హయాన్ కాఞ్చనసంనాహాన్ రథయుక్తాన్ ససారథీన్। గజాంశ్చ సగజారోహాన్ సహయాన్ సాదినస్తదా
బంగారు అలంకారాలు ఉన్న గుర్రాలు, రథాలకు కట్టినవాటిని, వాటి సారథులతో పాటు, ఏనుగులను, వాటి పైకారులను, గుఱ్ఱస్వారులను కూడా రాముడు సంహరించాడు.
చిచ్ఛిదుర్బిభిదుశ్చైవ రామబాణా గుణచ్యుతాః। పదాతీన్ సమరే హత్వా హ్యనయద్ యమసాదనమ్
రాముని విల్లు నుండి వదిలిన బాణాలు వారిని చీల్చి, పగలగొట్టాయి. యుద్ధంలో పాదసేనను సంహరించి, వారిని యమలోకానికి పంపించాడు.
తత్సైన్యం వివిధైర్బాణైరర్దితం మర్మభేదిభిః। న రామేణ సుఖం లేభే శుష్కం వనమివాగ్నినా
రాముడు విరివిగా సంధించిన బాణాలు ఆ సైన్యాన్ని గుండెల్లోకి తాకగా, ఆ సైన్యం కాస్త విశ్రాంతి కూడా పొందలేకపోయింది. అది ఎండిపోయిన అడవి మంటలో పడినట్లే అయింది.
కేచిద్ భీమబలాః శూరాః ప్రాసాన్ శూలాన్ పరశ్వధాన్। చిక్షిపుః పరమక్రుద్ధా రామాయ రజనీచరాః
కొంతమంది భయంకరమైన బలవంతులు, ధైర్యవంతులు, రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులు, పరమకోపంతో రామునిపై కత్తులు, కటారాలు, గొడ్డళ్లను విసిరారు.
తేషాం బాణైర్మహాబాహుః శస్త్రాణ్యావార్య వీర్యవాన్। జహార సమరే ప్రాణాంశ్చిచ్ఛేద చ శిరోధరాన్
వీరుడు అయిన రాముడు తన బాణాలతో వారి ఆయుధాలను అడ్డగించి, యుద్ధంలో వారి ప్రాణాలను తీసేశాడు; వారి తలలు, మెడలు కోసేశాడు.
తే ఛిన్నశిరసః పేతుశ్ఛిన్నచర్మశరాసనాః। సుపర్ణవాతవిక్షిప్తా జగత్యాం పాదపా యథా
తలలు, కవచాలు, విల్లు విరిగిపోయిన వారు భూమిపై చెట్లు గాలికి తుడిపాటుగా పడిపోతున్నట్లుగా అక్కడక్కడా కూలిపోయారు.
అవశిష్టాశ్చ యే తత్ర విషణ్ణాస్తే నిశాచరాః। ఖరమేవాభ్యధావన్త శరణార్థం శరాహతాః
అక్కడ మిగిలిన, బాణాలతో గాయపడి, మనసు విసుగుపోయిన రాత్రిపూట సంచరించే వారు రక్షణ కోసం ఖరుడి దగ్గరకు పరుగెత్తారు.
తాన్ సర్వాన్ ధనురాదాయ సమాశ్వాస్య చ దూషణః। అభ్యధావత్ సుసంక్రుద్ధః క్రుద్ధం క్రుద్ధ ఇవాన్తకః
దూషణుడు తన విల్లు తీసుకుని వారందరినీ ధైర్యపరచి, తీవ్రమైన కోపంతో ముందుకు దూకాడు. ఆ కోపంతో యమధర్మరాజు వచ్చినట్లుగా కనిపించాడు.
నివృత్తాస్తు పునః సర్వే దూషణాశ్రయనిర్భయాః। రామమేవాభ్యధావన్త సాలతాలశిలాయుధాః
దూషణుని ఆధారంతో భయాన్ని వదిలేసిన వారు, తిరిగి సాల, తాళ చెట్లు, రాళ్లు ఆయుధాలుగా పట్టుకుని రామునిపై దూకారు.
శూలముద్గరహస్తాశ్చ పాశహస్తా మహాబలాః। సృజన్తః శరవర్షాణి శస్త్రవర్షాణి సంయుగే
శూలాలు, గొడ్డళ్లను, గొప్ప బలమున్న వారు తాళిపట్టు పట్టుకుని, యుద్ధంలో బాణాల వర్షాన్ని, ఆయుధాల వర్షాన్ని కురిపించారు.
