చతుర్దశ సహస్రాణి రాక్షసానాం హతాని తే। త్వద్వినాశాత్ కరోమ్యద్య తేషామశ్రుప్రమార్జనమ్
నీవు పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను చంపావు; నిన్ను నాశనం చేసి, ఈరోజు వారి కన్నీళ్లను తుడుస్తాను.
ఇత్యుక్త్వా పరమక్రుద్ధః స గదాం పరమాఙ్గదామ్। ఖరశ్చిక్షేప రామాయ ప్రదీప్తామశనిం యథా
ఇలా కోపంతో చెప్పిన ఖరుడు, తన గొప్ప గదాను రామునిపై ఉరిమాడు; అది మెరుపు వాన లాంటి ఉగ్రతతో మండుతూ వెళ్లింది.
ఖరబాహుప్రముక్తా సా ప్రదీప్తా మహతీ గదా। భస్మ వృక్షాంశ్చ గుల్మాంశ్చ కృత్వాగాత్ తత్సమీపతః
ఖరుడి చేతి నుంచి వచ్చిన ఆ మహా మండుతున్న గదా, దారిలో ఉన్న చెట్లు, పొదలను బూడిదగా చేసి, రాముని దగ్గరికి చేరింది.
తామాపతన్తీం మహతీం మృత్యుపాశోపమాం గదామ్। అన్తరిక్షగతాం రామశ్చిచ్ఛేద బహుధా శరైః
ఆ మహా గదా, మరణపు ఉగ్గిపాశంలా రాముని వైపు దూసుకొస్తుంటే, రాముడు తన బాణాలతో ఆకాశంలోనే దానిని ఎన్నో ముక్కలుగా చీల్చేశాడు.
సా విశీర్ణా శరైర్భిన్నా పపాత ధరణీతలే। గదా మన్త్రౌషధిబలైర్వ్యాలీవ వినిపాతితా
ఆ గదా బాణాలతో విరిగిపడి, భూమిపై పడిపోయింది; అది మంత్రబలంతో, ఔషధబలంతో చంపబడిన పాము లాగా నేలపై కూలిపోయింది.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, ముప్పైవ సర్గను వినండి.
భిత్త్వా తు తాం గదాం బాణై రాఘవో ధర్మవత్సలః। స్మయమాన ఇదం వాక్యం సంరబ్ధమిదమబ్రవీత్
ధర్మాన్ని ప్రేమించే రాఘవుడు తన బాణాలతో ఆ గదను చీల్చి, చిరునవ్వుతో కోపంగా ఇలా అన్నాడు:
ఏతత్ తే బలసర్వస్వం దర్శితం రాక్షసాధమ। శక్తిహీనతరో మత్తో వృథా త్వముపగర్జసి
ఓ నీచ రాక్షసా! ఇది నీ బలమంతా చూపించాను. నన్ను కన్నా నీ బలం తక్కువ, అయినా వృథాగా గర్జిస్తున్నావు.
ఏషా బాణవినిర్భిన్నా గదా భూమితలం గతా। అభిధానప్రగల్భస్య తవ ప్రత్యయఘాతినీ
నా బాణాలతో చీలిపోయిన ఈ గద నేలపై పడిపోయింది. నీ గొప్పగా చెప్పుకున్న ధైర్యాన్ని ఇది నాశనం చేసింది.
యత్ త్వయోక్తం వినష్టానామిదమశ్రుప్రమార్జనమ్। రాక్షసానాం కరోమీతి మిథ్యా తదపి తే వచః
నీవు చెప్పినట్టు, చనిపోయిన రాక్షసుల కన్నీళ్లు తుడవుతానని చెప్పిన మాట కూడా అబద్ధమే.
నీచస్య క్షుద్రశీలస్య మిథ్యావృత్తస్య రక్షసః। ప్రాణానపహరిష్యామి గరుత్మానమృతం యథా
నీచుడవు, నీ మనసు చిన్నది, అబద్ధాల రాక్షసుడవు. గరుత్మంతుడు అమృతాన్ని తీసుకుపోయినట్టే, నీ ప్రాణాన్ని నేను తీసుకుంటాను.
