స సాయకైర్దుర్విషహైర్విస్ఫులిఙ్గైరివాగ్నిభిః। నభశ్చకారావివరం పర్జన్య ఇవ వృష్టిభిః
అపరిమితమైన, అగ్నికణాల్లా ఉన్న బాణాలతో, ఆకాశాన్ని ఖరుడు ఖాళీ లేకుండా చేశాడు. అది వానపాటి మబ్బులు ఆకాశాన్ని నింపినట్టు అయింది.
తద్ బభూవ శితైర్బాణైః ఖరరామవిసర్జితైః। పర్యాకాశమనాకాశం సర్వతః శరసంకులమ్
ఖరుడు, రాముడు విడిచిన పదునైన బాణాలతో, ఆకాశం చుట్టూ ఎక్కడా ఖాళీ లేకుండా, బాణాలతో నిండిపోయింది.
శరజాలావృతః సూర్యో న తదా స్మ ప్రకాశతే। అన్యోన్యవధసంరమ్భాదుభయోః సమ్ప్రయుధ్యతోః
అప్పటికి ఆకాశంలో బాణాలతో కప్పబడిన సూర్యుడు కనిపించలేదు. ఇద్దరూ పరస్పరం నాశనం చేయాలని ఉత్సాహంగా యుద్ధం చేస్తూ, సూర్యకాంతిని అడ్డుకున్నారు.
తతో నాలీకనారాచైస్తీక్ష్ణాగ్రైశ్చ వికర్ణిభిః। ఆజఘాన రణే రామం తోత్రైరివ మహాద్విపమ్
తర్వాత ఖరుడు నాళిక, నారాచ, వికర్ణి అనే పదునైన బాణాలతో యుద్ధంలో రాముడిని ఏనుగును కొడతారు తోట్రాలతో కొట్టినట్టు గాయపరిచాడు.
తం రథస్థం ధనుష్పాణిం రాక్షసం పర్యవస్థితమ్। దదృశుః సర్వభూతాని పాశహస్తమివాన్తకమ్
రథంపై నిలబడి, విల్లు చేతబట్టి, చుట్టూ ఉన్న రాక్షసుడైన ఖరుణ్ని, పాశాన్ని పట్టుకున్న యమధర్మరాజుని చూసినట్టు, అన్ని జీవులు చూశారు.
హన్తారం సర్వసైన్యస్య పౌరుషే పర్యవస్థితమ్। పరిశ్రాన్తం మహాసత్త్వం మేనే రామం ఖరస్తదా
అన్ని సైన్యాలను సంహరించగల శక్తివంతుడైన రాముడు, ధైర్యంగా నిలబడి, అలసిపోయాడని ఖరుడు అనుకున్నాడు.
తం సింహమివ విక్రాన్తం సింహవిక్రాన్తగామినమ్। దృష్ట్వా నోద్విజతే రామః సింహః క్షుద్రమృగం యథా
సింహంలా ధైర్యంగా, సింహపు అడుగులతో ముందుకు వస్తున్న ఖరుణ్ని చూసినా, రాముడు భయపడలేదు. సింహం చిన్న జంతువును చూసి భయపడనట్టే.
తతః సూర్యనికాశేన రథేన మహతా ఖరః। ఆససాదాథ తం రామం పతఙ్గ ఇవ పావకమ్
తర్వాత సూర్యుడిలా ప్రకాశించే గొప్ప రథంలో ఖరుడు, రాముని వైపు, పురుగు అగ్నిని చేరినట్టు, వేగంగా వచ్చాడు.
తతోఽస్య సశరం చాపం ముష్టిదేశే మహాత్మనః। ఖరశ్చిచ్ఛేద రామస్య దర్శయన్ హస్తలాఘవమ్
యుద్ధంలో తన చేతి నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తూ, ఖరుడు రాముని విల్లును బాణంతో పాటు పట్టులోనే కోసేశాడు.
స పునస్త్వపరాన్ సప్త శరానాదాయ మర్మణి। నిజఘాన రణే క్రుద్ధః శక్రాశనిసమప్రభాన్
తర్వాత రాముడు కోపంతో ఇంద్రుని వజ్రాయుధంలా మెరుస్తున్న ఏడుగురు బాణాలను తీసుకుని, యుద్ధంలో ఖరుణ్ని ప్రాణాంతర భాగాల్లో గాయపరిచాడు.
