తతస్తద్ రాక్షసం సైన్యం ఘోరచర్మాయుధధ్వజమ్। నిర్జగామ జనస్థానాన్మహానాదం మహాజవమ్
అప్పుడు ఆ రాక్షస సైన్యం భయంకరమైన కవచాలు, ఆయుధాలు, పతాకాలతో, జనస్థానాన్ని గర్జిస్తూ, వేగంగా విడిచి వెళ్లింది.
ముద్గరైః పట్టిశైః శూలైః సుతీక్ష్ణైశ్చ పరశ్వధైః। ఖడ్గైశ్చక్రైశ్చ హస్తస్థైర్భ్రాజమానైః సతోమరైః
ముద్గరాలు, కత్తులు, శూలాలు, పదునైన గొడ్డళ్లు, ఖడ్గాలు, చక్రాలు, చేతుల్లో మెరిసే ముసలులతో ఆ సైన్యం సిద్ధంగా ఉంది.
శక్తిభిః పరిఘైర్ఘోరైరతిమాత్రైశ్చ కార్ముకైః। గదాసిముసలైర్వజ్రైర్గృహీతైర్భీమదర్శనైః
శక్తులు, భయంకరమైన గదలు, భారీ విల్లు, గదలు, ఖడ్గాలు, ముసలులు, వజ్రాలు — ఇవన్నీ భయంకరంగా కనిపించేవి.
రాక్షసానాం సుఘోరాణాం సహస్రాణి చతుర్దశ। నిర్యాతాని జనస్థానాత్ ఖరచిత్తానువర్తినామ్
ఖరుని ఆజ్ఞకు లోబడి, పద్నాలుగు వేల మంది భయంకరమైన రాక్షసులు జనస్థానాన్ని విడిచి బయలుదేరారు.
తాంస్తు నిర్ధావతో దృష్ట్వా రాక్షసాన్ భీమదర్శనాన్। ఖరస్యాథ రథః కించిజ్జగామ తదనన్తరమ్
ఆ భయంకరమైన రాక్షసులు పరుగెత్తుతూ పోతున్న దృశ్యాన్ని చూసి, ఖరుని రథం కొంత వెనుక నుంచి అనుసరించింది.
సంచోదితో రథః శీఘ్రం ఖరస్య రిపుఘాతినః। శబ్దేనాపూరయామాస దిశః సప్రదిశస్తథా
శత్రువులను సంహరించే ఖరుని రథం వేగంగా నడిపించబడుతూ, దాని శబ్దంతో అన్ని దిక్కులను, మధ్యదిక్కులను నింపింది.
ప్రవృద్ధమన్యుస్తు ఖరః ఖరస్వరో రిపోర్వధార్థం త్వరితో యథాన్తకః। అచూచుదత్ సారథిమున్నదన్ పున- ర్మహాబలో మేఘ ఇవాశ్మవర్షవాన్
ఖరుడు కోపంతో, గట్టిగా గర్జిస్తూ, శత్రువును సంహరించేందుకు యమధర్మరాజు వలె తొందరగా పోయాడు. మళ్లీ మళ్లీ తన రథసారథిని అరుస్తూ, గొప్ప మేఘం రాళ్లు వర్షించునట్లు గర్జించాడు.
thumb|త్రయోవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రయోవింశః సర్గః ॥౩-
వైభవశాలి వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో ఇరవైమూవవ సర్గను వినండి.
తత్ప్రయాతం బలం ఘోరమశివం శోణితోదకమ్। అభ్యవర్షన్మహాఘోరస్తుములో గర్దభారుణః
ఆ భయంకరమైన, అశుభమైన సైన్యం బయలుదేరినప్పుడు, గర్ధభరక్తంతో కూడిన రక్తవర్షం భయంకరంగా, గొప్ప శబ్దంతో వారిపై కురిసింది.
నిపేతుస్తురగాస్తస్య రథయుక్తా మహాజవాః। సమే పుష్పచితే దేశే రాజమార్గే యదృచ్ఛయా
ఆ రథానికి జోడించబడిన వేగవంతమైన గుర్రాలు, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన రాజమార్గంలో, యాదృచ్ఛికంగా పడిపోయాయి.
