ఏషాం వధార్థం శత్రూణాం రక్షసాం పాపకర్మణామ్। తదిదం నః కృతం కార్యం త్వయా దశరథాత్మజ
'ఈ పాపకర్మ చేసిన రాక్షస శత్రువులను నశింపజేయడానికే, దశరథుని కుమారుడా! ఈ కార్యాన్ని నువ్వు పూర్తిచేశావు.'
స్వధర్మం ప్రచరిష్యన్తి దణ్డకేషు మహర్షయః। ఏతస్మిన్నన్తరే వీరో లక్ష్మణః సహ సీతయా
ఇప్పుడు మహర్షులు దండకారణ్యంలో తమ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారు. ఆ సమయంలో వీరుడైన లక్ష్మణుడు, సీతతో కలిసి—
గిరిదుర్గాద్ వినిష్క్రమ్య సంవివేశాశ్రమే సుఖీ తతో రామస్తు విజయీ పూజ్యమానో మహర్షిభిః
పర్వత దుర్గం నుంచి బయటికి వచ్చి, విజయవంతుడైన రాముడు మహర్షుల చేత గౌరవింపబడుతూ ఆనందంగా ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు.
ప్రవివేశాశ్రమం వీరో లక్ష్మణేనాభిపూజితః। తం దృష్ట్వా శత్రుహన్తారం మహర్షీణాం సుఖావహమ్
వీరుడు అయిన రాముడు లక్ష్మణుని చేత గౌరవింపబడుతూ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు. శత్రువులను సంహరించి, మహర్షులకు సుఖాన్ని ఇచ్చే రాముడిని చూసి,
బభూవ హృష్టా వైదేహీ భర్తారం పరిషస్వజే। ముదా పరమయా యుక్తా దృష్ట్వా రక్షోగణాన్ హతాన్। రామం చైవావ్యయం దృష్ట్వా తుతోష జనకాత్మజా
వైదేహి ఎంతో ఆనందంతో తన భర్తను ఆలింగనం చేసింది. రాక్షస గణాలు సంహరించబడిన దృశ్యాన్ని చూసి, మరణించని రాముడిని దర్శించి జనకుని కుమార్తె పరమానందంతో తృప్తి చెందింది.
తతస్తు తం రాక్షససఙ్ఘమర్దనం సమ్పూజ్యమానం ముదితైర్మహాత్మభిః। పునః పరిష్వజ్య ముదాన్వితాననా బభూవ హృష్టా జనకాత్మజా తదా
అప్పుడు రాక్షస సమూహాన్ని సంహరించిన రాముడిని మహర్షులు సంతోషంగా గౌరవించగా, ఆనందంతో ముఖం ప్రకాశిస్తూ జనకుని కుమార్తె మళ్లీ రాముడిని ఆలింగనం చేసి ఎంతో హర్షంతో నిండిపోయింది.
thumb|ఏకత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకత్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో ముప్పై ఒకటవ సర్గను వినండి.
త్వరమాణస్తతో గత్వా జనస్థానాదకమ్పనః। ప్రవిశ్య లఙ్కాం వేగేన రావణం వాక్యమబ్రవీత్
ఆ తరువాత అకంపనుడు జనస్థానంనుంచి తొందరగా వెళ్లి, వేగంగా లంకలోకి ప్రవేశించి రావణుని వద్దకు వెళ్లి ఇలా చెప్పాడు.
జనస్థానస్థితా రాజన్ రాక్షసా బహవో హతాః। ఖరశ్చ నిహతః సంఖ్యే కథంచిదహమాగతః
రాజా! జనస్థానంలో ఉన్న అనేక రాక్షసులు చనిపోయారు. ఖరుడు కూడా యుద్ధంలో హతమయ్యాడు. నేను ఏదో విధంగా తప్పించుకుని వచ్చాను.