అద్య తే భిన్నకణ్ఠస్య ఫేనబుద్బుదభూషితమ్। విదారితస్య మద్బాణైర్మహీ పాస్యతి శోణితమ్
ఈ రోజు నా బాణాలతో నీ గొంతు చీలిపోతుంది. నీవు రక్తం ఊదురుగుతూ, బుడబుడలతో పొర్లుతూ నేలపై పడిపోతావు.
పాంసురూషితసర్వాఙ్గః స్రస్తన్యస్తభుజద్వయః। స్వప్స్యసే గాం సమాశ్లిష్య దుర్లభాం ప్రమదామివ
నీ శరీరం మొత్తం ధూళితో కప్పబడిపోతుంది. రెండు చేతులు వదిలిపడి, నీవు నేలను ప్రియురాలిని ఆలింగనం చేసినట్టు కౌగిలించుకుంటూ నిద్రపోతావు.
ప్రవృద్ధనిద్రే శయితే త్వయి రాక్షసపాంసనే। భవిష్యన్తి శరణ్యానాం శరణ్యా దణ్డకా ఇమే
ఓ రాక్షస మలినుడా! నీవు దీర్ఘనిద్రలో పడిపోతే, ఈ దండకారణ్యం ఆశ్రయం కోరువారికి నిజమైన ఆశ్రయంగా మారుతుంది.
జనస్థానే హతస్థానే తవ రాక్షస మచ్ఛరైః। నిర్భయా విచరిష్యన్తి సర్వతో మునయో వనే
జనస్థానంలో నీవు నా బాణాలతో చనిపోతే, మునులు అడవిలో ఎటు వెళ్లినా భయమేమీ లేకుండా సంచరిస్తారు.
అద్య విప్రసరిష్యన్తి రాక్షస్యో హతబాన్ధవాః। బాష్పార్ద్రవదనా దీనా భయాదన్యభయావహాః
ఈ రోజు రాక్షసులు చనిపోవడంతో, వారి స్త్రీలు కన్నీళ్లతో ముఖాలు తడిపి, దుఃఖంతో, భయంతో, దిక్కుతోచక పారిపోతారు.
అద్య శోకరసజ్ఞాస్తా భవిష్యన్తి నిరర్థికాః। అనురూపకులాః పత్న్యో యాసాం త్వం పతిరీదృశః
ఈ రోజు నీలాంటి భర్త ఉన్న మంచి కుటుంబాల స్త్రీలు దుఃఖాన్ని అనుభవించి, జీవితంలో అర్థం లేకుండా పోతారు.
నృశంసశీల క్షుద్రాత్మన్ నిత్యం బ్రాహ్మణకణ్టక। త్వత్కృతే శఙ్కితైరగ్నౌ మునిభిః పాత్యతే హవిః
ఓ క్రూర స్వభావం కలిగినవాడా, నీచాత్ముడా, బ్రాహ్మణులకు ఎప్పుడూ కంటిపెట్టినవాడా! నీ వల్ల మునులు భయంతో, అనుమానంతోనే హవిస్సును అగ్నిలో సమర్పిస్తున్నారు.
తమేవమభిసంరబ్ధం బ్రువాణం రాఘవం వనే। ఖరో నిర్భర్త్సయామాస రోషాత్ ఖరతరస్వరః
అలా కోపంతో అడవిలో మాట్లాడుతున్న రాఘవుని, ఖరుడు కోపంతో గట్టిగా గొంతెత్తి దూషించాడు.
దృఢం ఖల్వవలిప్తోఽసి భయేష్వపి చ నిర్భయః। వాచ్యావాచ్యం తతో హి త్వం మృత్యోర్వశ్యో న బుధ్యసే
నీవు చాలా గర్వంతో ఉన్నావు, భయకరమైన పరిస్థితుల్లో కూడా భయపడటం లేదు. అందుకే ఏది చెప్పాలో, చెప్పకూడదో మాట్లాడుతున్నావు. మరణం నీపై పట్టేసిందని నీకు తెలియదు.
కాలపాశపరిక్షిప్తా భవన్తి పురుషా హి యే। కార్యాకార్యం న జానన్తి తే నిరస్తషడిన్ద్రియాః
కాలపాశంలో చిక్కుకున్నవారు ఏది చేయాలో, చేయకూడదో తెలుసుకోలేరు. వారి ఇంద్రియాలు పనిచేయవు.
