ఉద్యతానాం హి యుద్ధార్థం యేషాం భవతి లక్ష్మణ। నిష్ప్రభం వదనం తేషాం భవత్యాయుః పరిక్షయః
ఓ లక్ష్మణా! యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్నవారిలో ఎవరి ముఖం వెలుగు కోల్పోతుందో, వారి ఆయుషు ముగిసిపోతుందన్న సూచన అది.
రక్షసాం నర్దతాం ఘోరః శ్రూయతేఽయం మహాధ్వనిః। ఆహతానాం చ భేరీణాం రాక్షసైః క్రూరకర్మభిః
రాక్షసులు భయంకరంగా అరుస్తూ, క్రూరమైన పనులు చేసే వారు మ్రోగిస్తున్న డప్పుల శబ్దం కలసి, ఘోరమైన గొంతు వినిపిస్తోంది.
అనాగతవిధానం తు కర్తవ్యం శుభమిచ్ఛతా। ఆపదం శఙ్కమానేన పురుషేణ విపశ్చితా
శుభం కోరుకునే జ్ఞాని, రాబోయే ప్రమాదాన్ని ఊహించి ముందుగానే ఏర్పాట్లు చేసుకోవాలి.
తస్మాద్ గృహీత్వా వైదేహీం శరపాణిర్ధనుర్ధరః। గుహామాశ్రయ శైలస్య దుర్గాం పాదపసంకులామ్
అందువల్ల, వనిత వేదిహిని తీసుకుని, బాణాలు, విల్లు పట్టుకుని, చెట్లతో నిండిన కొండలోని గుహలోకి వెళ్ళి ఆశ్రయం పొందు.
ప్రతికూలితుమిచ్ఛామి న హి వాక్యమిదం త్వయా। శాపితో మమ పాదాభ్యాం గమ్యతాం వత్స మా చిరమ్
నేను వారిని ఎదుర్కొనాలని కోరుకుంటున్నాను. ఈ విషయమై నాతో వాదించవద్దు. నా మాట విను, వాడా! ఆలస్యం చేయకుండా వెళ్ళు.
త్వం హి శూరశ్చ బలవాన్ హన్యా ఏతాన్ న సంశయః। స్వయం నిహన్తుమిచ్ఛామి సర్వానేవ నిశాచరాన్
నీవు ధైర్యవంతుడవు, బలవంతుడవు, వీరిని ఖచ్చితంగా సంహరించగలవు. అయినా, ఈ రాత్రివేళ సంచరించే వారందరిని నేను స్వయంగా సంహరించాలనుకుంటున్నాను.
ఏవముక్తస్తు రామేణ లక్ష్మణః సహ సీతయా। శరానాదాయ చాపం చ గుహాం దుర్గాం సమాశ్రయత్
రాముడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, లక్ష్మణుడు సీతతో కలిసి బాణాలు, విల్లు తీసుకుని, ఆ గట్టి గుహలోకి వెళ్ళి ఆశ్రయం పొందాడు.
తస్మిన్ ప్రవిష్టే తు గుహాం లక్ష్మణే సహ సీతయా। హన్త నిర్యుక్తమిత్యుక్త్వా రామః కవచమావిశత్
లక్ష్మణుడు సీతతో కలిసి గుహలోకి ప్రవేశించిన తరువాత, రాముడు 'ఇప్పుడు వారు రావచ్చు' అని చెప్పి తన కవచాన్ని ధరించాడు.
స తేనాగ్నినికాశేన కవచేన విభూషితః। బభూవ రామస్తిమిరే మహానగ్నిరివోత్థితః
అగ్నిలా మెరుస్తున్న ఆ కవచాన్ని ధరించిన రాముడు, చీకటిలో పెద్ద అగ్నిలా ప్రకాశించాడు.
స చాపముద్యమ్య మహచ్ఛరానాదాయ వీర్యవాన్। సమ్బభూవాస్థితస్తత్ర జ్యాస్వనైః పూరయన్ దిశః
వీరుడు తన విల్లు ఎత్తి, గొప్ప బాణాలు తీసుకుని నిలబడి, విల్లుల తంతి శబ్దాలతో దిక్కులను నింపాడు.
తతో దేవాః సగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ సహ చారణైః। సమేయుశ్చ మహాత్మానో యుద్ధదర్శనకాంక్షయా
అప్పుడే దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, చారణులు వంటి మహాత్ములు అందరూ యుద్ధాన్ని చూడాలని ఆశతో అక్కడికి చేరుకున్నారు.