తతః శరసహస్రేణ రామమప్రతిమౌజసమ్। అర్దయిత్వా మహానాదం ననాద సమరే ఖరః
తర్వాత ఖరుడు, అపరిమిత బలమున్న రాముని మీద వెయ్యి బాణాలతో బాధించి, యుద్ధంలో గట్టిగా అరవడం మొదలుపెట్టాడు.
తతస్తత్ప్రహతం బాణైః ఖరముక్తైః సుపర్వభిః। పపాత కవచం భూమౌ రామస్యాదిత్యవర్చసమ్
తర్వాత ఖరుడు వదిలిన పదునైన బాణాలతో తాకి, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రాముని కవచం భూమిపై పడిపోయింది.
స శరైరర్పితః క్రుద్ధః సర్వగాత్రేషు రాఘవః। రరాజ సమరే రామో విధూమోఽగ్నిరివ జ్వలన్
రాముడు కోపంతో, శరీరమంతా బాణాలతో గాయపడి, యుద్ధంలో పొగ లేకుండా మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
తతో గమ్భీరనిర్హ్రాదం రామః శత్రునిబర్హణః। చకారాన్తాయ స రిపోః సజ్యమన్యన్మహద్ధనుః
తర్వాత శత్రువులను సంహరించేవాడు అయిన రాముడు, గొప్ప ధ్వని చేస్తూ, తన శత్రువు అంతం కోసం మరో గొప్ప విల్లును సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
సుమహద్ వైష్ణవం యత్ తదతిసృష్టం మహర్షిణా। వరం తద్ ధనురుద్యమ్య ఖరం సమభిధావత
తప్పకుండా మహర్షి ఇచ్చిన గొప్ప వైష్ణవ విల్లును ఎత్తుకుని, రాముడు ఖరుణ్ని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వెళ్లాడు.
తతః కనకపుఙ్ఖైస్తు శరైః సంనతపర్వభిః। చిచ్ఛేద రామః సంక్రుద్ధః ఖరస్య సమరే ధ్వజమ్
తర్వాత రాముడు కోపంతో, బంగారు పుంఖాలతో బలంగా కట్టిన బాణాలతో యుద్ధంలో ఖరుని జెండాను కోసేశాడు.
స దర్శనీయో బహుధా విచ్ఛిన్నః కాఞ్చనో ధ్వజః। జగామ ధరణీం సూర్యో దేవతానామివాజ్ఞయా
అనేక చోట్ల విరిగిపోయిన ఆ అందమైన బంగారు జెండా, దేవతల ఆజ్ఞతో సూర్యుడు భూమికి దిగినట్టు, భూమిపై పడిపోయింది.
తం చతుర్భిః ఖరః క్రుద్ధో రామం గాత్రేషు మార్గణైః। వివ్యాధ హృది మర్మజ్ఞో మాతఙ్గమివ తోమరైః
ఖరుడు కోపంతో, నాలుగు బాణాలతో రాముని శరీర భాగాల్లో, హృదయంలో నిపుణుడిగా గాయపరిచాడు. అది ఏనుగును తోమరాలతో గాయపర్చినట్టు.
స రామో బహుభిర్బాణైః ఖరకార్ముకనిఃసృతైః। విద్ధో రుధిరసిక్తాఙ్గో బభూవ రుషితో భృశమ్
ఖరుని విల్లు నుండి వచ్చిన అనేక బాణాలతో గాయపడి, రాముడు రక్తంతో తడిసి, గాఢంగా కోపంతో మారిపోయాడు.
స ధనుర్ధన్వినాం శ్రేష్ఠః సంగృహ్య పరమాహవే। ముమోచ పరమేష్వాసః షట్ శరానభిలక్షితాన్
విల్లులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, ఆ మహాయుద్ధంలో తన విల్లు పట్టుకుని, లక్ష్యాన్ని తప్పకుండా తాకే ఆరు బాణాలను వదిలాడు.