ద్రుమవర్షాణి ముఞ్చన్తః శిలావర్షాణి రాక్షసాః। తద్ బభూవాద్భుతం యుద్ధం తుములం రోమహర్షణమ్
రాక్షసులు చెట్ల వర్షాన్ని, రాళ్ల వర్షాన్ని విసురుతూ, ఆ యుద్ధాన్ని భయంకరంగా, గొప్ప హడావుడితో, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా మార్చారు.
రామస్యాస్య మహాఘోరం పునస్తేషాం చ రక్షసామ్। తే సమన్తాదభిక్రుద్ధా రాఘవం పునరార్దయన్
మళ్లీ ఆ రాక్షసులు చుట్టూ నుంచీ రామునిపై భయంకరంగా దాడి చేశారు. రాముడు, వాళ్ల మధ్య యుద్ధం మరింత భయంకరంగా మారింది.
తతః సర్వా దిశో దృష్ట్వా ప్రదిశశ్చ సమావృతాః। రాక్షసైః సర్వతః ప్రాప్తైః శరవర్షాభిరావృతః
అప్పుడు అన్ని దిశలు, ప్రాంతాలు రాక్షసులతో నిండిపోయి, బాణాల వర్షంతో చుట్టూ చుట్టుముట్టబడి ఉన్నదాన్ని రాముడు చూశాడు.
స కృత్వా భైరవం నాదమస్త్రం పరమభాస్వరమ్। సమయోజయద్ గాన్ధర్వం రాక్షసేషు మహాబలః
అప్పుడే రాముడు భయంకరమైన శబ్దంతో ప్రకాశించే గాంధర్వాస్త్రాన్ని సంధించి, రాక్షసులపై ప్రయోగించాడు.
తతః శరసహస్రాణి నిర్యయుశ్చాపమణ్డలాత్। సర్వా దశ దిశో బాణైరాపూర్యన్త సమాగతైః
విల్లు వంపు నుండి వేలాది బాణాలు ఒక్కసారిగా బయలుదేరి, పది దిశలన్నీ బాణాలతో నిండిపోయాయి.
నాదదానం శరాన్ ఘోరాన్ విముఞ్చన్తం శరోత్తమాన్। వికర్షమాణం పశ్యన్తి రాక్షసాస్తే శరార్దితాః
బాణాలతో గాయపడ్డ రాక్షసులు, రాముడు భయంకరమైన బాణాలను ఎక్కుపెట్టడం, సంధించడం, విసురడం చూస్తూ ఉండిపోయారు.
శరాన్ధకారమాకాశమావృణోత్ సదివాకరమ్। బభూవావస్థితో రామః ప్రక్షిపన్నివ తాన్ శరాన్
ఆ బాణాల వర్షం వల్ల ఆకాశం, సూర్యుడు ఉన్నా కూడా, చీకటిగా మారింది. రాముడు నిలబడి ఆ బాణాలను విసురుతున్నట్లుగా కనిపించాడు.
యుగపత్పతమానైశ్చ యుగపచ్చ హతైర్భృశమ్। యుగపత్పతితైశ్చైవ వికీర్ణా వసుధాభవత్
ఒకేసారి పడిపోతున్నవారు, ఒకేసారి చనిపోయినవారు, ఒకేసారి నేలపై కూలినవారు – వాళ్లతో భూమంతా చిత్తడిగా మారింది.
నిహతాః పతితాః క్షీణాశ్ఛిన్నా భిన్నా విదారితాః। తత్ర తత్ర స్మ దృశ్యన్తే రాక్షసాస్తే సహస్రశః
అక్కడక్కడ వేలాది రాక్షసులు చంపబడినవారు, పడిపోయినవారు, శక్తి లేని వారు, తలలు, అవయవాలు కోసబడినవారు, చీలిపోయినవారు, చీల్చబడినవారు కనిపించారు.
సోష్ణీషైరుత్తమాఙ్గైశ్చ సాఙ్గదైర్బాహుభిస్తథా। ఊరుభిర్బాహుభిశ్ఛిన్నైర్నానారూపైర్విభూషణైః
పాగాలు, తలలు, కంకణాలు, చేతులు, తొడలు, చేతులు కోసబడినవి, అనేక రకాల అలంకారాలతో అలంకరించబడినవి అక్కడక్కడా పడి ఉన్నాయి.
