శ్యామం రుధిరపర్యన్తం బభూవ పరివేషణమ్। అలాతచక్రప్రతిమం ప్రతిగృహ్య దివాకరమ్
అలాటచక్రంలా మెరిసే చుట్టూ, సూర్యుని చుట్టూ నల్లగా, రక్తవర్ణంగా ఒక వలయం ఏర్పడింది.
తతో ధ్వజముపాగమ్య హేమదణ్డం సముచ్ఛ్రితమ్। సమాక్రమ్య మహాకాయస్తస్థౌ గృధ్రః సుదారుణః
ఆపై, ఎత్తుగా ఉన్న బంగారు పతాకం వద్దకు వచ్చి, ఒక పెద్దదేహం గల భయంకరమైన గద్ద, దానిపై కూర్చుంది.
జనస్థానసమీపే చ సమాక్రమ్య ఖరస్వనాః। విస్వరాన్ వివిధాన్ నాదాన్ మాంసాదా మృగపక్షిణః
జనస్థానానికి దగ్గరగా మాంసం తినే జంతువులు, పక్షులు ఖరుడి అరుపులతో దగ్గరికి వచ్చి భయంకరమైన రకరకాల అరుపులు చేశారు.
వ్యాజహ్రురభిదీప్తాయాం దిశి వై భైరవస్వనమ్। అశివం యాతుధానానాం శివా ఘోరా మహాస్వనాః
అక్కడ అగ్నిలా మండుతున్న దిక్కులో, భయంకరమైన రాత్రి ప్రేతాలు భయానకమైన అరుపులు చేశారు; అవి భయంకరమైనవే అయినా, కొంత శుభప్రదంగా కూడా కనిపించాయి.
ప్రభిన్నగజసంకాశాస్తోయశోణితధారిణః। ఆకాశం తదనాకాశం చక్రుర్భీమామ్బువాహకాః
పగిలిన ఏనుగుల్లా కనిపించే, రక్తం నీరు పొర్లించే పెద్ద మేఘాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేసి, ఆకాశమే లేనట్టుగా చేశాయి.
బభూవ తిమిరం ఘోరముద్ధతం రోమహర్షణమ్। దిశో వా ప్రదిశో వాపి సువ్యక్తం న చకాశిరే
ఒక భయంకరమైన, గజగజలాడే చీకటి ఏర్పడి, ఒళ్ళు జలదరించేలా చేసింది; దిక్కులు, మధ్యదిక్కులు ఏవీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు.
క్షతజార్ద్రసవర్ణాభా సంధ్యా కాలం వినా బభౌ। ఖరం చాభిముఖం నేదుస్తదా ఘోరా మృగాః ఖగాః
సాయంత్రం సమయం కాకపోయినా, రక్తం తడిసినట్టు రంగు కలిగి మెరిసింది; ఆ సమయంలో భయంకరమైన జంతువులు, పక్షులు ఖరుడి వైపు తిరిగి అరవసాగాయి.
కఙ్కగోమాయుగృధ్రాశ్చ చుక్రుశుర్భయశంసినః। నిత్యాశివకరా యుద్ధే శివా ఘోరనిదర్శనాః
కంగలు, నక్కలు, గద్దలు భయాన్ని సూచించే అరుపులు వేశారు; యుద్ధంలో ఎప్పుడూ అశుభాన్ని సూచించే, భయంకరంగా కనిపించే శకునాలు అవి.
నేదుర్బలస్యాభిముఖం జ్వాలోద్గారిభిరాననైః। కబన్ధః పరిఘాభాసో దృశ్యతే భాస్కరాన్తికే
బలుడి వైపు తిరిగి, అగ్ని జ్వాలలు ఊదే నోళ్లతో, ఇనుప గదిలా కనిపించే కబంధుడు సూర్యుని దగ్గర కనిపించాడు.
జగ్రాహ సూర్యం స్వర్భానురపర్వణి మహాగ్రహః। ప్రవాతి మారుతః శీఘ్రం నిష్ప్రభోఽభూద్ దివాకరః
స్వర్భాను అనే మహాగ్రహం సూర్యుని అపసవ్యంగా పట్టుకున్నాడు; గాలి వేగంగా వీచింది, సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు.
