దృష్ట్వా తం పతితం భూమౌ దూషణం నిహతం రణే। సాధు సాధ్వితి కాకుత్స్థం సర్వభూతాన్యపూజయన్
యుద్ధంలో దూషణుడు నేలపై పడిపోయి చనిపోయినదాన్ని చూసి, అన్ని జీవులు కకుత్స్థుడిని 'బాగుచేశావు! బాగుచేశావు!' అని పొగిడాయి.
ఏతస్మిన్నన్తరే క్రుద్ధాస్త్రయః సేనాగ్రయాయినః। సంహత్యాభ్యద్రవన్ రామం మృత్యుపాశావపాశితాః
అంతలో, ముగ్గురు సేనాధిపతులు కోపంతో కలసి, మరణపు పాశానికి బందించబడ్డవారిలా, రాముని మీద దూకారు.
మహాకపాలః స్థూలాక్షః ప్రమాథీ చ మహాబలః। మహాకపాలో విపులం శూలముద్యమ్య రాక్షసః
మహాకపాలుడు, స్థూలాక్షుడు, ప్రమాథి అనే మహాబలవంతులు అక్కడ ఉన్నారు. రాక్షసుడు మహాకపాలుడు పెద్ద శూలాన్ని పైకి ఎత్తాడు.
స్థూలాక్షః పట్టిశం గృహ్య ప్రమాథీ చ పరశ్వధమ్। దృష్ట్వైవాపతతస్తాంస్తు రాఘవః సాయకైః శితైః
స్థూలాక్షుడు ఒక పెద్ద కత్తిని పట్టుకున్నాడు, ప్రమాథి యుద్ధ గొడ్డలిని తీసుకున్నాడు. వాళ్లు ఎదురుగా వచ్చి పడుతున్నారని చూసి, రాఘవుడు పదునైన బాణాలతో వారిని ఎదుర్కొన్నాడు.
తీక్ష్ణాగ్రైః ప్రతిజగ్రాహ సమ్ప్రాప్తానతిథీనివ। మహాకపాలస్య శిరశ్చిచ్ఛేద రఘునన్దనః
అతడు పదునైన అంచులతో ఉన్న బాణాలతో వారిని అహ్వానించని అతిథుల్లా ఎదుర్కొన్నాడు. రఘువంశంలో ఆనందంగా ఉన్న రాముడు మహాకపాలుని తలను కోసేశాడు.
అసంఖ్యేయైస్తు బాణౌఘైః ప్రమమాథ ప్రమాథినమ్। స్థూలాక్షస్యాక్షిణీ స్థూలే పూరయామాస సాయకైః
అనేక బాణాల వర్షంతో ప్రమాథిని నాశనం చేశాడు. స్థూలాక్షుని పెద్ద కళ్లను బాణాలతో నింపేశాడు.
స పపాత హతో భూమౌ విటపీవ మహాద్రుమః। దూషణస్యానుగాన్ పఞ్చసాహస్రాన్ కుపితః క్షణాత్
అతడు కొట్టబడి, కొమ్మలు తెగిన పెద్ద వృక్షంలా నేలపై పడిపోయాడు. కోపంతో ఉన్న రాముడు క్షణంలోనే దూషణుని ఐదు వేల అనుచరులను సంహరించాడు.
హత్వా తు పఞ్చసాహస్రైరనయద్ యమసాదనమ్। దూషణం నిహతం శ్రుత్వా తస్య చైవ పదానుగాన్
ఆ ఐదు వేల మందిని సంహరించి, యమలోకానికి పంపాడు. దూషణుడు చనిపోయాడని, అతని అనుచరులు కూడా మరణించారని విని,
వ్యాదిదేశ ఖరః క్రుద్ధః సేనాధ్యక్షాన్ మహాబలాన్। అయం వినిహతః సంఖ్యే దూషణః సపదానుగః
ఖరుడు కోపంతో ఉన్న సేనాధ్యక్షులకు ఆజ్ఞాపించాడు: 'దూషణుడు యుద్ధంలో తన అనుచరులతో పాటు చనిపోయాడు.'