శ్యామం రుధిరపర్యన్తం బభూవ పరివేషణమ్। అలాతచక్రప్రతిమం ప్రతిగృహ్య దివాకరమ్
అలాటచక్రంలా మెరిసే చుట్టూ, సూర్యుని చుట్టూ నల్లగా, రక్తవర్ణంగా ఒక వలయం ఏర్పడింది.
తతో ధ్వజముపాగమ్య హేమదణ్డం సముచ్ఛ్రితమ్। సమాక్రమ్య మహాకాయస్తస్థౌ గృధ్రః సుదారుణః
ఆపై, ఎత్తుగా ఉన్న బంగారు పతాకం వద్దకు వచ్చి, ఒక పెద్దదేహం గల భయంకరమైన గద్ద, దానిపై కూర్చుంది.
జనస్థానసమీపే చ సమాక్రమ్య ఖరస్వనాః। విస్వరాన్ వివిధాన్ నాదాన్ మాంసాదా మృగపక్షిణః
జనస్థానానికి దగ్గరగా మాంసం తినే జంతువులు, పక్షులు ఖరుడి అరుపులతో దగ్గరికి వచ్చి భయంకరమైన రకరకాల అరుపులు చేశారు.
వ్యాజహ్రురభిదీప్తాయాం దిశి వై భైరవస్వనమ్। అశివం యాతుధానానాం శివా ఘోరా మహాస్వనాః
అక్కడ అగ్నిలా మండుతున్న దిక్కులో, భయంకరమైన రాత్రి ప్రేతాలు భయానకమైన అరుపులు చేశారు; అవి భయంకరమైనవే అయినా, కొంత శుభప్రదంగా కూడా కనిపించాయి.
ప్రభిన్నగజసంకాశాస్తోయశోణితధారిణః। ఆకాశం తదనాకాశం చక్రుర్భీమామ్బువాహకాః
పగిలిన ఏనుగుల్లా కనిపించే, రక్తం నీరు పొర్లించే పెద్ద మేఘాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేసి, ఆకాశమే లేనట్టుగా చేశాయి.
బభూవ తిమిరం ఘోరముద్ధతం రోమహర్షణమ్। దిశో వా ప్రదిశో వాపి సువ్యక్తం న చకాశిరే
ఒక భయంకరమైన, గజగజలాడే చీకటి ఏర్పడి, ఒళ్ళు జలదరించేలా చేసింది; దిక్కులు, మధ్యదిక్కులు ఏవీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు.
క్షతజార్ద్రసవర్ణాభా సంధ్యా కాలం వినా బభౌ। ఖరం చాభిముఖం నేదుస్తదా ఘోరా మృగాః ఖగాః
సాయంత్రం సమయం కాకపోయినా, రక్తం తడిసినట్టు రంగు కలిగి మెరిసింది; ఆ సమయంలో భయంకరమైన జంతువులు, పక్షులు ఖరుడి వైపు తిరిగి అరవసాగాయి.
కఙ్కగోమాయుగృధ్రాశ్చ చుక్రుశుర్భయశంసినః। నిత్యాశివకరా యుద్ధే శివా ఘోరనిదర్శనాః
కంగలు, నక్కలు, గద్దలు భయాన్ని సూచించే అరుపులు వేశారు; యుద్ధంలో ఎప్పుడూ అశుభాన్ని సూచించే, భయంకరంగా కనిపించే శకునాలు అవి.
నేదుర్బలస్యాభిముఖం జ్వాలోద్గారిభిరాననైః। కబన్ధః పరిఘాభాసో దృశ్యతే భాస్కరాన్తికే
బలుడి వైపు తిరిగి, అగ్ని జ్వాలలు ఊదే నోళ్లతో, ఇనుప గదిలా కనిపించే కబంధుడు సూర్యుని దగ్గర కనిపించాడు.
జగ్రాహ సూర్యం స్వర్భానురపర్వణి మహాగ్రహః। ప్రవాతి మారుతః శీఘ్రం నిష్ప్రభోఽభూద్ దివాకరః
స్వర్భాను అనే మహాగ్రహం సూర్యుని అపసవ్యంగా పట్టుకున్నాడు; గాలి వేగంగా వీచింది, సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు.
