తతః శరసహస్రేణ రామమప్రతిమౌజసమ్। అర్దయిత్వా మహానాదం ననాద సమరే ఖరః
తర్వాత ఖరుడు, అపరిమిత బలమున్న రాముని మీద వెయ్యి బాణాలతో బాధించి, యుద్ధంలో గట్టిగా అరవడం మొదలుపెట్టాడు.
తతస్తత్ప్రహతం బాణైః ఖరముక్తైః సుపర్వభిః। పపాత కవచం భూమౌ రామస్యాదిత్యవర్చసమ్
తర్వాత ఖరుడు వదిలిన పదునైన బాణాలతో తాకి, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రాముని కవచం భూమిపై పడిపోయింది.
స శరైరర్పితః క్రుద్ధః సర్వగాత్రేషు రాఘవః। రరాజ సమరే రామో విధూమోఽగ్నిరివ జ్వలన్
రాముడు కోపంతో, శరీరమంతా బాణాలతో గాయపడి, యుద్ధంలో పొగ లేకుండా మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
తతో గమ్భీరనిర్హ్రాదం రామః శత్రునిబర్హణః। చకారాన్తాయ స రిపోః సజ్యమన్యన్మహద్ధనుః
తర్వాత శత్రువులను సంహరించేవాడు అయిన రాముడు, గొప్ప ధ్వని చేస్తూ, తన శత్రువు అంతం కోసం మరో గొప్ప విల్లును సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
సుమహద్ వైష్ణవం యత్ తదతిసృష్టం మహర్షిణా। వరం తద్ ధనురుద్యమ్య ఖరం సమభిధావత
తప్పకుండా మహర్షి ఇచ్చిన గొప్ప వైష్ణవ విల్లును ఎత్తుకుని, రాముడు ఖరుణ్ని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వెళ్లాడు.
తతః కనకపుఙ్ఖైస్తు శరైః సంనతపర్వభిః। చిచ్ఛేద రామః సంక్రుద్ధః ఖరస్య సమరే ధ్వజమ్
తర్వాత రాముడు కోపంతో, బంగారు పుంఖాలతో బలంగా కట్టిన బాణాలతో యుద్ధంలో ఖరుని జెండాను కోసేశాడు.
స దర్శనీయో బహుధా విచ్ఛిన్నః కాఞ్చనో ధ్వజః। జగామ ధరణీం సూర్యో దేవతానామివాజ్ఞయా
అనేక చోట్ల విరిగిపోయిన ఆ అందమైన బంగారు జెండా, దేవతల ఆజ్ఞతో సూర్యుడు భూమికి దిగినట్టు, భూమిపై పడిపోయింది.
తం చతుర్భిః ఖరః క్రుద్ధో రామం గాత్రేషు మార్గణైః। వివ్యాధ హృది మర్మజ్ఞో మాతఙ్గమివ తోమరైః
ఖరుడు కోపంతో, నాలుగు బాణాలతో రాముని శరీర భాగాల్లో, హృదయంలో నిపుణుడిగా గాయపరిచాడు. అది ఏనుగును తోమరాలతో గాయపర్చినట్టు.
స రామో బహుభిర్బాణైః ఖరకార్ముకనిఃసృతైః। విద్ధో రుధిరసిక్తాఙ్గో బభూవ రుషితో భృశమ్
ఖరుని విల్లు నుండి వచ్చిన అనేక బాణాలతో గాయపడి, రాముడు రక్తంతో తడిసి, గాఢంగా కోపంతో మారిపోయాడు.
స ధనుర్ధన్వినాం శ్రేష్ఠః సంగృహ్య పరమాహవే। ముమోచ పరమేష్వాసః షట్ శరానభిలక్షితాన్
విల్లులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, ఆ మహాయుద్ధంలో తన విల్లు పట్టుకుని, లక్ష్యాన్ని తప్పకుండా తాకే ఆరు బాణాలను వదిలాడు.
శిరస్యేకేన బాణేన ద్వాభ్యాం బాహ్వోరథార్పయత్ । త్రిభిశ్చన్ద్రార్ధవక్త్రైశ్చ వక్షస్యభిజఘాన హ
ఒక బాణంతో తలపై కొట్టాడు, రెండు బాణాలతో చేతులను గాయపరిచాడు, మూడింటిని అర్థచంద్రాకార బాణాలతో ఛాతీపైకి వదిలి గాయపరిచాడు.