ఏవముక్తో దశగ్రీవః క్రుద్ధః సంరక్తలోచనః। అకమ్పనమువాచేదం నిర్దహన్నివ తేజసా
ఇలా విన్న దశగ్రీవుడు కోపంతో కళ్లలో రక్తం పొంగుతూ, తన తేజస్సుతో చుట్టూ అన్నిటినీ కాల్చుతున్నట్టు అకంపనుని ఇలా అడిగాడు.
కేన భీమం జనస్థానం హతం మమ పరాసునా। కో హి సర్వేషు లోకేషు గతిం నాధిగమిష్యతి
నా భయంకరమైన జనస్థానం ఎవరు ఆయుధాలతో నాశనం చేశారు? లోకాల్లో ఎవరు మరణాన్ని తప్పించుకోలేరు?
న హి మే విప్రియం కృత్వా శక్యం మఘవతా సుఖమ్। ప్రాప్తుం వైశ్రవణేనాపి న యమేన చ విష్ణునా
నాకు హాని చేసినవాడు ఇంద్రుడైనా, కుబేరుడైనా, యముడైనా, విష్ణువైనా సుఖంగా ఉండలేరు.
కాలస్య చాప్యహం కాలో దహేయమపి పావకమ్। మృత్యుం మరణధర్మేణ సంయోజయితుముత్సహే
నేనే కాలానికి కాలాన్ని, నేను కూడా అగ్నిని కాల్చగలను. మరణాన్ని కూడా మరణంతో కలిపే శక్తి నాకుంది.
వాతస్య తరసా వేగం నిహన్తుమపి చోత్సహే। దహేయమపి సంక్రుద్ధస్తేజసాఽఽదిత్యపావకౌ
వాయువు వేగాన్ని కూడా నేను ఆపగలను. కోపంతో నా తేజంతో సూర్యుడిని, అగ్నిని కూడా కాల్చగలను.
తథా క్రుద్ధం దశగ్రీవం కృతాఞ్జలిరకమ్పనః। భయాత్ సందిగ్ధయా వాచా రావణం యాచతేఽభయమ్
ఇలా కోపంతో ఉన్న దశగ్రీవుని ఎదుట అకంపనుడు భయంతో చేతులు జోడించి, వణికిన స్వరంతో రావణుని వద్ద రక్షణ కోరాడు.
దశగ్రీవోఽభయం తస్మై ప్రదదౌ రక్షసాం వరః। స విస్రబ్ధోఽబ్రవీద్ వాక్యమసందిగ్ధమకమ్పనః
దశగ్రీవుడు, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడు, అకంపనునికి రక్షణ ఇచ్చాడు. భయముక్తుడైన అకంపనుడు సందేహం లేకుండా ఇలా చెప్పాడు.
పుత్రో దశరథస్యాస్తే సింహసంహననో యువా। రామో నామ మహాస్కన్ధో వృత్తాయతమహాభుజః
దశరథుని కుమారుడు, యువకుడు, సింహపు భుజాలు కలవాడు, రాముడు అనే మహాబలుడు, విశాలమైన ఛాతి కలవాడు అక్కడ ఉన్నాడు.
శ్యామః పృథుయశాః శ్రీమానతుల్యబలవిక్రమః। హతస్తేన జనస్థానే ఖరశ్చ సహదూషణః
నలుపు వర్ణుడైన, గొప్ప కీర్తి కలవాడు, మహిమతో నిండినవాడు, బలవంతుడైన రాముడు జనస్థానంలో ఖరుడిని, దూషణుడిని సంహరించాడు.
అకమ్పనవచః శ్రుత్వా రావణో రాక్షసాధిపః। నాగేన్ద్ర ఇవ నిఃశ్వస్య ఇదం వచనమబ్రవీత్
అకంపనుని మాటలు విని, రాక్షసాధిపతి రావణుడు పెద్ద పాము లా ఊపిరి పీల్చి ఇలా అన్నాడు.
స సురేన్ద్రేణ సంయుక్తో రామః సర్వామరైః సహ। ఉపయాతో జనస్థానం బ్రూహి కచ్చిదకమ్పన
ఇంద్రుడు మరియు దేవతలందరితో కూడిన రాముడే జనస్థానానికి వచ్చాడా? నిజం చెప్పు అకంపన.