శిరస్యేకేన బాణేన ద్వాభ్యాం బాహ్వోరథార్పయత్ । త్రిభిశ్చన్ద్రార్ధవక్త్రైశ్చ వక్షస్యభిజఘాన హ
ఒక బాణంతో తలపై కొట్టాడు, రెండు బాణాలతో చేతులను గాయపరిచాడు, మూడింటిని అర్థచంద్రాకార బాణాలతో ఛాతీపైకి వదిలి గాయపరిచాడు.
రథస్య యుగమేకేన చతుర్భిః శబలాన్ హయాన్। షష్ఠేన చ శిరః సంఖ్యే చిచ్ఛేద ఖరసారథేః
ఒక బాణంతో రథపు యోగాన్ని తెంచాడు, నాలుగు బాణాలతో రంగురంగుల గుర్రాలను గాయపరిచాడు, ఆరవ బాణంతో యుద్ధంలో ఖరుడి రథసారథి తలను నరికేశాడు.
త్రిభిస్త్రివేణూన్ బలవాన్ ద్వాభ్యామక్షం మహాబలః। ద్వాదశేన తు బాణేన ఖరస్య సశరం ధనుః
మూడు బాణాలతో మూడు దండలను విరిచాడు, రెండు బాణాలతో రథపు అక్షాన్ని పగలగొట్టాడు, పదకొండవ బాణంతో ఖరుడి విల్లు, దాని దోరితో పాటు గాయపరిచాడు.
ఛిత్త్వా వజ్రనికాశేన రాఘవః ప్రహసన్నివ। త్రయోదశేనేన్ద్రసమో బిభేద సమరే ఖరమ్
వజ్రంలా మెరిసే బాణంతో దాన్ని తెంచి, రాఘవుడు నవ్వుతూ, ఇంద్రునితో సమానంగా, పదమూవవ బాణంతో యుద్ధంలో ఖరుడిని గాయపరిచాడు.
ప్రభగ్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః। గదాపాణిరవప్లుత్య తస్థౌ భూమౌ ఖరస్తదా
విల్లు విరిగిపోయింది, రథం ధ్వంసమైంది, గుర్రాలు, రథసారథి చనిపోయారు. ఖరుడు గదను చేతిలో పట్టుకుని భూమిపై దిగి నిలబడ్డాడు.
తత్ కర్మ రామస్య మహారథస్య సమేత్య దేవాశ్చ మహర్షయశ్చ। అపూజయన్ ప్రాఞ్జలయః ప్రహృష్టా- స్తదా విమానాగ్రగతాః సమేతాః
ఆ సమయంలో దేవతలు, మహర్షులు అందరూ ఆకాశంలో విమానాల్లో చేరి, ఆనందంతో చేతులు జోడించి, మహారథి రాముని వీరతను స్తుతించారు.
thumb|ఏకోనత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకోనత్రింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో ఇరవై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
ఖరం తు విరథం రామో గదాపాణిమవస్థితమ్। మృదుపూర్వం మహాతేజాః పరుషం వాక్యమబ్రవీత్
రాముడు గొప్ప తేజస్సుతో, రథం లేకుండా గదను చేతిలో పట్టుకుని నిలబడి ఉన్న ఖరుడిని చూసి, ముందుగా మృదువుగా, తరువాత కఠినంగా మాటలు చెప్పాడు.
గజాశ్వరథసమ్బాధే బలే మహతి తిష్ఠతా। కృతం తే దారుణం కర్మ సర్వలోకజుగుప్సితమ్
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన ఈ పెద్ద సైన్యంలో నిలబడి, నువ్వు చేసిన ఘోరమైన పని అన్ని లోకాలకు అసహ్యంగా ఉంది.
ఉద్వేజనీయో భూతానాం నృశంసః పాపకర్మకృత్ । త్రయాణామపి లోకానామీశ్వరోఽపి న తిష్ఠతి
ప్రాణులకు భయంకరుడవు, క్రూరుడవు, చెడు పనులు చేసే వాడవు. ఇలాంటి పనులు చేసే వాడు మూడు లోకాలకు అధిపతైనా నిలబడలేడు.