తైర్భిన్నవర్మాభరణాశ్ఛిన్నభిన్నశరాసనాః। నిపేతుః శోణితాదిగ్ధా ధరణ్యాం రజనీచరాః
వారి కవచాలు, ఆభరణాలు విరిగిపోయి, విల్లు చీలిపోయి, రక్తంతో ముడిపడి, ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులు నేలపై పడిపోయారు.
తైర్ముక్తకేశైః సమరే పతితైః శోణితోక్షితైః। విస్తీర్ణా వసుధా కృత్స్నా మహావేదిః కుశైరివ
పోరులో పడిపోయినవారి విప్పిన జుట్టుతో, రక్తంతో తడిసిపోయిన శరీరాలతో, ఆ భూమి అంతా ఒక పెద్ద యజ్ఞవేదిక మీద కుశ గడ్డి పరచినట్లుగా కనిపించింది.
తత్క్షణే తు మహాఘోరం వనం నిహతరాక్షసమ్। బభూవ నిరయప్రఖ్యం మాంసశోణితకర్దమమ్
ఆ క్షణంలో, రాక్షసులు చనిపోయి పడి ఉన్న ఆ అరణ్యం, మాంసం రక్తంతో మురికి కట్టిన నరకంలా భయంకరంగా మారింది.
చతుర్దశసహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్। హతాన్యేకేన రామేణ మానుషేణ పదాతినా
భయంకరమైన పనులు చేసిన పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను, కేవలం మనుష్యుడైన రాముడు ఒక్కడే కాలికి కాలితో పోరాడి సంహరించాడు.
తస్య సైన్యస్య సర్వస్య ఖరః శేషో మహారథః। రాక్షసస్త్రిశిరాశ్చైవ రామశ్చ రిపుసూదనః
ఆ సైన్యంలో చివరకు ఖరుడు అనే మహారథి, రాక్షసుడు త్రిశిరుడు, శత్రువులను సంహరించే రాముడు మాత్రమే మిగిలారు.
శేషా హతా మహావీర్యా రాక్షసా రణమూర్ధని। ఘోరా దుర్విషహాః సర్వే లక్ష్మణస్యాగ్రజేన తే
మిగతా రాక్షసులు అందరూ గొప్ప వీరులు, భయంకరులు, ఎదుర్కోవడం కష్టమైనవారు అయినా, లక్ష్మణుని అన్న రాముడు వారిని యుద్ధ మధ్యలో సంహరించాడు.
తతస్తు తద్భీమబలం మహాహవే సమీక్ష్య రామేణ హతం బలీయసా। రథేన రామం మహతా ఖరస్తతః సమాససాదేన్ద్ర ఇవోద్యతాశనిః
అప్పుడు, తన భయంకరమైన సైన్యాన్ని మహాయుద్ధంలో బలవంతుడైన రాముడు నాశనం చేసినదాన్ని చూసి, ఖరుడు గొప్ప రథంలో ఎక్కి, ఉగ్రాయుధాన్ని ఎత్తిన ఇంద్రుడు వలె రాముని దగ్గరకు వచ్చాడు.
thumb|సప్తవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తవింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో ఇరవై ఏడవ సర్గను వినండి.
ఖరం తు రామాభిముఖం ప్రయాన్తం వాహినీపతిః। రాక్షసస్త్రిశిరా నామ సంనిపత్యేదమబ్రవీత్
ఖరుడు రాముని వైపు ముందుకు పోతుండగా, రాక్షస సేనాధిపతి త్రిశిరుడు అతని ఎదుర్కొని ఇలా అన్నాడు.
మాం నియోజయ విక్రాన్తం త్వం నివర్తస్వ సాహసాత్। పశ్య రామం మహాబాహుం సంయుగే వినిపాతితమ్
నన్ను ధైర్యవంతుడిని యుద్ధానికి పంపు, నీవు ఈ తొందరపాటు నుండి వెనక్కి తగ్గు. యుద్ధంలో రాముడు పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూడు.
ప్రతిజానామి తే సత్యమాయుధం చాహమాలభే। యథా రామం వధిష్యామి వధార్హం సర్వరక్షసామ్
నేను నీకు నిజం చెప్పి ప్రమాణం చేస్తున్నాను, ఆయుధాన్ని కూడా ఎత్తుకున్నాను. రాక్షసులందరిలో మరణానికి అర్హుడైన రాముడిని నేను చంపుతాను.
