ద్రుమవర్షాణి ముఞ్చన్తః శిలావర్షాణి రాక్షసాః। తద్ బభూవాద్భుతం యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్
రాక్షసులు చెట్ల వర్షాన్ని, రాళ్ల వర్షాన్ని విసురుతూ, ఆ యుద్ధాన్ని భయంకరంగా, గొప్ప హడావుడితో, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా మార్చారు.
రామస్యాస్య మహాఘోరం పునస్తేషాం చ రక్షసామ్। తే సమన్తాదభిక్రుద్ధా రాఘవం పునరార్దయన్
మళ్లీ ఆ రాక్షసులు చుట్టూ నుంచీ రామునిపై భయంకరంగా దాడి చేశారు. రాముడు, వాళ్ల మధ్య యుద్ధం మరింత భయంకరంగా మారింది.
తతః సర్వా దిశో దృష్ట్వా ప్రదిశశ్చ సమావృతాః। రాక్షసైః సర్వతః ప్రాప్తైః శరవర్షాభిరావృతః
అప్పుడు అన్ని దిశలు, ప్రాంతాలు రాక్షసులతో నిండిపోయి, బాణాల వర్షంతో చుట్టూ చుట్టుముట్టబడి ఉన్నదాన్ని రాముడు చూశాడు.
స కృత్వా భైరవం నాదమస్త్రం పరమభాస్వరమ్। సమయోజయద్ గాన్ధర్వం రాక్షసేషు మహాబలః
అప్పుడే రాముడు భయంకరమైన శబ్దంతో ప్రకాశించే గాంధర్వాస్త్రాన్ని సంధించి, రాక్షసులపై ప్రయోగించాడు.
తతః శరసహస్రాణి నిర్యయుశ్చాపమణ్డలాత్। సర్వా దశ దిశో బాణైరాపూర్యన్త సమాగతైః
విల్లు వంపు నుండి వేలాది బాణాలు ఒక్కసారిగా బయలుదేరి, పది దిశలన్నీ బాణాలతో నిండిపోయాయి.
నాదదానం శరాన్ ఘోరాన్ విముఞ్చన్తం శరోత్తమాన్। వికర్షమాణం పశ్యన్తి రాక్షసాస్తే శరార్దితాః
బాణాలతో గాయపడ్డ రాక్షసులు, రాముడు భయంకరమైన బాణాలను ఎక్కుపెట్టడం, సంధించడం, విసురడం చూస్తూ ఉండిపోయారు.
శరాన్ధకారమాకాశమావృణోత్ సదివాకరమ్। బభూవావస్థితో రామః ప్రక్షిపన్నివ తాన్ శరాన్
ఆ బాణాల వర్షం వల్ల ఆకాశం, సూర్యుడు ఉన్నా కూడా, చీకటిగా మారింది. రాముడు నిలబడి ఆ బాణాలను విసురుతున్నట్లుగా కనిపించాడు.
యుగపత్పతమానైశ్చ యుగపచ్చ హతైర్భృశమ్। యుగపత్పతితైశ్చైవ వికీర్ణా వసుధాభవత్
ఒకేసారి పడిపోతున్నవారు, ఒకేసారి చనిపోయినవారు, ఒకేసారి నేలపై కూలినవారు – వాళ్లతో భూమంతా చిత్తడిగా మారింది.
నిహతాః పతితాః క్షీణాశ్ఛిన్నా భిన్నా విదారితాః। తత్ర తత్ర స్మ దృశ్యన్తే రాక్షసాస్తే సహస్రశః
అక్కడక్కడ వేలాది రాక్షసులు చంపబడినవారు, పడిపోయినవారు, శక్తి లేని వారు, తలలు, అవయవాలు కోసబడినవారు, చీలిపోయినవారు, చీల్చబడినవారు కనిపించారు.
సోష్ణీషైరుత్తమాఙ్గైశ్చ సాఙ్గదైర్బాహుభిస్తథా। ఊరుభిర్బాహుభిశ్ఛిన్నైర్నానారూపైర్విభూషణైః
పాగాలు, తలలు, కంకణాలు, చేతులు, తొడలు, చేతులు కోసబడినవి, అనేక రకాల అలంకారాలతో అలంకరించబడినవి అక్కడక్కడా పడి ఉన్నాయి.
