ప్రహరస్వ యథాకామం కురు యత్నం కులాధమ। అద్య తే పాతయిష్యామి శిరస్తాలఫలం యథా
నీకు ఎంత శక్తి ఉన్నా, ఎంత ప్రయత్నించినా, ఓ నీ కుటుంబానికి అపకీర్తి తెచ్చినవాడా, ఈరోజు నీ తలను తాళిపండు లాగ కింద పడేస్తాను.
ఏవముక్తస్తు రామేణ క్రుద్ధః సంరక్తలోచనః। ప్రత్యువాచ తతో రామం ప్రహసన్ క్రోధమూర్చ్ఛితః
రాముడు ఇలా అన్న తరువాత, ఖరుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రబార్చి, కోపంతో మునిగిపోయి నవ్వుతూ రామునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రాకృతాన్ రాక్షసాన్ హత్వా యుద్ధే దశరథాత్మజ। ఆత్మనా కథమాత్మానమప్రశస్యం ప్రశంససి
దశరథుని కుమారుడా, యుద్ధంలో సాధారణ రాక్షసులను చంపి, ప్రశంసించదగని పనికి నీవు నీను ఎలా పొగుడుకుంటున్నావు?
విక్రాన్తా బలవన్తో వా యే భవన్తి నరర్షభాః। కథయన్తి న తే కించిత్ తేజసా చాతిగర్వితాః
నిజంగా వీరులు, బలవంతులు అయిన మానవులలో శ్రేష్ఠులు తమ శక్తి మీద ఎంత గర్వంగా ఉన్నా, ఎప్పుడూ పొగడుకోరు.
ప్రాకృతాస్త్వకృతాత్మానో లోకే క్షత్రియపాంసనాః। నిరర్థకం వికత్థన్తే యథా రామ వికత్థసే
కానీ సాధారణంగా నియమాలు పాటించని, క్షత్రియ వంశానికి అపకీర్తి తెచ్చే వారు, ప్రపంచంలో నిష్ఫలంగా పొగడుకుంటారు; నీవు కూడా అలాగే రామా.
కులం వ్యపదిశన్ వీరః సమరే కోఽభిధాస్యతి। మృత్యుకాలే తు సమ్ప్రాప్తే స్వయమప్రస్తవే స్తవమ్
ఏ వీరుడు తన వంశాన్ని చెప్పుకుంటూ, యుద్ధంలో, మరణ సమయం దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, ఎవడూ అడగకపోయినా తానే తనను పొగడుకుంటాడు?
సర్వథా తు లఘుత్వం తే కత్థనేన విదర్శితమ్। సువర్ణప్రతిరూపేణ తప్తేనేవ కుశాగ్నినా
ఏదైనా నీ పొగడ్కొనడం వల్ల నీ చిన్నతనమే బయటపడింది; అది బంగారం మీద పొడి పూత వేసినట్టు, లేదా కుశ గడ్డి నిప్పుతో కాలినట్టు ఉంది.
న తు మామిహ తిష్ఠన్తం పశ్యసి త్వం గదాధరమ్। ధరాధరమివాకమ్ప్యం పర్వతం ధాతుభిశ్చితమ్
కానీ నువ్వు గదా పట్టుకుని ఇక్కడ నిలబడి ఉన్న నన్ను చూడడం లేదు; నేను ఖండించలేని, ఖనిజాలతో కప్పబడిన పర్వతంలా ఉన్నాను.
పర్యాప్తోఽహం గదాపాణిర్హన్తుం ప్రాణాన్ రణే తవ। త్రయాణామపి లోకానాం పాశహస్త ఇవాన్తకః
నాకు గదా చేతిలో ఉండగా, యుద్ధంలో నీ ప్రాణాన్ని తీయగల శక్తి నాకుంది; మూడు లోకాలకే అంతం చేసే యమధర్మరాజు లాగా ఉన్నాను.
కామం బహ్వపి వక్తవ్యం త్వయి వక్ష్యామి న త్వహమ్। అస్తం ప్రాప్నోతి సవితా యుద్ధవిఘ్నస్తతో భవేత్
నిన్ను గురించి ఇంకా చాలా చెప్పగలను, కానీ చెప్పను; సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు, ఆలస్యం అయితే యుద్ధానికి ఆటంకం కలుగుతుంది.
