ఆవిష్టం తేజసా రామం సంగ్రామశిరసి స్థితమ్। దృష్ట్వా సర్వాణి భూతాని భయాద్ వివ్యథిరే తదా
రాముడు తేజస్సుతో కాంతివంతంగా యుద్ధముందు నిలబడి ఉండటాన్ని చూసి, అన్ని జీవులు భయంతో వణికిపోయాయి.
రూపమప్రతిమం తస్య రామస్యాక్లిష్టకర్మణః। బభూవ రూపం క్రుద్ధస్య రుద్రస్యేవ మహాత్మనః
అక్లిష్టకర్మ అయిన రాముని రూపం అపూర్వంగా, ఎవ్వరితోనూ పోల్చలేనట్టుగా మారింది. కోపంతో ఉన్న మహాత్ముడైన రుద్రుని వలె ఆ రూపం కనిపించింది.
ఇతి సమ్భాష్యమాణే తు దేవగన్ధర్వచారణైః। తతో గమ్భీరనిర్హ్రాదం ఘోరచర్మాయుధధ్వజమ్
దేవతలు, గంధర్వులు, చారణులు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, ఆ సమయంలో భయానకమైన చర్మాలు ధరించిన, ఆయుధాలు, జెండాలు పట్టుకున్న గంభీరమైన గర్జనలతో కూడిన ఒక పెద్ద దళం అక్కడ ప్రబలంగా బయలుదేరింది.
అనీకం యాతుధానానాం సమన్తాత్ ప్రత్యపద్యత। వీరాలాపాన్ విసృజతామన్యోన్యమభిగచ్ఛతామ్
అందుబాటులో ఉన్న యాతుధానుల సేన యుద్ధానికి సిద్ధమై చుట్టూ చేరింది. వారు వీరుల మాటలు పలుకుతూ, ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ ముందుకు వచ్చారు.
చాపాని విస్ఫారయతాం జృమ్భతాం చాప్యభీక్ష్ణశః। విప్రఘుష్టస్వనానాం చ దున్దుభీంశ్చాపి నిఘ్నతామ్
వారు తమ విల్లు లాగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఆ విల్లు తణుకుతూ, విరామం లేకుండా ఆవలి నిద్రలో ఉన్నట్టు ఆవలించుతూ, గంభీరమైన స్వరాలతో అరుస్తూ, డుండుభి మృదంగాలు మోగిస్తూ అక్కడ శబ్దాన్ని పెంచారు.
తేషాం సుతుములః శబ్దః పూరయామాస తద్ వనమ్। తేన శబ్దేన విత్రస్తాః శ్వాపదా వనచారిణః
వారి ఆ ఘోరమైన శబ్దం ఆ అడవిని మొత్తం నింపేసింది. ఆ శబ్దానికి భయపడి అక్కడ ఉండే అడవి జంతువులు పరుగెత్తిపోయాయి.
దుద్రువుర్యత్ర నిఃశబ్దం పృష్ఠతో నావలోకయన్। తచ్చానీకం మహావేగం రామం సమనువర్తత
అవి ఎక్కడ నిశ్శబ్దంగా ఉందో అక్కడికి తిరిగి చూడకుండా పరుగెత్తాయి. ఆ మహా వేగంతో ఉన్న దళం రాముని మీదికి దూసుకొచ్చింది.
ధృతనానాప్రహరణం గమ్భీరం సాగరోపమమ్। రామోఽపి చారయంశ్చక్షుః సర్వతో రణపణ్డితః
వివిధ ఆయుధాలు పట్టుకున్న ఆ దళం సముద్రంలా గంభీరంగా అక్కడ నిలిచింది. యుద్ధంలో నిపుణుడైన రాముడు చుట్టూ ఎక్కడైనా తన చూపు పారవేశాడు.
దదర్శ ఖరసైన్యం తద్ యుద్ధాయాభిముఖో గతః। వితత్య చ ధనుర్భీమం తూణ్యాశ్చోద్ధృత్య సాయకాన్
రాముడు యుద్ధానికి ఎదురుగా వస్తున్న ఖరసేనను చూశాడు. భయంకరమైన తన విల్లు బిగించి, తుప్పిలోంచి బాణాలను తీసుకున్నాడు.
