి వెళ్లి వాసుకిని ఓడించినవాడు.
తక్షకస్య ప్రియాం భార్యాం పరాజిత్య జహార యః। కైలాసం పర్వతం గత్వా విజిత్య నరవాహనమ్
తక్షకుని ఓడించి అతని ప్రియమైన భార్యను అపహరించినవాడు, నరవాహనుడిని జయించి, కైలాస పర్వతాన్ని చేరినవాడు.
విమానం పుష్పకం తస్య కామగం వై జహార యః। వనం చైత్రరథం దివ్యం నలినీం నన్దనం వనమ్
ఆయన కామగామి అయిన పుష్పక విమానాన్ని, చైత్రరథం, నలినీ, నందనవనంలాంటి దివ్యవనాలను స్వాధీనం చేసుకున్నవాడు.
వినాశయతి యః క్రోధాద్ దేవోద్యానాని వీర్యవాన్। చన్ద్రసూర్యౌ మహాభాగావుత్తిష్ఠన్తౌ పరంతపౌ
కోపంతో దేవతల ఉద్యానవనాలను నాశనం చేసినవాడు, తన పరాక్రమంతో చంద్రుడిని, సూర్యుడిని కూడా నిలిపివేసినవాడు.
నివారయతి బాహుభ్యాం యః శైలశిఖరోపమః। దశవర్షసహస్రాణి తపస్తప్త్వా మహావనే
పర్వత శిఖరాల్లాంటి భుజాలతో వారిని ఆపగలవాడు, మహావనంలో పది వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసినవాడు.
పురా స్వయంభువే ధీరః శిరాంస్యుపజహార యః। దేవదానవగన్ధర్వపిశాచపతగోరగైః
పూర్వం స్వయంభువు కాలంలో, ధైర్యవంతుడు దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, పక్షులు, నాగులు—వీరందరి తలలను కోసినవాడు.
అభయం యస్య సంగ్రామే మృత్యుతో మానుషాదృతే। మన్త్రైరభిష్టుతం పుణ్యమధ్వరేషు ద్విజాతిభిః
యుద్ధంలో మానవుడిని తప్ప మరెవ్వరినీ భయపడని వాడు; యజ్ఞాల్లో ద్విజులు మంత్రాలతో స్తుతించే పవిత్రుడు.
హవిర్ధానేషు యః సోమముపహన్తి మహాబలః। ప్రాప్తయజ్ఞహరం దుష్టం బ్రహ్మఘ్నం క్రూరకారిణమ్
యజ్ఞాల్లో సోమరసాన్ని అపహరించే మహాబలుడు, యజ్ఞాలను భంగం చేసే దుష్టుడు, బ్రాహ్మణహంతకుడు, క్రూరకర్మలు చేసే వాడు.
కర్కశం నిరనుక్రోశం ప్రజానామహితే రతమ్। రావణం సర్వభూతానాం సర్వలోకభయావహమ్
కఠినహృదయుడు, దయలేని వాడు, ప్రజలకు హాని చేయడంలో ఆనందించే రావణుడు, సమస్త లోకాలకు భయాన్ని కలిగించే వాడు.
రాక్షసీ భ్రాతరం క్రూరం సా దదర్శ మహాబలమ్। తం దివ్యవస్త్రాభరణం దివ్యమాల్యోపశోభితమ్
ఆ రాక్షసిని తన క్రూరమైన, మహాబలమైన అన్నయ్యను, దివ్య వస్త్రాభరణాలతో, దివ్యమాలలతో అలంకరించబడినవాడిని చూసింది.
ఆసనే సూపవిష్టం తం కాలే కాలమివోద్యతమ్। రాక్షసేన్ద్రం మహాభాగం పౌలస్త్యకులనన్దనమ్
ఆయన సింహాసనంపై కూర్చొని, సమయానికి వచ్చిన యమధర్మరాజు లా కనిపిస్తూ, రాక్షసుల రాజు, పవిత్రమైన పౌలస్త్య వంశానికి గర్వకారణమైన వాడు.