ఏవముక్త్వా తతో రామం సంరుధ్య భృకుటిం తతః। స దదర్శ మహాసాలమవిదూరే నిశాచరః
అలా రాముడితో మాట్లాడి, భ్రుకుటి చిట్లించి, ఆ రాత్రివేళ సంచరించే ఖరుడు దగ్గరలో ఉన్న పెద్ద శాలవృక్షాన్ని చూశాడు.
రణే ప్రహరణస్యార్థే సర్వతో హ్యవలోకయన్। స తముత్పాటయామాస సందష్టదశనచ్ఛదమ్
పోరులో ఆయుధం కోసం చుట్టూ చూసి, కోపంతో పెదాలు కొరికుతూ, ఆ చెట్టును పీకాడు.
తం సముత్క్షిప్య బాహుభ్యాం వినర్దిత్వా మహాబలః। రామముద్దిశ్య చిక్షేప హతస్త్వమితి చాబ్రవీత్
ఆ మహాబలుడు రెండు చేతులతో ఆ చెట్టును పైకి ఎత్తి, గట్టిగా అరుస్తూ, 'నీవు చనిపోయావు!' అని రాముడి మీద విసిరాడు.
తమాపతన్తం బాణౌఘైశ్ఛిత్త్వా రామః ప్రతాపవాన్। రోషమాహారయత్ తీవ్రం నిహన్తుం సమరే ఖరమ్
వీరుడైన రాముడు, తనవైపు దూసుకొస్తున్న బాణాల వానను చిత్తు చేసి, యుద్ధంలో ఖరుడిని సంహరించేందుకు తీవ్రమైన కోపాన్ని హృదయంలో రేపాడు.
జాతస్వేదస్తతో రామో రోషరక్తాన్తలోచనః। నిర్బిభేద సహస్రేణ బాణానాం సమరే ఖరమ్
ఆ తరువాత రాముడు చెమటలు పట్టి, కోపంతో కళ్లల్లో రక్తం మెరుస్తూ, యుద్ధంలో ఖరుడిని వెయ్యి బాణాలతో ఛిద్రం చేశాడు.
తస్య బాణాన్తరాద్ రక్తం బహు సుస్రావ ఫేనిలమ్। గిరేః ప్రస్రవణస్యేవ ధారాణాం చ పరిస్రవః
ఆ బాణాల మధ్య నుంచి, ఖరుడి శరీరం నుంచి నురుగు కలిసిన రక్తం విరివిగా ప్రవహించింది; అది కొండపై నుంచి జలధారలు జారినట్టు కనిపించింది.
వికలః స కృతో బాణైః ఖరో రామేణ సంయుగే। మత్తో రుధిరగన్ధేన తమేవాభ్యద్రవద్ ద్రుతమ్
యుద్ధంలో రాముడు వేసిన బాణాలతో ఖరుడు బలహీనుడైపోయాడు. రక్తపు వాసనతో మత్తెక్కి, అతడే మళ్లీ వేగంగా రాముని మీదకు దూసుకొచ్చాడు.
తమాపతన్తం సంక్రుద్ధం కృతాస్త్రో రుధిరాప్లుతమ్। అపాసర్పద్ ద్విత్రిపదం కించిత్త్వరితవిక్రమః
ఆ సమయంలో, కోపంతో ఉప్పొంగి, ఆయుధాలతో సిద్ధంగా, రక్తంలో తడిసి ఖరుడు రాముని వైపు దూసుకొస్తుండగా, రాముడు చురుకుగా రెండు మూడు అడుగులు వెనక్కు తగ్గాడు.
తతః పావకసంకాశం వధాయ సమరే శరమ్। ఖరస్య రామో జగ్రాహ బ్రహ్మదణ్డమివాపరమ్
తర్వాత రాముడు, యుద్ధంలో ఖరుడిని సంహరించేందుకు, అగ్నిలా జ్వలిస్తున్న ఒక బాణాన్ని, బ్రహ్మదండానికి సమానంగా, చేతిలో పట్టుకున్నాడు.