అహం వాస్య రణే మృత్యురేష వా సమరే మమ। వినివర్త్య రణోత్సాహం ముహూర్తం ప్రాశ్నికో భవ
ఈ యుద్ధంలో నేను అతనికి మరణమవుతానో, లేక అతను నాకు మరణమవుతాడో చూడాలి. కొద్దిసేపు నీ యుద్ధాసక్తిని ఆపుకుని, నీవు సాక్షిగా ఉండు.
ప్రహృష్టో వా హతే రామే జనస్థానం ప్రయాస్యసి। మయి వా నిహతే రామం సంయుగాయ ప్రయాస్యసి
రాముడు చనిపోతే నీవు ఆనందంగా జనస్థానానికి తిరిగి వెళ్తావు. నేను చనిపోతే నీవు రామునితో యుద్ధానికి వెళ్తావు.
ఖరస్త్రిశిరసా తేన మృత్యులోభాత్ ప్రసాదితః। గచ్ఛ యుధ్యేత్యనుజ్ఞాతో రాఘవాభిముఖో యయౌ
త్రిశిరుడు మరణాన్ని కోరుకుని ఖరుని ఒప్పించాడు. ఖరుడు 'వెళ్ళి యుద్ధం చేయి' అని అనుమతి ఇచ్చాడు. వెంటనే త్రిశిరుడు రాముని వైపు పోయాడు.
త్రిశిరాస్తు రథేనైవ వాజియుక్తేన భాస్వతా। అభ్యద్రవద్ రణే రామం త్రిశృఙ్గ ఇవ పర్వతః
త్రిశిరుడు మెరిసే గుర్రాలు జోడించిన రథంలో ఎక్కి, మూడు శిఖరాల పర్వతంలా యుద్ధంలో రాముని మీద దూకాడు.
శరధారాసమూహాన్ స మహామేఘ ఇవోత్సృజన్। వ్యసృజత్ సదృశం నాదం జలార్ద్రస్యేవ దున్దుభేః
అతడు పెద్ద మేఘంలా బాణాల వర్షాన్ని వదిలి, నీటితో తడిసిన డుండుభి మాదిరిగా గంభీరమైన శబ్దం చేశాడు.
ఆగచ్ఛన్తం త్రిశిరసం రాక్షసం ప్రేక్ష్య రాఘవః। ధనుషా ప్రతిజగ్రాహ విధున్వన్ సాయకాన్ శితాన్
త్రిశిరుడు దగ్గరకి వస్తున్నాడని చూసిన రాఘవుడు, తన విల్లు సిద్ధం చేసుకుని, పదునైన బాణాలతో అతనిని ఎదుర్కొన్నాడు.
స సమ్ప్రహారస్తుములో రామత్రిశిరసోస్తదా। సమ్బభూవాతిబలినోః సింహకుఞ్జరయోరివ
అప్పుడు రాముడు, త్రిశిరుడు ఇద్దరూ అపారమైన బలంతో, సింహం, ఏనుగు పోరాటంలా ఘోరమైన యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు.
తతస్త్రిశిరసా బాణైర్లలాటే తాడితస్త్రిభిః। అమర్షీ కుపితో రామః సంరబ్ధ ఇదమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో త్రిశిరుడు మూడు బాణాలతో రాముని నుదిటిపై కొట్టాడు. దాంతో కోపంతో రగిలిపోయిన రాముడు, ఆగ్రహంతో ఇలా అన్నాడు.
అహో విక్రమశూరస్య రాక్షసస్యేదృశం బలమ్। పుష్పైరివ శరైర్యోఽహం లలాటేఽస్మి పరిక్షతః
అయ్యో! ఎంత బలమో ఈ వీరుడైన రాక్షసుడికి! అతని బాణాలతో నా నుదుటి మీద గాయమైంది, అది పువ్వులతో తాకినట్టే అనిపిస్తోంది.