హయైశ్చ ద్విపముఖ్యైశ్చ రథైర్భిన్నైరనేకశః। చామరవ్యజనైశ్ఛత్రైర్ధ్వజైర్నానావిధైరపి
అనేకంగా విరిగిపోయిన గుర్రాలు, ప్రతిష్టాత్మకమైన ఏనుగులు, రథాలు, అలాగే చామరాలు, వెదురుబళ్లతో చేసిన గొడుగులు, వివిధ రకాల జెండాలు అక్కడ అక్కడ పడిపోయాయి.
రామేణ బాణాభిహతైర్విచ్ఛిన్నైః శూలపట్టిశైః। ఖడ్గైః ఖణ్డీకృతైః ప్రాసైర్వికీర్ణైశ్చ పరశ్వధైః
రాముడు బాణాలతో కొట్టి పడగొట్టిన కటారులు, విరిగిపోయిన ఖడ్గాలు, తెగిపోయిన కత్తులు, చెల్లాచెదురుగా పడ్డ గొడ్డళ్లు, విరిగిన శూలాలు అక్కడ కనిపించాయి.
చూర్ణితాభిః శిలాభిశ్చ శరైశ్చిత్రైరనేకశః। విచ్ఛిన్నైః సమరే భూమిర్విస్తీర్ణాభూద్ భయంకరా
పొడవుగా విరిగిపోయిన రాళ్లు, విచిత్రమైన అనేక బాణాలతో, యుద్ధభూమి అంతా తెగిపోయిన ఆయుధాలతో విస్తరించి, భయంకరంగా మారింది.
తాన్ దృష్ట్వా నిహతాన్ సర్వే రాక్షసాః పరమాతురాః। న తత్ర చలితుం శక్తా రామం పరపురంజయమ్
అక్కడ అందరూ పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, రాక్షసులు తీవ్రంగా భయపడి, శత్రు నగరాలను జయించిన రాముని ఎదుట కదలలేకపోయారు.
thumb|షడ్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షడ్వింశః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు ఇరవై ఆరు వ సర్గను వినండి.
దూషణస్తు స్వకం సైన్యం హన్యమానం విలోక్య చ। సందిదేశ మహాబాహుర్భీమవేగాన్ దురాసదాన్
దూషణుడు తన సైన్యం నాశనం అవుతున్నదని చూసి, బలమైన భుజాలు కలవాడు, భయంకరమైన, ఎదుర్కోలేని యోధులకు ఆజ్ఞలు ఇచ్చాడు.
రాక్షసాన్ పఞ్చసాహస్రాన్ సమరేష్వనివర్తినః। తే శూలైః పట్టిశైః ఖడ్గైః శిలావర్షైర్ద్రుమైరపి
అతడు యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని ఐదు వేల రాక్షసులకు ఆజ్ఞాపించాడు. వారు శూలాలు, కత్తులు, ఖడ్గాలు, రాళ్ల వర్షం, చెట్లతో దాడి చేశారు.
శరవర్షైరవిచ్ఛిన్నం వవర్షుస్తం సమన్తతః। తద్ ద్రుమాణాం శిలానాం చ వర్షం ప్రాణహరం మహత్
వారు అన్ని వైపులా బాణాల వర్షాన్ని ఆపకుండా కురిపించారు. ఆ చెట్లు, రాళ్ల వర్షం ప్రాణాలు తీసేలా భయంకరంగా కురిసింది.
ప్రతిజగ్రాహ ధర్మాత్మా రాఘవస్తీక్ష్ణసాయకైః। ప్రతిగృహ్య చ తద్ వర్షం నిమీలిత ఇవర్షభః
ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు ఆ వర్షాన్ని పదునైన బాణాలతో ఎదుర్కొన్నాడు. ఆ వర్షాన్ని తట్టుకుని, కన్ను మూసిన ఎద్దులా నిలబడ్డాడు.
రామః క్రోధం పరం లేభే వధార్థం సర్వరక్షసామ్। తతః క్రోధసమావిష్టః ప్రదీప్త ఇవ తేజసా
అప్పుడు రాముడు రాక్షసులను సంహరించేందుకు తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయాడు. ఆ కోపంతో, అతని తేజస్సు మంటలాగా ప్రకాశించింది.