ఋషయశ్చ మహాత్మానో లోకే బ్రహ్మర్షిసత్తమాః। సమేత్య చోచుః సహితాస్తేఽన్యోన్యం పుణ్యకర్మణః
బ్రహ్మర్షుల్లో అగ్రగణ్యులు అయిన మహర్షులు కూడి, పుణ్యకర్మలు చేసిన వారు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
స్వస్తి గోబ్రాహ్మణానాం చ లోకానాం చేతి సంస్థితాః। జయతాం రాఘవో యుద్ధే పౌలస్త్యాన్ రజనీచరాన్
పశువులకు, బ్రాహ్మణులకు, లోకాలందరికీ శుభం కలగాలి! రాఘవుడు యుద్ధంలో పౌలస్త్యులను, రాత్రివేళ సంచరించే వారిని జయించాలి!
చక్రహస్తో యథా యుద్ధే సర్వానసురపుంగవాన్। ఏవముక్త్వా పునః ప్రోచురాలోక్య చ పరస్పరమ్
యుద్ధంలో చక్రాన్ని ధరించినవాడు అన్ని అసురులను సంహరించినట్లే అని చెప్పి, వారు పరస్పరం చూసుకుంటూ మళ్ళీ మాట్లాడుకున్నారు.
చతుర్దశ సహస్రాణి రక్షసాం భీమకర్మణామ్। ఏకశ్చ రామో ధర్మాత్మా కథం యుద్ధం భవిష్యతి
పద్నాలుగు వేల మంది భయంకరమైన రాక్షసులు, ఒకరైన ధర్మాత్ముడైన రాముడు — ఈ యుద్ధం ఎలా జరుగుతుందో!
ఆవిష్టం తేజసా రామం సంగ్రామశిరసి స్థితమ్। దృష్ట్వా సర్వాణి భూతాని భయాద్ వివ్యథిరే తదా
రాముడు తేజస్సుతో కాంతివంతంగా యుద్ధముందు నిలబడి ఉండటాన్ని చూసి, అన్ని జీవులు భయంతో వణికిపోయాయి.
రూపమప్రతిమం తస్య రామస్యాక్లిష్టకర్మణః। బభూవ రూపం క్రుద్ధస్య రుద్రస్యేవ మహాత్మనః
అక్లిష్టకర్మ అయిన రాముని రూపం అపూర్వంగా, ఎవ్వరితోనూ పోల్చలేనట్టుగా మారింది. కోపంతో ఉన్న మహాత్ముడైన రుద్రుని వలె ఆ రూపం కనిపించింది.
ఇతి సమ్భాష్యమాణే తు దేవగన్ధర్వచారణైః। తతో గమ్భీరనిర్హ్రాదం ఘోరచర్మాయుధధ్వజమ్
దేవతలు, గంధర్వులు, చారణులు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, ఆ సమయంలో భయానకమైన చర్మాలు ధరించిన, ఆయుధాలు, జెండాలు పట్టుకున్న గంభీరమైన గర్జనలతో కూడిన ఒక పెద్ద దళం అక్కడ ప్రబలంగా బయలుదేరింది.
అనీకం యాతుధానానాం సమన్తాత్ ప్రత్యపద్యత। వీరాలాపాన్ విసృజతామన్యోన్యమభిగచ్ఛతామ్
అందుబాటులో ఉన్న యాతుధానుల సేన యుద్ధానికి సిద్ధమై చుట్టూ చేరింది. వారు వీరుల మాటలు పలుకుతూ, ఒకరినొకరు ఎదుర్కొంటూ ముందుకు వచ్చారు.
చాపాని విస్ఫారయతాం జృమ్భతాం చాప్యభీక్ష్ణశః। విప్రఘుష్టస్వనానాం చ దున్దుభీంశ్చాపి నిఘ్నతామ్
వారు తమ విల్లు లాగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఆ విల్లు తణుకుతూ, విరామం లేకుండా ఆవలి నిద్రలో ఉన్నట్టు ఆవలించుతూ, గంభీరమైన స్వరాలతో అరుస్తూ, డుండుభి మృదంగాలు మోగిస్తూ అక్కడ శబ్దాన్ని పెంచారు.