మమాపి ప్రతిగృహ్ణీష్వ శరాంశ్చాపగుణాచ్చ్యుతాన్। ఏవముక్త్వా సుసంరబ్ధః శరానాశీవిషోపమాన్
ఇప్పుడు నువ్వు కూడా నా ధనుస్సు నుండి విడిచిన ఈ బాణాలను స్వీకరించు. ఇలా చెప్పి, కోపంతో రగిలిపోయి, విషసర్పాల్లా భయంకరమైన బాణాలను తీసుకున్నాడు.
త్రిశిరోవక్షసి క్రుద్ధో నిజఘాన చతుర్దశ। చతుర్భిస్తురగానస్య శరైః సంనతపర్వభిః
అతని కోపంతో రాముడు, త్రిశిరసుని ఛాతీ మీద పద్నాలుగు బాణాలు వదిలాడు. మరో నాలుగు పదునైన బాణాలతో అతని గుర్రాలను గాయపరిచాడు.
న్యపాతయత తేజస్వీ చతురస్తస్య వాజినః। అష్టభిః సాయకైః సూతం రథోపస్థే న్యపాతయత్
బలవంతుడైన రాముడు ఆ నాలుగు గుర్రాలను పడగొట్టాడు. ఎనిమిది బాణాలతో అతని రథసారథిని రథంలోనే కూల్చేశాడు.
రామశ్చిచ్ఛేద బాణేన ధ్వజం చాస్య సముచ్ఛ్రితమ్। తతో హతరథాత్ తస్మాదుత్పతన్తం నిశాచరమ్
రాముడు ఒక బాణంతో అతని ఎత్తిన జెండాను కోసేశాడు. ఆ రాక్షసుడు రథం నాశనం కావడంతో దిగి ఎగిరిపోతుండగా—
చిచ్ఛేద రామస్తం బాణైర్హృదయే సోఽభవజ్జడః। సాయకైశ్చాప్రమేయాత్మా సామర్షస్తస్య రక్షసః
రాముడు బాణాలతో అతని హృదయాన్ని ఛిద్రం చేశాడు. దాంతో అతడు జడుడైపోయాడు. అంతేకాదు, అపారమైన శక్తితో కోపంగా మరిన్ని బాణాలతో ఆ రాక్షసుడిని గాయపరిచాడు.
శిరాంస్యపాతయత్ త్రీణి వేగవద్భిస్త్రిభిః శరైః। స ధూమశోణితోద్గారీ రామబాణాభిపీడితః
మూడు వేగవంతమైన బాణాలతో అతని మూడు తలలను రాముడు పడగొట్టాడు. రాముని బాణాల బాధతో, పొగతో, రక్తంతో కారుతూ అతడు ఉన్నాడు.
న్యపతత్ పతితైః పూర్వం సమరస్థో నిశాచరః। హతశేషాస్తతో భగ్నా రాక్షసాః ఖరసంశ్రయాః
ఆ రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసుడు, ముందే గాయపడి, యుద్ధంలోనే పడిపోయాడు. మిగిలిన రాక్షసులు, ఓడిపోయి, ఖరుని దగ్గరకు పారిపోయారు.
ద్రవన్తి స్మ న తిష్ఠన్తి వ్యాఘ్రత్రస్తా మృగా ఇవ। తాన్ ఖరో ద్రవతో దృష్ట్వా నివర్త్య రుషితస్త్వరన్। రామమేవాభిదుద్రావ రాహుశ్చన్ద్రమసం యథా
వేగంగా పులిని చూసి జంతువులు పారిపోతున్నట్టు, వాళ్లు నిలువకుండా పరుగెత్తారు. వారిని పారిపోతూ చూసి, ఖరుడు కోపంతో వారిని తిరిగి రమ్మని ఆపి, త్వరగా రాముని మీద దూకాడు. అది రాహువు చంద్రుని మీద దూకినట్టు అయింది.
thumb|అష్టావింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే అష్టావింశః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు శ్రీవాల్మీకిరామాయణంలో, అరణ్యకాండలో ఇరవై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
నిహతం దూషణం దృష్ట్వా రణే త్రిశిరసా సహ। ఖరస్యాప్యభవత్ త్రాసో దృష్ట్వా రామస్య విక్రమమ్
రణరంగంలో దూషణుడు, త్రిశిరసుతో కలిసి చనిపోయినదాన్ని చూసి, రాముని పరాక్రమాన్ని చూసి ఖరుడికూడా భయపడిపోయాడు.