ఉత్పేతుశ్చ వినా రాత్రిం తారాః ఖద్యోతసప్రభాః। సంలీనమీనవిహగా నలిన్యః శుష్కపఙ్కజాః
రాత్రి కాకుండానే, పుట్టగొడుగుల్లా మెరుస్తూ నక్షత్రాలు కనిపించాయి; కమలాలు, వాటిలో చేపలు పక్షులు దాగిపోయి, ఎండిపోయి, వాడిపోయాయి.
తస్మిన్ క్షణే బభూవుశ్చ వినా పుష్పఫలైర్ద్రుమాః। ఉద్ధూతశ్చ వినా వాతం రేణుర్జలధరారుణః
ఆ క్షణంలో, చెట్లు పూలు, పండ్లు లేకుండా పోయాయి; గాలి లేకుండానే, మేఘాల్లా ఎర్రటి ధూళి ఎగిసింది.
చీచీకూచీతి వాశ్యన్త్యో బభూవుస్తత్ర సారికాః। ఉల్కాశ్చాపి సనిర్ఘోషా నిపేతుర్ఘోరదర్శనాః
అక్కడ సారిక పక్షులు 'చీచీ', 'కూచీ' అంటూ అరవసాగాయి; భయంకరంగా కనిపించే ఉల్కలు పెద్ద శబ్దంతో కింద పడిపోయాయి.
ప్రచచాల మహీ చాపి సశైలవనకాననా। ఖరస్య చ రథస్థస్య నర్దమానస్య ధీమతః
పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన భూమి కంపించింది; ఖరుడు తన రథంలోంచి గర్జిస్తూ అరవడంతో అలా జరిగింది.
ప్రాకమ్పత భుజః సవ్యః స్వరశ్చాస్యావసజ్జత। సాస్రా సమ్పద్యతే దృష్టిః పశ్యమానస్య సర్వతః
అతని ఎడమ చేయి వణికింది, స్వరం అడ్డంగా ఆగిపోయింది; చుట్టూ చూస్తూ కన్నీళ్లు కళ్లలో నిండిపోయాయి.
లలాటే చ రుజో జాతా న చ మోహాన్న్యవర్తత। తాన్ సమీక్ష్య మహోత్పాతానుత్థితాన్ రోమహర్షణాన్
తలపై నొప్పి వచ్చింది, అయినా అయోమయంతో వెనక్కి తిప్పుకోలేదు; ఆ భయంకరమైన, ఒళ్ళు జలదరించే శకునాలను చూసాడు.
అబ్రవీద్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ ప్రహసన్ స ఖరస్తదా। మహోత్పాతానిమాన్ సర్వానుత్థితాన్ ఘోరదర్శనాన్
ఆ సమయంలో ఖరుడు నవ్వుతూ అందరు రాక్షసులతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ మహా భయంకరమైన శకునాలన్నీ కలిగాయి.'
న చిన్తయామ్యహం వీర్యాద్ బలవాన్ దుర్బలానివ। తారా అపి శరైస్తీక్ష్ణైః పాతయేయం నభస్తలాత్
ఇవి చూసి నేను భయపడను; నా బలంతో బలవంతులనైనా, బలహీనులనైనా సమానంగా చూస్తాను. ఆకాశంలో నక్షత్రాలనూ పదునైన బాణాలతో నేనే కూల్చగలను.
మృత్యుం మరణధర్మేణ సంక్రుద్ధో యోజయామ్యహమ్। రాఘవం తం బలోత్సిక్తం భ్రాతరం చాపి లక్ష్మణమ్
కోపంతో, మరణ ధర్మాన్ని అనుసరించి, ఆ బలంతో గర్వపడే రాఘవుడిని, అతని సోదరుడు లక్ష్మణుడిని చంపుతాను.
అహత్వా సాయకైస్తీక్ష్ణైర్నోపావర్తితుముత్సహే। యన్నిమిత్తం తు రామస్య లక్ష్మణస్య విపర్యయః
పదునైన బాణాలతో వారిని చంపకుండా నేను వెనక్కి తిరగలేను; రాముడు, లక్ష్మణుడు నాశనం కావడమే నా లక్ష్యం.
యుష్మాకమేతత్ ప్రత్యక్షం నానృతం కథయామ్యహమ్। దేవరాజమపి క్రుద్ధో మత్తైరావతగామినమ్
మీరు చూస్తున్నదంతా నిజమే, నేను అసత్యం చెప్పడం లేదు. ఆ ఎర్రవెనుక ఏరావతాన్ని ఎక్కి తిరిగే దేవేంద్రుడే కోపంతో వచ్చినా, నేనతన్ని సంహరించగలను.