క్రోధమాహారయత్ తీవ్రం వధార్థం సర్వరక్షసామ్। దుష్ప్రేక్ష్యశ్చాభవత్ క్రుద్ధో యుగాన్తాగ్నిరివ జ్వలన్
అన్ని రాక్షసులను సంహరించేందుకు రాముడు తీవ్రమైన కోపాన్ని పిలిపించుకున్నాడు. ఆ కోపంతో రాముడు చూడలేనంత భయంకరంగా, యుగాంతంలో మండే అగ్నిలా మారిపోయాడు.
తం దృష్ట్వా తేజసాఽఽవిష్టం ప్రావ్యథన్ వనదేవతాః। తస్య రుష్టస్య రూపం తు రామస్య దదృశే తదా। దక్షస్యేవ క్రతుం హన్తుముద్యతస్య పినాకినః
ఆయన తేజస్సుతో నిండిపోతూ ఉండటాన్ని చూసి అడవి దేవతలు వణికిపోయాయి. కోపంతో ఉన్న రాముని రూపం అప్పట్లో దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేయడానికి సిద్ధమైన పినాకధారి శివుడిలా కనిపించింది.
తత్కార్ముకైరాభరణై రథైశ్చ తద్వర్మభిశ్చాగ్నిసమానవర్ణైః। బభూవ సైన్యం పిశితాశనానాం సూర్యోదయే నీలమివాభ్రజాలమ్
వారి విల్లు, అలంకారాలు, రథాలు, అగ్నిలా మెరిసే కవచాలతో, మాంసభక్షక రాక్షసుల సైన్యం సూర్యోదయ సమయానికి నీలి మేఘాల సమూహంలా కనిపించింది.
thumb|పఞ్చవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చవింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో ఇరవై ఐదవ సర్గను వినండి.
అవష్టబ్ధధనుం రామం క్రుద్ధం తం రిపుఘాతినమ్। దదర్శాశ్రమమాగమ్య ఖరః సహ పురఃసరైః
శత్రువులను సంహరించే కోపంతో విల్లు పట్టుకున్న రాముణ్ణి ఖరుడు తన ముఖ్య సైనికులతో కలిసి ఆశ్రమానికి వచ్చి చూశాడు.
తం దృష్ట్వా సగుణం చాపముద్యమ్య ఖరనిఃస్వనమ్। రామస్యాభిముఖం సూతం చోద్యతామిత్యచోదయత్
విల్లు బిగించి పైకి ఎత్తుకున్న రాముణ్ణి చూసి, ఖరుడు గర్జిస్తూ, తన రథసారథిని రాముని వైపు తీసుకెళ్లమని ఆజ్ఞాపించాడు.
స ఖరస్యాజ్ఞయా సూతస్తురగాన్ సమచోదయత్। యత్ర రామో మహాబాహురేకో ధున్వన్ ధనుః స్థితః
ఖరుని ఆజ్ఞతో రథసారథి గుర్రాలను పరుగెత్తించాడు. అక్కడ రాముడు మహాబాహువుగా ఒంటరిగా నిలబడి విల్లు తిప్పుతూ ఉన్నాడు.
తం తు నిష్పతితం దృష్ట్వా సర్వతో రజనీచరాః। ముఞ్చమానా మహానాదం సచివాః పర్యవారయన్
అతడు ముందుకు వస్తున్నట్టు చూసి, అన్ని రాత్రిచరులు, అతని మంత్రులు గొప్ప శబ్దం చేస్తూ చుట్టూ చేరారు.
స తేషాం యాతుధానానాం మధ్యే రథగతః ఖరః। బభూవ మధ్యే తారాణాం లోహితాఙ్గ ఇవోదితః
ఆ యాతుధానుల మధ్య రథంపై ఉన్న ఖరుడు, నక్షత్రాల మధ్య ఎర్రటి మంగళగ్రహం ఉదయించినట్టు కనిపించాడు.
తతః శరసహస్రేణ రామమప్రతిమౌజసమ్। అర్దయిత్వా మహానాదం ననాద సమరే ఖరః
అప్పుడే ఖరుడు, సహస్రార్జునుడైన రాముని మీద వెయ్యి బాణాలతో దాడి చేసి, యుద్ధంలో గొప్ప గర్జన చేశాడు.
తతస్తం భీమధన్వానం క్రుద్ధాః సర్వే నిశాచరాః। రామం నానావిధైః శస్త్రైరభ్యవర్షన్త దుర్జయమ్
అప్పుడు ఆ భయంకరమైన విల్లు పట్టుకున్న రామునిపై, కోపంతో ఉన్న అందరు రాత్రివాసులు ఎన్నో విధాలైన ఆయుధాలతో వర్షంలా కురిపించారు.