శరైరభ్యకిరత్ సైన్యం సర్వతః సహదూషణమ్। తతః సేనాపతిః క్రుద్ధో దూషణః శత్రుదూషణః
అతడు దూషణుడితో పాటు ఆ సైన్యాన్ని అన్ని వైపులా బాణాలతో కప్పేశాడు. అప్పుడు సైన్యాధిపతిగా ఉన్న దూషణుడు, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడు, కోపంతో మండిపడ్డాడు.
శరైరశనికల్పైస్తం రాఘవం సమవారయత్। తతో రామః సుసంక్రుద్ధః క్షురేణాస్య మహద్ ధనుః
వజ్రంలాంటి బాణాలతో దూషణుడు రాఘవుడిని అడ్డగించాడు. అప్పుడు రాముడు తీవ్రమైన కోపంతో, పదునైన కత్తిపోటి బాణంతో—
చిచ్ఛేద సమరే వీరశ్చర్తుభిశ్చతురో హయాన్। హత్వా చాశ్వాన్ శరైస్తీక్ష్ణైరర్ధచన్ద్రేణ సారథేః
యుద్ధంలో ధైర్యవంతుడైన రాముడు, దూషణుడి గొప్ప ధనుస్సును కోసేసి, నాలుగు బాణాలతో నాలుగు గుర్రాలను చంపాడు.
శిరో జహార తద్రక్షస్త్రిభిర్వివ్యాధ వక్షసి। స చ్ఛిన్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః
పదునైన బాణాలతో గుర్రాలను సంహరించి, అర్ధచంద్రాకార బాణంతో సారథి తలను కోసేశాడు. ఆ రాక్షసుని ఛాతీని మూడు బాణాలతో గాయపరిచాడు.
జగ్రాహ గిరిశృఙ్గాభం పరిఘం రోమహర్షణమ్। వేష్టితం కాఞ్చనైః పట్టైర్దేవసైన్యాభిమర్దనమ్
ధనుస్సు, రథం, గుర్రాలు, సారథి లేని దూషణుడు, పర్వత శిఖరంలా ఉన్న, బంగారు పట్టీలతో అలంకరించిన, దేవతల సైన్యాలను నాశనం చేసే భయంకరమైన గొప్ప గదను పట్టుకున్నాడు.
ఆయసైః శఙ్కుభిస్తీక్ష్ణైః కీర్ణం పరవసోక్షితమ్। వజ్రాశనిసమస్పర్శం పరగోపురదారణమ్
ఆ గద పదునైన ఇనుప ముళ్లతో పొదిగినది, రక్తం మాంసంతో ముడిపడినది, తాకితే వజ్రంలా, మిణుగురులా ఉంది. శత్రు కోటలను ధ్వంసం చేయగలదు.
తం మహోరగసంకాశం ప్రగృహ్య పరిఘం రణే। దూషణోఽభ్యపతద్ రామం క్రూరకర్మా నిశాచరః
అది పెద్ద పాములా కనిపించే గదను పట్టుకుని, దుష్టకర్మలు చేసే రాత్రిపూట సంచరించే దూషణుడు యుద్ధంలో రాముని మీద దూకాడు.
తస్యాభిపతమానస్య దూషణస్య చ రాఘవః। ద్వాభ్యాం శరాభ్యాం చిచ్ఛేద సహస్తాభరణౌ భుజౌ
దూషణుడు దూసుకొస్తున్నప్పుడు, రాఘవుడు రెండు బాణాలతో అతని చేతులకు ఉన్న ఆభరణాలతో సహా రెండు భుజాలను కోసేశాడు.
భ్రష్టస్తస్య మహాకాయః పపాత రణమూర్ధని। పరిఘశ్ఛిన్నహస్తస్య శక్రధ్వజ ఇవాగ్రతః
ఆ మహాకాయుడు, చేతి తోడుగా ఉన్న గొప్ప ఇనుపగడ్డతో పాటు చేతి కోసిపోవడంతో, యుద్ధభూమిలో పడిపోయాడు. అతని పడిపోవడం ఇంద్రుని జెండా నేలకూలినట్టుగా కనిపించింది.
కరాభ్యాం చ వికీర్ణాభ్యాం పపాత భువి దూషణః। విషాణాభ్యాం విశీర్ణాభ్యాం మనస్వీవ మహాగజః
దూషణుడు, రెండు చేతులు విరిగిపోయి, గొప్ప గజం దంతాలు విరిగినట్టు, నేలపై పడిపోయాడు.