కర్మ లోకవిరుద్ధం తు కుర్వాణం క్షణదాచర। తీక్ష్ణం సర్వజనో హన్తి సర్పం దుష్టమివాగతమ్
లోకానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే వాడిని, ఓ రాత్రివేళ సంచరించేవాడా, అందరూ త్వరగా నాశనం చేస్తారు. విషపూరిత సర్పాన్ని చూసినట్టు చంపేస్తారు.
లోభాత్ పాపాని కుర్వాణః కామాద్ వా యో న బుధ్యతే। హృష్టః పశ్యతి తస్యాన్తం బ్రాహ్మణీ కరకాదివ
లోభంతో లేదా కోరికతో పాపాలు చేసే వాడు, ఏమి జరుగుతుందో గ్రహించకపోతే, ఆవిడంతా తన అంతాన్ని ఆనందంగా చూస్తాడు, బ్రాహ్మణి పామును పట్టే వాడి మరణాన్ని చూసినట్టు.
వసతో దణ్డకారణ్యే తాపసాన్ ధర్మచారిణః। కిం ను హత్వా మహాభాగాన్ ఫలం ప్రాప్స్యసి రాక్షస
దండకారణ్యంలో నివసించే ధర్మపరాయణులైన తపస్వులను నీవు చంపావు. ఈ మహాత్ములను చంపి నీవు ఏ ఫలితం పొందుతావు రాక్షసా?
న చిరం పాపకర్మాణః క్రూరా లోకజుగుప్సితాః। ఐశ్వర్యం ప్రాప్య తిష్ఠన్తి శీర్ణమూలా ఇవ ద్రుమాః
పాపకార్యాలు చేసే, క్రూరమైన, లోకానికి అసహ్యమైన వారు ఎక్కువ కాలం ఐశ్వర్యాన్ని నిలుపుకోలేరు. వేర్లు ఎండిపోయిన చెట్లు లాగానే.
అవశ్యం లభతే కర్తా ఫలం పాపస్య కర్మణః। ఘోరం పర్యాగతే కాలే ద్రుమః పుష్పమివార్తవమ్
పాపమైన పనులు చేసినవాడు తప్పకుండా దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సిందే. కాలం వచ్చినప్పుడు అది భయంకరంగా ఉంటుంది. వసంతంలో చెట్టు పువ్వులు పూయడం లాగానే.
నచిరాత్ ప్రాప్యతే లోకే పాపానాం కర్మణాం ఫలమ్। సవిషాణామివాన్నానాం భుక్తానాం క్షణదాచర
పాపకార్యాల ఫలితం ఈ లోకంలో త్వరగా లభిస్తుంది, ఓ రాత్రివేళ సంచరించేవాడా. విషమున్న ఆహారం తిన్న తర్వాత అది ప్రభావం చూపినట్టు.
పాపమాచరతాం ఘోరం లోకస్యాప్రియమిచ్ఛతామ్। అహమాసాదితో రాజ్ఞా ప్రాణాన్ హన్తుం నిశాచర
లోకానికి హాని కలిగించాలనుకుని ఘోరమైన పాపాలు చేసే వారికి, నీ ప్రాణాలను తీయమని రాజు పంపాడు, ఓ రాత్రివేళ సంచరించేవాడా.
అద్య భిత్త్వా మయా ముక్తాః శరాః కాఞ్చనభూషణాః। విదార్యాతిపతిష్యన్తి వల్మీకమివ పన్నగాః
ఈ రోజు నేను వదిలే బంగారు అలంకారాలున్న బాణాలు, నిన్ను చీల్చి పారేస్తాయి. అవి పుట్టలో నుంచి బయటికి వచ్చే పాముల్లా నిన్ను ఛిద్రం చేస్తాయి.
యే త్వయా దణ్డకారణ్యే భక్షితా ధర్మచారిణః। తానద్య నిహతః సంఖ్యే ససైన్యోఽనుగమిష్యసి
దండకారణ్యంలో నీ చేత మింగబడిన ధర్మపరులు ఈరోజు యుద్ధంలో నీవు నీ సైన్యంతో కలిసి చనిపోతే, వారిని అనుసరిస్తావు.