మహత్యా సేనయా సార్ధం యుద్ధ్వా రామం కుమానుషమ్। శస్త్రైర్నానావిధాకారైర్హనధ్వం సర్వరాక్షసాః
'ఈ గొప్ప సేనతో కలిసి, ఆ మానవుడైన రామునితో యుద్ధం చేయండి. అన్ని రకాల ఆయుధాలతో, అందరు రాక్షసులు అతన్ని చంపండి!'
దుర్జయః కరవీరాక్షః పరుషః కాలకార్ముకః। హేమమాలీ మహామాలీ సర్పాస్యో రుధిరాశనః
అజేయుడు అయిన కరవీరాక్షుడు, కఠినుడు అయిన పరుషుడు, కాలకర్ముకుడు, హేమమాలీ, మహామాలీ, సర్పాస్యుడు, రుధిరాశనుడు—
ద్వాదశైతే మహావీర్యా బలాధ్యక్షాః ససైనికాః। రామమేవాభ్యధావన్త విసృజన్తః శరోత్తమాన్
ఈ గొప్ప వీరులు, తమ సైన్యాలతో కూడిన సేనాధిపతులు, రాముని మీదకు ఉత్తమమైన బాణాలను వదులుతూ దూకారు.
తతః పావకసంకాశైర్హేమవజ్రవిభూషితైః। జఘాన శేషం తేజస్వీ తస్య సైన్యస్య సాయకైః
అప్పుడా తేజోవంతుడు, అగ్నిలా మెరిసే, బంగారు వజ్రాలతో అలంకరించిన బాణాలతో ఆ సేన మిగతా వారిని సంహరించాడు.
తే రుక్మపుఙ్ఖా విశిఖాః సధూమా ఇవ పావకాః। నిజఘ్నుస్తాని రక్షాంసి వజ్రా ఇవ మహాద్రుమాన్
బంగారు రెక్కలతో ఉన్న ఆ బాణాలు పొగతో కూడిన అగ్నిలా మెరిశాయి. అవి రాక్షసులను వజ్రాలు పెద్ద వృక్షాలను కూల్చినట్టు చంపేశాయి.
రక్షసాం తు శతం రామః శతేనైకేన కిర్ణనా। సహస్రం తు సహస్రేణ జఘాన రణమూర్ధని
రాముడు వంద రాక్షసులను వంద బాణాలతో, వెయ్యి రాక్షసులను వెయ్యి బాణాలతో యుద్ధభూమిలో సంహరించాడు.
తైర్భిన్నవర్మాభరణాశ్ఛిన్నభిన్నశరాసనాః। నిపేతుః శోణితాదిగ్ధా ధరణ్యాం రజనీచరాః
వారి కవచాలు, ఆభరణాలు విరిగిపోయి, విల్లు చీలిపోయి, రక్తంతో ముడిపడి, ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసులు నేలపై పడిపోయారు.
తైర్ముక్తకేశైః సమరే పతితైః శోణితోక్షితైః। విస్తీర్ణా వసుధా కృత్స్నా మహావేదిః కుశైరివ
పోరులో పడిపోయినవారి విప్పిన జుట్టుతో, రక్తంతో తడిసిపోయిన శరీరాలతో, ఆ భూమి అంతా ఒక పెద్ద యజ్ఞవేదిక మీద కుశ గడ్డి పరచినట్లుగా కనిపించింది.
తత్క్షణే తు మహాఘోరం వనం నిహతరాక్షసమ్। బభూవ నిరయప్రఖ్యం మాంసశోణితకర్దమమ్
ఆ క్షణంలో, రాక్షసులు చనిపోయి పడి ఉన్న ఆ అరణ్యం, మాంసం రక్తంతో మురికి కట్టిన నరకంలా భయంకరంగా మారింది.
చతుర్దశసహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్। హతాన్యేకేన రామేణ మానుషేణ పదాతినా
భయంకరమైన పనులు చేసిన పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను, కేవలం మనుష్యుడైన రాముడు ఒక్కడే కాలికి కాలితో పోరాడి సంహరించాడు.
తస్య సైన్యస్య సర్వస్య ఖరః శేషో మహారథః। రాక్షసస్త్రిశిరాశ్చైవ రామశ్చ రిపుసూదనః
ఆ సైన్యంలో చివరకు ఖరుడు అనే మహారథి, రాక్షసుడు త్రిశిరుడు, శత్రువులను సంహరించే రాముడు మాత్రమే మిగిలారు.