తేషాం సుతుములః శబ్దః పూరయామాస తద్ వనమ్। తేన శబ్దేన విత్రస్తాః శ్వాపదా వనచారిణః
వారి ఆ ఘోరమైన శబ్దం ఆ అడవిని మొత్తం నింపేసింది. ఆ శబ్దానికి భయపడి అక్కడ ఉండే అడవి జంతువులు పరుగెత్తిపోయాయి.
దుద్రువుర్యత్ర నిఃశబ్దం పృష్ఠతో నావలోకయన్। తచ్చానీకం మహావేగం రామం సమనువర్తత
అవి ఎక్కడ నిశ్శబ్దంగా ఉందో అక్కడికి తిరిగి చూడకుండా పరుగెత్తాయి. ఆ మహా వేగంతో ఉన్న దళం రాముని మీదికి దూసుకొచ్చింది.
ధృతనానాప్రహరణం గమ్భీరం సాగరోపమమ్। రామోఽపి చారయంశ్చక్షుః సర్వతో రణపణ్డితః
వివిధ ఆయుధాలు పట్టుకున్న ఆ దళం సముద్రంలా గంభీరంగా అక్కడ నిలిచింది. యుద్ధంలో నిపుణుడైన రాముడు చుట్టూ ఎక్కడైనా తన చూపు పారవేశాడు.
దదర్శ ఖరసైన్యం తద్ యుద్ధాయాభిముఖో గతః। వితత్య చ ధనుర్భీమం తూణ్యాశ్చోద్ధృత్య సాయకాన్
రాముడు యుద్ధానికి ఎదురుగా వస్తున్న ఖరసేనను చూశాడు. భయంకరమైన తన విల్లు బిగించి, తుప్పిలోంచి బాణాలను తీసుకున్నాడు.
క్రోధమాహారయత్ తీవ్రం వధార్థం సర్వరక్షసామ్। దుష్ప్రేక్ష్యశ్చాభవత్ క్రుద్ధో యుగాన్తాగ్నిరివ జ్వలన్
అన్ని రాక్షసులను సంహరించేందుకు రాముడు తీవ్రమైన కోపాన్ని పిలిపించుకున్నాడు. ఆ కోపంతో రాముడు చూడలేనంత భయంకరంగా, యుగాంతంలో మండే అగ్నిలా మారిపోయాడు.
తం దృష్ట్వా తేజసాఽఽవిష్టం ప్రావ్యథన్ వనదేవతాః। తస్య రుష్టస్య రూపం తు రామస్య దదృశే తదా। దక్షస్యేవ క్రతుం హన్తుముద్యతస్య పినాకినః
ఆయన తేజస్సుతో నిండిపోతూ ఉండటాన్ని చూసి అడవి దేవతలు వణికిపోయాయి. కోపంతో ఉన్న రాముని రూపం అప్పట్లో దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేయడానికి సిద్ధమైన పినాకధారి శివుడిలా కనిపించింది.
తత్కార్ముకైరాభరణై రథైశ్చ తద్వర్మభిశ్చాగ్నిసమానవర్ణైః। బభూవ సైన్యం పిశితాశనానాం సూర్యోదయే నీలమివాభ్రజాలమ్
వారి విల్లు, అలంకారాలు, రథాలు, అగ్నిలా మెరిసే కవచాలతో, మాంసభక్షక రాక్షసుల సైన్యం సూర్యోదయ సమయానికి నీలి మేఘాల సమూహంలా కనిపించింది.
thumb|పఞ్చవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చవింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో ఇరవై ఐదవ సర్గను వినండి.
అవష్టబ్ధధనుం రామం క్రుద్ధం తం రిపుఘాతినమ్। దదర్శాశ్రమమాగమ్య ఖరః సహ పురఃసరైః
శత్రువులను సంహరించే కోపంతో విల్లు పట్టుకున్న రాముణ్ణి ఖరుడు తన ముఖ్య సైనికులతో కలిసి ఆశ్రమానికి వచ్చి చూశాడు.
తం దృష్ట్వా సగుణం చాపముద్యమ్య ఖరనిఃస్వనమ్। రామస్యాభిముఖం సూతం చోద్యతామిత్యచోదయత్
విల్లు బిగించి పైకి ఎత్తుకున్న రాముణ్ణి చూసి, ఖరుడు గర్జిస్తూ, తన రథసారథిని రాముని వైపు తీసుకెళ్లమని ఆజ్ఞాపించాడు.