చతుర్దశ సహస్రాణి రాక్షసానాం హతాని తే। త్వద్వినాశాత్ కరోమ్యద్య తేషామశ్రుప్రమార్జనమ్
నీవు పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను చంపావు; నిన్ను నాశనం చేసి, ఈరోజు వారి కన్నీళ్లను తుడుస్తాను.
ఇత్యుక్త్వా పరమక్రుద్ధః స గదాం పరమాఙ్గదామ్। ఖరశ్చిక్షేప రామాయ ప్రదీప్తామశనిం యథా
ఇలా కోపంతో చెప్పిన ఖరుడు, తన గొప్ప గదాను రామునిపై ఉరిమాడు; అది మెరుపు వాన లాంటి ఉగ్రతతో మండుతూ వెళ్లింది.
ఖరబాహుప్రముక్తా సా ప్రదీప్తా మహతీ గదా। భస్మ వృక్షాంశ్చ గుల్మాంశ్చ కృత్వాగాత్ తత్సమీపతః
ఖరుడి చేతి నుంచి వచ్చిన ఆ మహా మండుతున్న గదా, దారిలో ఉన్న చెట్లు, పొదలను బూడిదగా చేసి, రాముని దగ్గరికి చేరింది.
తామాపతన్తీం మహతీం మృత్యుపాశోపమాం గదామ్। అన్తరిక్షగతాం రామశ్చిచ్ఛేద బహుధా శరైః
ఆ మహా గదా, మరణపు ఉగ్గిపాశంలా రాముని వైపు దూసుకొస్తుంటే, రాముడు తన బాణాలతో ఆకాశంలోనే దానిని ఎన్నో ముక్కలుగా చీల్చేశాడు.
సా విశీర్ణా శరైర్భిన్నా పపాత ధరణీతలే। గదా మన్త్రౌషధిబలైర్వ్యాలీవ వినిపాతితా
ఆ గదా బాణాలతో విరిగిపడి, భూమిపై పడిపోయింది; అది మంత్రబలంతో, ఔషధబలంతో చంపబడిన పాము లాగా నేలపై కూలిపోయింది.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, ముప్పైవ సర్గను వినండి.
భిత్త్వా తు తాం గదాం బాణై రాఘవో ధర్మవత్సలః। స్మయమాన ఇదం వాక్యం సంరబ్ధమిదమబ్రవీత్
ధర్మాన్ని ప్రేమించే రాఘవుడు తన బాణాలతో ఆ గదను చీల్చి, చిరునవ్వుతో కోపంగా ఇలా అన్నాడు:
ఏతత్ తే బలసర్వస్వం దర్శితం రాక్షసాధమ। శక్తిహీనతరో మత్తో వృథా త్వముపగర్జసి
ఓ నీచ రాక్షసా! ఇది నీ బలమంతా చూపించాను. నన్ను కన్నా నీ బలం తక్కువ, అయినా వృథాగా గర్జిస్తున్నావు.
ఏషా బాణవినిర్భిన్నా గదా భూమితలం గతా। అభిధానప్రగల్భస్య తవ ప్రత్యయఘాతినీ
నా బాణాలతో చీలిపోయిన ఈ గద నేలపై పడిపోయింది. నీ గొప్పగా చెప్పుకున్న ధైర్యాన్ని ఇది నాశనం చేసింది.
యత్ త్వయోక్తం వినష్టానామిదమశ్రుప్రమార్జనమ్। రాక్షసానాం కరోమీతి మిథ్యా తదపి తే వచః
నీవు చెప్పినట్టు, చనిపోయిన రాక్షసుల కన్నీళ్లు తుడవుతానని చెప్పిన మాట కూడా అబద్ధమే.
నీచస్య క్షుద్రశీలస్య మిథ్యావృత్తస్య రక్షసః। ప్రాణానపహరిష్యామి గరుత్మానమృతం యథా
నీచుడవు, నీ మనసు చిన్నది, అబద్ధాల రాక్షసుడవు. గరుత్మంతుడు అమృతాన్ని తీసుకుపోయినట్టే, నీ ప్రాణాన్ని నేను తీసుకుంటాను.