ఉత్పేతుశ్చ వినా రాత్రిం తారాః ఖద్యోతసప్రభాః। సంలీనమీనవిహగా నలిన్యః శుష్కపఙ్కజాః
రాత్రి కాకుండానే, పుట్టగొడుగుల్లా మెరుస్తూ నక్షత్రాలు కనిపించాయి; కమలాలు, వాటిలో చేపలు పక్షులు దాగిపోయి, ఎండిపోయి, వాడిపోయాయి.
తస్మిన్ క్షణే బభూవుశ్చ వినా పుష్పఫలైర్ద్రుమాః। ఉద్ధూతశ్చ వినా వాతం రేణుర్జలధరారుణః
ఆ క్షణంలో, చెట్లు పూలు, పండ్లు లేకుండా పోయాయి; గాలి లేకుండానే, మేఘాల్లా ఎర్రటి ధూళి ఎగిసింది.
చీచీకూచీతి వాశ్యన్త్యో బభూవుస్తత్ర సారికాః। ఉల్కాశ్చాపి సనిర్ఘోషా నిపేతుర్ఘోరదర్శనాః
అక్కడ సారిక పక్షులు 'చీచీ', 'కూచీ' అంటూ అరవసాగాయి; భయంకరంగా కనిపించే ఉల్కలు పెద్ద శబ్దంతో కింద పడిపోయాయి.
ప్రచచాల మహీ చాపి సశైలవనకాననా। ఖరస్య చ రథస్థస్య నర్దమానస్య ధీమతః
పర్వతాలు, అడవులు, వనాలతో కూడిన భూమి కంపించింది; ఖరుడు తన రథంలోంచి గర్జిస్తూ అరవడంతో అలా జరిగింది.
ప్రాకమ్పత భుజః సవ్యః స్వరశ్చాస్యావసజ్జత। సాస్రా సమ్పద్యతే దృష్టిః పశ్యమానస్య సర్వతః
అతని ఎడమ చేయి వణికింది, స్వరం అడ్డంగా ఆగిపోయింది; చుట్టూ చూస్తూ కన్నీళ్లు కళ్లలో నిండిపోయాయి.
లలాటే చ రుజో జాతా న చ మోహాన్న్యవర్తత। తాన్ సమీక్ష్య మహోత్పాతానుత్థితాన్ రోమహర్షణాన్
తలపై నొప్పి వచ్చింది, అయినా అయోమయంతో వెనక్కి తిప్పుకోలేదు; ఆ భయంకరమైన, ఒళ్ళు జలదరించే శకునాలను చూసాడు.
అబ్రవీద్ రాక్షసాన్ సర్వాన్ ప్రహసన్ స ఖరస్తదా। మహోత్పాతానిమాన్ సర్వానుత్థితాన్ ఘోరదర్శనాన్
ఆ సమయంలో ఖరుడు నవ్వుతూ అందరు రాక్షసులతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ మహా భయంకరమైన శకునాలన్నీ కలిగాయి.'
న చిన్తయామ్యహం వీర్యాద్ బలవాన్ దుర్బలానివ। తారా అపి శరైస్తీక్ష్ణైః పాతయేయం నభస్తలాత్
ఇవి చూసి నేను భయపడను; నా బలంతో బలవంతులనైనా, బలహీనులనైనా సమానంగా చూస్తాను. ఆకాశంలో నక్షత్రాలనూ పదునైన బాణాలతో నేనే కూల్చగలను.
మృత్యుం మరణధర్మేణ సంక్రుద్ధో యోజయామ్యహమ్। రాఘవం తం బలోత్సిక్తం భ్రాతరం చాపి లక్ష్మణమ్
కోపంతో, మరణ ధర్మాన్ని అనుసరించి, ఆ బలంతో గర్వపడే రాఘవుడిని, అతని సోదరుడు లక్ష్మణుడిని చంపుతాను.
అహత్వా సాయకైస్తీక్ష్ణైర్నోపావర్తితుముత్సహే। యన్నిమిత్తం తు రామస్య లక్ష్మణస్య విపర్యయః
పదునైన బాణాలతో వారిని చంపకుండా నేను వెనక్కి తిరగలేను; రాముడు, లక్ష్మణుడు నాశనం కావడమే నా లక్ష్యం.