అద్య త్వాం నిహతం బాణైః పశ్యన్తు పరమర్షయః। నిరయస్థం విమానస్థా యే త్వయా నిహతాః పురా
ఈరోజు నీకు బాణాలతో హతమయ్యే దృశ్యాన్ని, నీవు గతంలో చంపిన, ఇప్పుడు స్వర్గంలో ఉన్న మహర్షులు చూస్తారు; నీవు నరకంలో పడిపోతావు.
ప్రహరస్వ యథాకామం కురు యత్నం కులాధమ। అద్య తే పాతయిష్యామి శిరస్తాలఫలం యథా
నీకు ఎంత శక్తి ఉన్నా, ఎంత ప్రయత్నించినా, ఓ నీ కుటుంబానికి అపకీర్తి తెచ్చినవాడా, ఈరోజు నీ తలను తాళిపండు లాగ కింద పడేస్తాను.
ఏవముక్తస్తు రామేణ క్రుద్ధః సంరక్తలోచనః। ప్రత్యువాచ తతో రామం ప్రహసన్ క్రోధమూర్చ్ఛితః
రాముడు ఇలా అన్న తరువాత, ఖరుడు కోపంతో కన్నులు ఎర్రబార్చి, కోపంతో మునిగిపోయి నవ్వుతూ రామునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ప్రాకృతాన్ రాక్షసాన్ హత్వా యుద్ధే దశరథాత్మజ। ఆత్మనా కథమాత్మానమప్రశస్యం ప్రశంససి
దశరథుని కుమారుడా, యుద్ధంలో సాధారణ రాక్షసులను చంపి, ప్రశంసించదగని పనికి నీవు నీను ఎలా పొగుడుకుంటున్నావు?
విక్రాన్తా బలవన్తో వా యే భవన్తి నరర్షభాః। కథయన్తి న తే కించిత్ తేజసా చాతిగర్వితాః
నిజంగా వీరులు, బలవంతులు అయిన మానవులలో శ్రేష్ఠులు తమ శక్తి మీద ఎంత గర్వంగా ఉన్నా, ఎప్పుడూ పొగడుకోరు.
ప్రాకృతాస్త్వకృతాత్మానో లోకే క్షత్రియపాంసనాః। నిరర్థకం వికత్థన్తే యథా రామ వికత్థసే
కానీ సాధారణంగా నియమాలు పాటించని, క్షత్రియ వంశానికి అపకీర్తి తెచ్చే వారు, ప్రపంచంలో నిష్ఫలంగా పొగడుకుంటారు; నీవు కూడా అలాగే రామా.
కులం వ్యపదిశన్ వీరః సమరే కోఽభిధాస్యతి। మృత్యుకాలే తు సమ్ప్రాప్తే స్వయమప్రస్తవే స్తవమ్
ఏ వీరుడు తన వంశాన్ని చెప్పుకుంటూ, యుద్ధంలో, మరణ సమయం దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, ఎవడూ అడగకపోయినా తానే తనను పొగడుకుంటాడు?
సర్వథా తు లఘుత్వం తే కత్థనేన విదర్శితమ్। సువర్ణప్రతిరూపేణ తప్తేనేవ కుశాగ్నినా
ఏదైనా నీ పొగడ్కొనడం వల్ల నీ చిన్నతనమే బయటపడింది; అది బంగారం మీద పొడి పూత వేసినట్టు, లేదా కుశ గడ్డి నిప్పుతో కాలినట్టు ఉంది.
న తు మామిహ తిష్ఠన్తం పశ్యసి త్వం గదాధరమ్। ధరాధరమివాకమ్ప్యం పర్వతం ధాతుభిశ్చితమ్
కానీ నువ్వు గదా పట్టుకుని ఇక్కడ నిలబడి ఉన్న నన్ను చూడడం లేదు; నేను ఖండించలేని, ఖనిజాలతో కప్పబడిన పర్వతంలా ఉన్నాను.
పర్యాప్తోఽహం గదాపాణిర్హన్తుం ప్రాణాన్ రణే తవ। త్రయాణామపి లోకానాం పాశహస్త ఇవాన్తకః
నాకు గదా చేతిలో ఉండగా, యుద్ధంలో నీ ప్రాణాన్ని తీయగల శక్తి నాకుంది; మూడు లోకాలకే అంతం చేసే యమధర్మరాజు లాగా ఉన్నాను.