రథస్య యుగమేకేన చతుర్భిః శబలాన్ హయాన్। షష్ఠేన చ శిరః సంఖ్యే చిచ్ఛేద ఖరసారథేః
ఒక బాణంతో రథపు యోగాన్ని తెంచాడు, నాలుగు బాణాలతో రంగురంగుల గుర్రాలను గాయపరిచాడు, ఆరవ బాణంతో యుద్ధంలో ఖరుడి రథసారథి తలను నరికేశాడు.
త్రిభిస్త్రివేణూన్ బలవాన్ ద్వాభ్యామక్షం మహాబలః। ద్వాదశేన తు బాణేన ఖరస్య సశరం ధనుః
మూడు బాణాలతో మూడు దండలను విరిచాడు, రెండు బాణాలతో రథపు అక్షాన్ని పగలగొట్టాడు, పదకొండవ బాణంతో ఖరుడి విల్లు, దాని దోరితో పాటు గాయపరిచాడు.
ఛిత్త్వా వజ్రనికాశేన రాఘవః ప్రహసన్నివ। త్రయోదశేనేన్ద్రసమో బిభేద సమరే ఖరమ్
వజ్రంలా మెరిసే బాణంతో దాన్ని తెంచి, రాఘవుడు నవ్వుతూ, ఇంద్రునితో సమానంగా, పదమూవవ బాణంతో యుద్ధంలో ఖరుడిని గాయపరిచాడు.
ప్రభగ్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః। గదాపాణిరవప్లుత్య తస్థౌ భూమౌ ఖరస్తదా
విల్లు విరిగిపోయింది, రథం ధ్వంసమైంది, గుర్రాలు, రథసారథి చనిపోయారు. ఖరుడు గదను చేతిలో పట్టుకుని భూమిపై దిగి నిలబడ్డాడు.
తత్ కర్మ రామస్య మహారథస్య సమేత్య దేవాశ్చ మహర్షయశ్చ। అపూజయన్ ప్రాఞ్జలయః ప్రహృష్టా- స్తదా విమానాగ్రగతాః సమేతాః
ఆ సమయంలో దేవతలు, మహర్షులు అందరూ ఆకాశంలో విమానాల్లో చేరి, ఆనందంతో చేతులు జోడించి, మహారథి రాముని వీరతను స్తుతించారు.
thumb|ఏకోనత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో ఇరవై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
ఖరం తు విరథం రామో గదాపాణిమవస్థితమ్। మృదుపూర్వం మహాతేజాః పరుషం వాక్యమబ్రవీత్
రాముడు గొప్ప తేజస్సుతో, రథం లేకుండా గదను చేతిలో పట్టుకుని నిలబడి ఉన్న ఖరుడిని చూసి, ముందుగా మృదువుగా, తరువాత కఠినంగా మాటలు చెప్పాడు.
గజాశ్వరథసమ్బాధే బలే మహతి తిష్ఠతా। కృతం తే దారుణం కర్మ సర్వలోకజుగుప్సితమ్
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన ఈ పెద్ద సైన్యంలో నిలబడి, నువ్వు చేసిన ఘోరమైన పని అన్ని లోకాలకు అసహ్యంగా ఉంది.
ఉద్వేజనీయో భూతానాం నృశంసః పాపకర్మకృత్ । త్రయాణామపి లోకానామీశ్వరోఽపి న తిష్ఠతి
ప్రాణులకు భయంకరుడవు, క్రూరుడవు, చెడు పనులు చేసే వాడవు. ఇలాంటి పనులు చేసే వాడు మూడు లోకాలకు అధిపతైనా నిలబడలేడు.
కర్మ లోకవిరుద్ధం తు కుర్వాణం క్షణదాచర। తీక్ష్ణం సర్వజనో హన్తి సర్పం దుష్టమివాగతమ్
లోకానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే వాడిని, ఓ రాత్రివేళ సంచరించేవాడా, అందరూ త్వరగా నాశనం చేస్తారు. విషపూరిత సర్పాన్ని చూసినట్టు చంపేస్తారు.