శేషా హతా మహావీర్యా రాక్షసా రణమూర్ధని। ఘోరా దుర్విషహాః సర్వే లక్ష్మణస్యాగ్రజేన తే
మిగతా రాక్షసులు అందరూ గొప్ప వీరులు, భయంకరులు, ఎదుర్కోవడం కష్టమైనవారు అయినా, లక్ష్మణుని అన్న రాముడు వారిని యుద్ధ మధ్యలో సంహరించాడు.
తతస్తు తద్భీమబలం మహాహవే సమీక్ష్య రామేణ హతం బలీయసా। రథేన రామం మహతా ఖరస్తతః సమాససాదేన్ద్ర ఇవోద్యతాశనిః
అప్పుడు, తన భయంకరమైన సైన్యాన్ని మహాయుద్ధంలో బలవంతుడైన రాముడు నాశనం చేసినదాన్ని చూసి, ఖరుడు గొప్ప రథంలో ఎక్కి, ఉగ్రాయుధాన్ని ఎత్తిన ఇంద్రుడు వలె రాముని దగ్గరకు వచ్చాడు.
thumb|సప్తవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తవింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో ఇరవై ఏడవ సర్గను వినండి.
ఖరం తు రామాభిముఖం ప్రయాన్తం వాహినీపతిః। రాక్షసస్త్రిశిరా నామ సంనిపత్యేదమబ్రవీత్
ఖరుడు రాముని వైపు ముందుకు పోతుండగా, రాక్షస సేనాధిపతి త్రిశిరుడు అతని ఎదుర్కొని ఇలా అన్నాడు.
మాం నియోజయ విక్రాన్తం త్వం నివర్తస్వ సాహసాత్। పశ్య రామం మహాబాహుం సంయుగే వినిపాతితమ్
నన్ను ధైర్యవంతుడిని యుద్ధానికి పంపు, నీవు ఈ తొందరపాటు నుండి వెనక్కి తగ్గు. యుద్ధంలో రాముడు పడిపోయిన దృశ్యాన్ని చూడు.
ప్రతిజానామి తే సత్యమాయుధం చాహమాలభే। యథా రామం వధిష్యామి వధార్హం సర్వరక్షసామ్
నేను నీకు నిజం చెప్పి ప్రమాణం చేస్తున్నాను, ఆయుధాన్ని కూడా ఎత్తుకున్నాను. రాక్షసులందరిలో మరణానికి అర్హుడైన రాముడిని నేను చంపుతాను.
అహం వాస్య రణే మృత్యురేష వా సమరే మమ। వినివర్త్య రణోత్సాహం ముహూర్తం ప్రాశ్నికో భవ
ఈ యుద్ధంలో నేను అతనికి మరణమవుతానో, లేక అతను నాకు మరణమవుతాడో చూడాలి. కొద్దిసేపు నీ యుద్ధాసక్తిని ఆపుకుని, నీవు సాక్షిగా ఉండు.
ప్రహృష్టో వా హతే రామే జనస్థానం ప్రయాస్యసి। మయి వా నిహతే రామం సంయుగాయ ప్రయాస్యసి
రాముడు చనిపోతే నీవు ఆనందంగా జనస్థానానికి తిరిగి వెళ్తావు. నేను చనిపోతే నీవు రామునితో యుద్ధానికి వెళ్తావు.
ఖరస్త్రిశిరసా తేన మృత్యులోభాత్ ప్రసాదితః। గచ్ఛ యుధ్యేత్యనుజ్ఞాతో రాఘవాభిముఖో యయౌ
త్రిశిరుడు మరణాన్ని కోరుకుని ఖరుని ఒప్పించాడు. ఖరుడు 'వెళ్ళి యుద్ధం చేయి' అని అనుమతి ఇచ్చాడు. వెంటనే త్రిశిరుడు రాముని వైపు పోయాడు.
త్రిశిరాస్తు రథేనైవ వాజియుక్తేన భాస్వతా। అభ్యద్రవద్ రణే రామం త్రిశృఙ్గ ఇవ పర్వతః
త్రిశిరుడు మెరిసే గుర్రాలు జోడించిన రథంలో ఎక్కి, మూడు శిఖరాల పర్వతంలా యుద్ధంలో రాముని మీద దూకాడు.