అద్య తే భిన్నకణ్ఠస్య ఫేనబుద్బుదభూషితమ్। విదారితస్య మద్బాణైర్మహీ పాస్యతి శోణితమ్
ఈ రోజు నా బాణాలతో నీ గొంతు చీలిపోతుంది. నీవు రక్తం ఊదురుగుతూ, బుడబుడలతో పొర్లుతూ నేలపై పడిపోతావు.
పాంసురూషితసర్వాఙ్గః స్రస్తన్యస్తభుజద్వయః। స్వప్స్యసే గాం సమాశ్లిష్య దుర్లభాం ప్రమదామివ
నీ శరీరం మొత్తం ధూళితో కప్పబడిపోతుంది. రెండు చేతులు వదిలిపడి, నీవు నేలను ప్రియురాలిని ఆలింగనం చేసినట్టు కౌగిలించుకుంటూ నిద్రపోతావు.
ప్రవృద్ధనిద్రే శయితే త్వయి రాక్షసపాంసనే। భవిష్యన్తి శరణ్యానాం శరణ్యా దణ్డకా ఇమే
ఓ రాక్షస మలినుడా! నీవు దీర్ఘనిద్రలో పడిపోతే, ఈ దండకారణ్యం ఆశ్రయం కోరువారికి నిజమైన ఆశ్రయంగా మారుతుంది.
జనస్థానే హతస్థానే తవ రాక్షస మచ్ఛరైః। నిర్భయా విచరిష్యన్తి సర్వతో మునయో వనే
జనస్థానంలో నీవు నా బాణాలతో చనిపోతే, మునులు అడవిలో ఎటు వెళ్లినా భయమేమీ లేకుండా సంచరిస్తారు.
అద్య విప్రసరిష్యన్తి రాక్షస్యో హతబాన్ధవాః। బాష్పార్ద్రవదనా దీనా భయాదన్యభయావహాః
ఈ రోజు రాక్షసులు చనిపోవడంతో, వారి స్త్రీలు కన్నీళ్లతో ముఖాలు తడిపి, దుఃఖంతో, భయంతో, దిక్కుతోచక పారిపోతారు.
అద్య శోకరసజ్ఞాస్తా భవిష్యన్తి నిరర్థికాః। అనురూపకులాః పత్న్యో యాసాం త్వం పతిరీదృశః
ఈ రోజు నీలాంటి భర్త ఉన్న మంచి కుటుంబాల స్త్రీలు దుఃఖాన్ని అనుభవించి, జీవితంలో అర్థం లేకుండా పోతారు.
నృశంసశీల క్షుద్రాత్మన్ నిత్యం బ్రాహ్మణకణ్టక। త్వత్కృతే శఙ్కితైరగ్నౌ మునిభిః పాత్యతే హవిః
ఓ క్రూర స్వభావం కలిగినవాడా, నీచాత్ముడా, బ్రాహ్మణులకు ఎప్పుడూ కంటిపెట్టినవాడా! నీ వల్ల మునులు భయంతో, అనుమానంతోనే హవిస్సును అగ్నిలో సమర్పిస్తున్నారు.
తమేవమభిసంరబ్ధం బ్రువాణం రాఘవం వనే। ఖరో నిర్భర్త్సయామాస రోషాత్ ఖరతరస్వరః
అలా కోపంతో అడవిలో మాట్లాడుతున్న రాఘవుని, ఖరుడు కోపంతో గట్టిగా గొంతెత్తి దూషించాడు.
దృఢం ఖల్వవలిప్తోఽసి భయేష్వపి చ నిర్భయః। వాచ్యావాచ్యం తతో హి త్వం మృత్యోర్వశ్యో న బుధ్యసే
నీవు చాలా గర్వంతో ఉన్నావు, భయకరమైన పరిస్థితుల్లో కూడా భయపడటం లేదు. అందుకే ఏది చెప్పాలో, చెప్పకూడదో మాట్లాడుతున్నావు. మరణం నీపై పట్టేసిందని నీకు తెలియదు.