లోభాత్ పాపాని కుర్వాణః కామాద్ వా యో న బుధ్యతే। హృష్టః పశ్యతి తస్యాన్తం బ్రాహ్మణీ కరకాదివ
లోభంతో లేదా కోరికతో పాపాలు చేసే వాడు, ఏమి జరుగుతుందో గ్రహించకపోతే, ఆవిడంతా తన అంతాన్ని ఆనందంగా చూస్తాడు, బ్రాహ్మణి పామును పట్టే వాడి మరణాన్ని చూసినట్టు.
వసతో దణ్డకారణ్యే తాపసాన్ ధర్మచారిణః। కిం ను హత్వా మహాభాగాన్ ఫలం ప్రాప్స్యసి రాక్షస
దండకారణ్యంలో నివసించే ధర్మపరాయణులైన తపస్వులను నీవు చంపావు. ఈ మహాత్ములను చంపి నీవు ఏ ఫలితం పొందుతావు రాక్షసా?
న చిరం పాపకర్మాణః క్రూరా లోకజుగుప్సితాః। ఐశ్వర్యం ప్రాప్య తిష్ఠన్తి శీర్ణమూలా ఇవ ద్రుమాః
పాపకార్యాలు చేసే, క్రూరమైన, లోకానికి అసహ్యమైన వారు ఎక్కువ కాలం ఐశ్వర్యాన్ని నిలుపుకోలేరు. వేర్లు ఎండిపోయిన చెట్లు లాగానే.
అవశ్యం లభతే కర్తా ఫలం పాపస్య కర్మణః। ఘోరం పర్యాగతే కాలే ద్రుమః పుష్పమివార్తవమ్
పాపమైన పనులు చేసినవాడు తప్పకుండా దాని ఫలితాన్ని అనుభవించాల్సిందే. కాలం వచ్చినప్పుడు అది భయంకరంగా ఉంటుంది. వసంతంలో చెట్టు పువ్వులు పూయడం లాగానే.
నచిరాత్ ప్రాప్యతే లోకే పాపానాం కర్మణాం ఫలమ్। సవిషాణామివాన్నానాం భుక్తానాం క్షణదాచర
పాపకార్యాల ఫలితం ఈ లోకంలో త్వరగా లభిస్తుంది, ఓ రాత్రివేళ సంచరించేవాడా. విషమున్న ఆహారం తిన్న తర్వాత అది ప్రభావం చూపినట్టు.
పాపమాచరతాం ఘోరం లోకస్యాప్రియమిచ్ఛతామ్। అహమాసాదితో రాజ్ఞా ప్రాణాన్ హన్తుం నిశాచర
లోకానికి హాని కలిగించాలనుకుని ఘోరమైన పాపాలు చేసే వారికి, నీ ప్రాణాలను తీయమని రాజు పంపాడు, ఓ రాత్రివేళ సంచరించేవాడా.
అద్య భిత్త్వా మయా ముక్తాః శరాః కాఞ్చనభూషణాః। విదార్యాతిపతిష్యన్తి వల్మీకమివ పన్నగాః
ఈ రోజు నేను వదిలే బంగారు అలంకారాలున్న బాణాలు, నిన్ను చీల్చి పారేస్తాయి. అవి పుట్టలో నుంచి బయటికి వచ్చే పాముల్లా నిన్ను ఛిద్రం చేస్తాయి.
యే త్వయా దణ్డకారణ్యే భక్షితా ధర్మచారిణః। తానద్య నిహతః సంఖ్యే ససైన్యోఽనుగమిష్యసి
దండకారణ్యంలో నీ చేత మింగబడిన ధర్మపరులు ఈరోజు యుద్ధంలో నీవు నీ సైన్యంతో కలిసి చనిపోతే, వారిని అనుసరిస్తావు.
అద్య త్వాం నిహతం బాణైః పశ్యన్తు పరమర్షయః। నిరయస్థం విమానస్థా యే త్వయా నిహతాః పురా
ఈరోజు నీకు బాణాలతో హతమయ్యే దృశ్యాన్ని, నీవు గతంలో చంపిన, ఇప్పుడు స్వర్గంలో ఉన్న మహర్షులు చూస్తారు; నీవు నరకంలో పడిపోతావు.