కామం బహ్వపి వక్తవ్యం త్వయి వక్ష్యామి న త్వహమ్। అస్తం ప్రాప్నోతి సవితా యుద్ధవిఘ్నస్తతో భవేత్
నిన్ను గురించి ఇంకా చాలా చెప్పగలను, కానీ చెప్పను; సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు, ఆలస్యం అయితే యుద్ధానికి ఆటంకం కలుగుతుంది.
చతుర్దశ సహస్రాణి రాక్షసానాం హతాని తే। త్వద్వినాశాత్ కరోమ్యద్య తేషామశ్రుప్రమార్జనమ్
నీవు పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను చంపావు; నిన్ను నాశనం చేసి, ఈరోజు వారి కన్నీళ్లను తుడుస్తాను.
ఇత్యుక్త్వా పరమక్రుద్ధః స గదాం పరమాఙ్గదామ్। ఖరశ్చిక్షేప రామాయ ప్రదీప్తామశనిం యథా
ఇలా కోపంతో చెప్పిన ఖరుడు, తన గొప్ప గదాను రామునిపై ఉరిమాడు; అది మెరుపు వాన లాంటి ఉగ్రతతో మండుతూ వెళ్లింది.
ఖరబాహుప్రముక్తా సా ప్రదీప్తా మహతీ గదా। భస్మ వృక్షాంశ్చ గుల్మాంశ్చ కృత్వాగాత్ తత్సమీపతః
ఖరుడి చేతి నుంచి వచ్చిన ఆ మహా మండుతున్న గదా, దారిలో ఉన్న చెట్లు, పొదలను బూడిదగా చేసి, రాముని దగ్గరికి చేరింది.
తామాపతన్తీం మహతీం మృత్యుపాశోపమాం గదామ్। అన్తరిక్షగతాం రామశ్చిచ్ఛేద బహుధా శరైః
ఆ మహా గదా, మరణపు ఉగ్గిపాశంలా రాముని వైపు దూసుకొస్తుంటే, రాముడు తన బాణాలతో ఆకాశంలోనే దానిని ఎన్నో ముక్కలుగా చీల్చేశాడు.
సా విశీర్ణా శరైర్భిన్నా పపాత ధరణీతలే। గదా మన్త్రౌషధిబలైర్వ్యాలీవ వినిపాతితా
ఆ గదా బాణాలతో విరిగిపడి, భూమిపై పడిపోయింది; అది మంత్రబలంతో, ఔషధబలంతో చంపబడిన పాము లాగా నేలపై కూలిపోయింది.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, ముప్పైవ సర్గను వినండి.
భిత్త్వా తు తాం గదాం బాణై రాఘవో ధర్మవత్సలః। స్మయమాన ఇదం వాక్యం సంరబ్ధమిదమబ్రవీత్
ధర్మాన్ని ప్రేమించే రాఘవుడు తన బాణాలతో ఆ గదను చీల్చి, చిరునవ్వుతో కోపంగా ఇలా అన్నాడు:
ఏతత్ తే బలసర్వస్వం దర్శితం రాక్షసాధమ। శక్తిహీనతరో మత్తో వృథా త్వముపగర్జసి
ఓ నీచ రాక్షసా! ఇది నీ బలమంతా చూపించాను. నన్ను కన్నా నీ బలం తక్కువ, అయినా వృథాగా గర్జిస్తున్నావు.
ఏషా బాణవినిర్భిన్నా గదా భూమితలం గతా। అభిధానప్రగల్భస్య తవ ప్రత్యయఘాతినీ
నా బాణాలతో చీలిపోయిన ఈ గద నేలపై పడిపోయింది. నీ గొప్పగా చెప్పుకున్న ధైర్యాన్ని ఇది నాశనం చేసింది.
యత్ త్వయోక్తం వినష్టానామిదమశ్రుప్రమార్జనమ్। రాక్షసానాం కరోమీతి మిథ్యా తదపి తే వచః
నీవు చెప్పినట్టు, చనిపోయిన రాక్షసుల కన్నీళ్లు తుడవుతానని చెప్పిన మాట కూడా అబద్ధమే.