ముద్గరైరాయసైః శూలైః ప్రాసైః ఖడ్గైః పరశ్వధైః। రాక్షసాః సమరే శూరం నిజఘ్నూ రోషతత్పరాః
ఆ రాక్షసులు కోపంతో యుద్ధంలో ధైర్యవంతుడైన రామునిపై ముద్గరాలు, ఇనుప కఠారాలు, కటారులు, కత్తులు, పరశువులు వంటివాటితో దాడి చేశారు.
తే బలాహకసంకాశా మహాకాయా మహాబలాః। అభ్యధావన్త కాకుత్స్థం రథైర్వాజిభిరేవ చ
మేఘాల్లా కనిపించే, గొప్ప శరీరశక్తి కలిగిన వారు, రథాలు మరియు కుదిరిన గుర్రాలతో కకుత్థ్సునిపై దూసుకొచ్చారు.
గజైః పర్వతకూటాభై రామం యుద్ధే జిఘాంసవః। తే రామే శరవర్షాణి వ్యసృజన్ రక్షసాం గణాః
పర్వతశిఖరాల్లాంటి ఏనుగులతో రాముని చుట్టూ చేరి, యుద్ధంలో అతన్ని చంపాలని కోరుకున్న ఆ రాక్షస గణాలు, రామునిపై బాణాల వర్షం కురిపించాయి.
శైలేన్ద్రమివ ధారాభిర్వర్షమాణా మహాఘనాః। సర్వైః పరివృతో రామో రాక్షసైః క్రూరదర్శనైః
భయంకరమైన రూపం కలిగిన రాక్షసులతో四వైపులా చుట్టుముట్టబడి, రాముడు వర్షం కురిపించే పెద్ద మేఘాల మధ్య ఉన్న పర్వతాధిపతిలా కనిపించాడు.
తిథిష్వివ మహాదేవో వృతః పారిషదాం గణైః। తాని ముక్తాని శస్త్రాణి యాతుధానైః స రాఘవః
పండుగ రోజులలో మహాదేవుడు పరిషద్ గణాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నట్టు, రాఘవుడు ఆ యాతుధానులు వదిలిన ఆయుధాలను ఎదుర్కొన్నాడు.
ప్రతిజగ్రాహ విశిఖైర్నద్యోఘానివ సాగరః। స తైః ప్రహరణైర్ఘోరైర్భిన్నగాత్రో న వివ్యథే
సముద్రం నదుల ప్రవాహాలను ఎలా అడ్డుకుంటుందో, రాముడు తన బాణాలతో ఆ ఆయుధాలను తిప్పికొట్టాడు. ఆ భయంకరమైన ఆయుధాలతో శరీరం గాయపడినా, అతడు కదలలేదు.
రామః ప్రదీప్తైర్బహుభిర్వజ్రైరివ మహాచలః। స విద్ధః క్షతజాదిగ్ధః సర్వగాత్రేషు రాఘవః
అనేక అగ్ని మెరుపుల్లా బాణాలతో గాయపడి, రక్తంతో తడిసి, రాఘవుడు పెద్ద పర్వతంలా కనిపించాడు.
బభూవ రామః సంధ్యాభ్రైర్దివాకర ఇవావృతః। విషేదుర్దేవగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః
సాయంత్రపు మేఘాలతో కప్పబడిన సూర్యుడిలా రాముడు కనిపించాడు. ఆ దృశ్యాన్ని చూసి దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, మహర్షులు నిరుత్సాహపడిపోయారు.
ఏకం సహస్రైర్బహుభిస్తదా దృష్ట్వా సమావృతమ్। తతో రామస్తు సంక్రుద్ధో మణ్డలీకృతకార్ముకః
ఒక్కడైన రాముడు అనేక వేల మంది శత్రువులచేత చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడని చూసి, ఆ సమయంలో రాముడు కోపంతో తన విల్లును వలయాకారంగా సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
ససర్జ నిశితాన్ బాణాన్ శతశోఽథ సహస్రశః। దురావారాన్ దుర్విషహాన్ కాలపాశోపమాన్ రణే
రాముడు యుద్ధంలో వందలాది, వేలాది పదునైన బాణాలను వదిలాడు. అవి ఎదుర్కోలేని, భయంకరమైన, మరణపు పాశాల్లా ఉండేవి.