వజ్రహస్తం రణే హన్యాం కిం పునస్తౌ చ మానవౌ। సా తస్య గర్జితం శ్రుత్వా రాక్షసానాం మహాచమూః
వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన దేవేంద్రుడిని కూడా యుద్ధంలో నేనెదుర్కొని సంహరించగలను. మరి ఆ ఇద్దరు మనుష్యులను ఏమాత్రం లెక్క చేయాలి? అతని గర్జన విని రాక్షసుల గొప్ప సైన్యం ఆనందంతో ఉప్పొంగింది.
ప్రహర్షమతులం లేభే మృత్యుపాశావపాశితా। సమేయుశ్చ మహాత్మానో యుద్ధదర్శనకాంక్షిణః
మరణపు ఉయ్యాలలో ఉన్నా, రాక్షస సైన్యం అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందింది. యుద్ధాన్ని చూడాలని ఆశతో ఉన్న మహాత్ములు అక్కడికి చేరుకున్నారు.
ఋషయో దేవగన్ధర్వాః సిద్ధాశ్చ సహ చారణైః। సమేత్య చోచుః సహితాస్తేఽన్యోన్యం పుణ్యకర్మణః
ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, చారణులు అందరూ కలిసి, పుణ్యకర్మలు చేసిన వానిపై పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
స్వస్తి గోబ్రాహ్మణేభ్యస్తు లోకానాం యే చ సమ్మతాః। జయతాం రాఘవో యుద్ధే పౌలస్త్యాన్ రజనీచరాన్
గోవులు, బ్రాహ్మణులు, లోకాల్లో గౌరవింపబడినవారందరికీ శుభం కలగాలి. రాఘవుడు యుద్ధంలో పౌలస్త్యులను, రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులను జయించాలి.
చక్రహస్తో యథా విష్ణుః సర్వానసురసత్తమాన్। ఏతచ్చాన్యచ్చ బహుశో బ్రువాణాః పరమర్షయః
చక్రాయుధాన్ని ధరించిన విష్ణువు అన్ని అసురులను ఎలా సంహరించాడో, అలాగే రాఘవుడు కూడా విజయం సాధించాలి. ఇలా అనేక విధాలుగా పరమ ఋషులు ప్రార్థించారు.
జాతకౌతూహలాస్తత్ర విమానస్థాశ్చ దేవతాః। దదృశుర్వాహినీం తేషాం రాక్షసానాం గతాయుషామ్
ఆకాశంలో విమానాల్లో ఉన్న దేవతలు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, ఆయుష్షు ముగిసిన రాక్షస సైన్యాన్ని చూస్తూ ఉండిపోయారు.
రథేన తు ఖరో వేగాత్ సైన్యస్యాగ్రాద్ వినిఃసృతః। శ్యేనగామీ పృథుగ్రీవో యజ్ఞశత్రుర్విహంగమః
ఆ సమయంలో ఖరుడు తన రథంలో పక్షిరాజు వేగంతో సైన్యానికి ముందుగా వచ్చాడు. అతని వెంట పృథుగ్రీవుడు, యజ్ఞశత్రువు, విహంగముడు కూడా ఉన్నారు.
దుర్జయః కరవీరాక్షః పరుషః కాలకార్ముకః। హేమమాలీ మహామాలీ సర్పాస్యో రుధిరాశనః
దుర్జయుడు, కరవీరాక్షుడు, పరుషుడు, కాలకార్ముకుడు, హేమమాలీ, మహామాలీ, సర్పాస్యుడు, రుధిరాశనుడు—ఇలా వీరంతా ఉన్నారు.
ద్వాదశైతే మహావీర్యాః ప్రతస్థురభితః ఖరమ్। మహాకపాలః స్థూలాక్షః ప్రమాథస్త్రిశిరాస్తథా। చత్వార ఏతే సేనాగ్రే దూషణం పృష్ఠతోఽన్వయుః
ఈ మహాశక్తివంతులైన పన్నెండు మంది ఖరుడిని చుట్టుముట్టి ముందుకు సాగారు. మహాకపాలుడు, స్థూలాక్షుడు, ప్రమాథుడు, త్రిశిరుడు—ఈ నలుగురు దూషణుడి వెంట సైన్యానికి వెనుక భాగంలో ఉన్నారు.