రావణస్య పునర్వాక్యం నిశమ్య తదకమ్పనః। ఆచచక్షే బలం తస్య విక్రమం చ మహాత్మనః
రావణుడు మళ్లీ అలా అడిగినప్పుడు, అకంపనుడు ఆ మహాత్ముడి బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.
రామో నామ మహాతేజాః శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్। దివ్యాస్త్రగుణసమ్పన్నః పరం ధర్మం గతో యుధి
రాముడు అనే మహాతేజస్వి, ధనుర్విద్యలో అందరిలోనూ శ్రేష్ఠుడు, దివ్యాస్త్రాల గుణాలతో, యుద్ధంలో పరమధర్మాన్ని పొందినవాడు.
తస్యానురూపో బలవాన్ రక్తాక్షో దున్దుభిస్వనః। కనీయాఁల్లక్ష్మణో భ్రాతా రాకాశశినిభాననః
ఆయనకు తమ్ముడు లక్ష్మణుడు, బలవంతుడు, ఎర్రకళ్లవాడు, దుందుభి శబ్దంలా గొంతుతో, పూర్ణచంద్రుడిలా ముఖంతో, అన్నయ్యకు సమానంగా ఉంటాడు.
స తేన సహ సంయుక్తః పావకేనానిలో యథా। శ్రీమాన్ రాజవరస్తేన జనస్థానం నిపాతితమ్
వారు ఇద్దరూ కలిసినప్పుడు, అగ్ని-వాయువులా కలిసి, ఆ మహిమాన్వితుడైన రాజకుమారుడు జనస్థానాన్ని నాశనం చేశాడు.
నైవ దేవా మహాత్మానో నాత్ర కార్యా విచారణా। శరా రామేణ తూత్సృష్టా రుక్మపుఙ్ఖాః పతత్త్రిణః
ఇక్కడ దేవతలు గానీ, మహాత్ములు గానీ ఆలోచించాల్సిన అవసరం లేదు; రాముడు వదిలిన బంగారు రెక్కల బాణాలు చాలు.
సర్పాః పఞ్చాననా భూత్వా భక్షయన్తి స్మ రాక్షసాన్। యేన యేన చ గచ్ఛన్తి రాక్షసా భయకర్షితాః
ఆ బాణాలు ఐదు తలల పాములై మారి, రాక్షసులను మింగేశాయి. భయంతో రాక్షసులు ఎక్కడికక్కడ పరుగులు తీశారు.
తేన తేన స్మ పశ్యన్తి రామమేవాగ్రతః స్థితమ్। ఇత్థం వినాశితం తేన జనస్థానం తవానఘ
వారు ఎక్కడికెళ్లినా, రాముడు ఎదుట నిలబడి కనిపించాడు. ఇలా ఆయన చేత జనస్థానం నాశనం అయింది, ఓ నిర్దోషుడా.
అకమ్పనవచః శ్రుత్వా రావణో వాక్యమబ్రవీత్। గమిష్యామి జనస్థానం రామం హన్తుం సలక్ష్మణమ్
అకంపనుడు చెప్పిన మాటలు విన్న రావణుడు, "నేను జనస్థానానికి వెళ్లి రాముడిని, లక్ష్మణుడిని చంపుతాను" అని అన్నాడు.
అథైవముక్తే వచనే ప్రోవాచేదమకమ్పనః। శృణు రాజన్ యథావృత్తం రామస్య బలపౌరుషమ్
అలా రావణుడు చెప్పగానే, అకంపనుడు ఇలా అన్నాడు: "రాజా! రాముని బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని యథావిధిగా విను."
అసాధ్యః కుపితో రామో విక్రమేణ మహాయశాః। ఆపగాయాస్తు పూర్ణాయా వేగం పరిహరేచ్ఛరైః
పేరు గాంచిన పరాక్రమవంతుడైన రాముడు కోపగించితే ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేరు; ఆయన తన బాణాలతో పొంగిపొర్లే నదిని కూడా ఆపగలడు.