ఉపగమ్యాబ్రవీద్ వాక్యం రాక్షసీ భయవిహ్వలా। రావణం శత్రుహన్తారం మన్త్రిభిః పరివారితమ్
భయంతో వణికుతూ ఆ రాక్షసిని, శత్రువులను సంహరించే రావణుడి వద్దకు వెళ్లి, మంత్రులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్న వాడికి మాటలు చెప్పింది.
తమబ్రవీద్ దీప్తవిశాలలోచనం ప్రదర్శయిత్వా భయలోభమోహితా। సుదారుణం వాక్యమభీతచారిణీ మహాత్మనా శూర్పణఖా విరూపితా
విశాలమైన, ప్రకాశించే కళ్లున్న వాడిని చూసి, భయాన్ని, లోభాన్ని, మోహాన్ని వ్యక్తపరిచిన శూర్పణఖ, భయపడకుండా, భయంకరమైన మాటలు చెప్పింది.
thumb|త్రయస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రయస్త్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణం అరణ్యకాండలో ముప్పత్తి మూడు వ సర్గను వినండి.
తతః శూర్పణఖా దీనా రావణం లోకరావణమ్। అమాత్యమధ్యే సంక్రుద్ధా పరుషం వాక్యమబ్రవీత్
ఆ తర్వాత, దుఃఖంతో ఉన్న శూర్పణఖ, రాక్షసులకు భయాన్ని కలిగించే రావణుడికి, మంత్రుల మధ్య కోపంతో కఠినంగా మాట్లాడింది.
ప్రమత్తః కామభోగేషు స్వైరవృత్తో నిరఙ్కుశః। సముత్పన్నం భయం ఘోరం బోద్ధవ్యం నావబుధ్యసే
కామభోగాల్లో మునిగిపోయి, స్వేచ్ఛగా, నియంత్రణ లేకుండా జీవిస్తూ, పుట్టిన భయంకరమైన ప్రమాదాన్ని నీవు గుర్తించలేవు.
సక్తం గ్రామ్యేషు భోగేషు కామవృత్తం మహీపతిమ్। లుబ్ధం న బహు మన్యన్తే శ్మశానాగ్నిమివ ప్రజాః
గ్రామ్య సుఖాలలో మునిగిపోయి, కామానికి లోనై, లోభంతో ఉన్న రాజును ప్రజలు పట్టించుకోరు; శ్మశానంలో ఉన్న అగ్నిని ఎవరూ పట్టించుకోనట్లు.
స్వయం కార్యాణి యః కాలే నానుతిష్ఠతి పార్థివః। స తు వై సహ రాజ్యేన తైశ్చ కార్యైర్వినశ్యతి
తన పనులను సమయానికి చేయని రాజు, తన రాజ్యంతో పాటు ఆ పనులతో కూడి నశించిపోతాడు.
అయుక్తచారం దుర్దర్శమస్వాధీనం నరాధిపమ్। వర్జయన్తి నరా దూరాన్నదీపఙ్కమివ ద్విపాః
చారులను సరిగా నియమించని, చేరుకోలేని, స్వాధీనంగా లేని రాజును ప్రజలు దూరంగా వదిలేస్తారు; ఏనుగులు మట్టికట్టిన నదికట్టను దూరంగా వదిలిపెట్టినట్లు.
యే న రక్షన్తి విషయమస్వాధీనం నరాధిపాః। తే న వృద్ధ్యా ప్రకాశన్తే గిరయః సాగరే యథా
తమ ప్రాంతాలను రక్షించని, స్వాధీనంగా లేని రాజులు, సముద్రంలో కొండలు కనిపించనట్లు, వృద్ధిలో మెరచిపోరు.
ఆత్మవద్భిర్విగృహ్య త్వం దేవగన్ధర్వదానవైః। అయుక్తచారశ్చపలః కథం రాజా భవిష్యసి
దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు—all స్వాధీనంగా ఉన్నవారు—నిన్ను ఎదిరించినప్పుడు, నీవు చిత్తశుద్ధి లేకుండా, చంచలంగా ఉంటే, రాజుగా ఎలా ఉండగలవు?