హయైశ్చ ద్విపముఖ్యైశ్చ రథైర్భిన్నైరనేకశః। చామరవ్యజనైశ్ఛత్రైర్ధ్వజైర్నానావిధైరపి
అనేకంగా విరిగిపోయిన గుర్రాలు, ప్రతిష్టాత్మకమైన ఏనుగులు, రథాలు, అలాగే చామరాలు, వెదురుబళ్లతో చేసిన గొడుగులు, వివిధ రకాల జెండాలు అక్కడ అక్కడ పడిపోయాయి.
రామేణ బాణాభిహతైర్విచ్ఛిన్నైః శూలపట్టిశైః। ఖడ్గైః ఖణ్డీకృతైః ప్రాసైర్వికీర్ణైశ్చ పరశ్వధైః
రాముడు బాణాలతో కొట్టి పడగొట్టిన కటారులు, విరిగిపోయిన ఖడ్గాలు, తెగిపోయిన కత్తులు, చెల్లాచెదురుగా పడ్డ గొడ్డళ్లు, విరిగిన శూలాలు అక్కడ కనిపించాయి.
చూర్ణితాభిః శిలాభిశ్చ శరైశ్చిత్రైరనేకశః। విచ్ఛిన్నైః సమరే భూమిర్విస్తీర్ణాభూద్ భయంకరా
పొడవుగా విరిగిపోయిన రాళ్లు, విచిత్రమైన అనేక బాణాలతో, యుద్ధభూమి అంతా తెగిపోయిన ఆయుధాలతో విస్తరించి, భయంకరంగా మారింది.
తాన్ దృష్ట్వా నిహతాన్ సర్వే రాక్షసాః పరమాతురాః। న తత్ర చలితుం శక్తా రామం పరపురంజయమ్
అక్కడ అందరూ పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, రాక్షసులు తీవ్రంగా భయపడి, శత్రు నగరాలను జయించిన రాముని ఎదుట కదలలేకపోయారు.
thumb|షడ్వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షడ్వింశః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు ఇరవై ఆరు వ సర్గను వినండి.
దూషణస్తు స్వకం సైన్యం హన్యమానం విలోక్య చ। సందిదేశ మహాబాహుర్భీమవేగాన్ దురాసదాన్
దూషణుడు తన సైన్యం నాశనం అవుతున్నదని చూసి, బలమైన భుజాలు కలవాడు, భయంకరమైన, ఎదుర్కోలేని యోధులకు ఆజ్ఞలు ఇచ్చాడు.
రాక్షసాన్ పఞ్చసాహస్రాన్ సమరేష్వనివర్తినః। తే శూలైః పట్టిశైః ఖడ్గైః శిలావర్షైర్ద్రుమైరపి
అతడు యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని ఐదు వేల రాక్షసులకు ఆజ్ఞాపించాడు. వారు శూలాలు, కత్తులు, ఖడ్గాలు, రాళ్ల వర్షం, చెట్లతో దాడి చేశారు.
శరవర్షైరవిచ్ఛిన్నం వవర్షుస్తం సమన్తతః। తద్ ద్రుమాణాం శిలానాం చ వర్షం ప్రాణహరం మహత్
వారు అన్ని వైపులా బాణాల వర్షాన్ని ఆపకుండా కురిపించారు. ఆ చెట్లు, రాళ్ల వర్షం ప్రాణాలు తీసేలా భయంకరంగా కురిసింది.
ప్రతిజగ్రాహ ధర్మాత్మా రాఘవస్తీక్ష్ణసాయకైః। ప్రతిగృహ్య చ తద్ వర్షం నిమీలిత ఇవర్షభః
ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు ఆ వర్షాన్ని పదునైన బాణాలతో ఎదుర్కొన్నాడు. ఆ వర్షాన్ని తట్టుకుని, కన్ను మూసిన ఎద్దులా నిలబడ్డాడు.
రామః క్రోధం పరం లేభే వధార్థం సర్వరక్షసామ్। తతః క్రోధసమావిష్టః ప్రదీప్త ఇవ తేజసా
అప్పుడు రాముడు రాక్షసులను సంహరించేందుకు తీవ్రమైన కోపంతో నిండిపోయాడు. ఆ కోపంతో, అతని తేజస్సు మంటలాగా ప్రకాశించింది.