తయా పరుషితః పూర్వం పునరేవ ప్రశంసితః। అబ్రవీద్ దూషణం నామ ఖరః సేనాపతిం తదా
ఆమె ముందుగా ఘాటుగా మాట్లాడింది, ఇప్పుడు మళ్లీ పొగిడింది. అప్పుడు ఖరుడు తన సేనాధిపతైన దూషణునితో మాట్లాడాడు.
చతుర్దశ సహస్రాణి మమ చిత్తానువర్తినామ్। రక్షసాం భీమవేగానాం సమరేష్వనివర్తినామ్
నా మనసుకు అనుగుణంగా ఉండే, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని, భయంకరమైన వేగం ఉన్న పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు ఉన్నారు.
నీలజీమూతవర్ణానాం లోకహింసావిహారిణామ్। సర్వోద్యోగముదీర్ణానాం రక్షసాం సౌమ్య కారయ
వారంతా మేఘాల వర్ణంలో, లోకానికి హానిచేసే వారు, యుద్ధానికి పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉన్నారు. ఆ రాక్షసులను అందరినీ కూడగట్టు, ఓ మృదువైనవాడా.
ఉపస్థాపయ మే క్షిప్రం రథం సౌమ్య ధనూంషి చ। శరాంశ్చ చిత్రాన్ ఖడ్గాంశ్చ శక్తీశ్చ వివిధాః శితాః
వేగంగా నా రథాన్ని, విల్లు, రకరకాల బాణాలు, ఖడ్గాలు, పదునైన శక్తులను తీసుకుని రా, ఓ మృదువైనవాడా.
అగ్రే నిర్యాతుమిచ్ఛామి పౌలస్త్యానాం మహాత్మనామ్। వధార్థం దుర్వినీతస్య రామస్య రణకోవిద
పౌలస్త్యులైన మహాత్ములతో కలిసి, యుద్ధంలో నిపుణుడైన దుర్మార్గుడైన రాముడిని సంహరించేందుకు ముందుగా నేను వెళ్లాలని ఆశిస్తున్నాను.
ఇతి తస్య బ్రువాణస్య సూర్యవర్ణం మహారథమ్। సదశ్వైః శబలైర్యుక్తమాచచక్షేఽథ దూషణః
అతను ఇలా చెప్పుతుండగా, దూషణుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, శబలమైన కాళ్లుగల అశ్వాలతో జోడించబడిన గొప్ప రథాన్ని తెప్పించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
తం మేరుశిఖరాకారం తప్తకాఞ్చనభూషణమ్। హేమచక్రమసమ్బాధం వైదూర్యమయకూబరమ్
ఆ రథం మెరు పర్వత శిఖరాన్ని తలపిస్తూ, మెరిసే బంగారు అలంకారాలతో, బంగారు చక్రాలతో, వైడూర్య రత్నాలతో చేసిన యోగంతో అలంకరించబడింది.
మత్స్యైః పుష్పైర్ద్రుమైః శైలైశ్చన్ద్రసూర్యైశ్చ కాఞ్చనైః। మాఙ్గల్యైః పక్షిసఙ్ఘైశ్చ తారాభిశ్చ సమావృతమ్
ఆ రథం చేపలు, పువ్వులు, చెట్లు, కొండలు, బంగారు చంద్రులు, సూర్యులు, మంగళకరమైన పక్షుల గుంపులు, నక్షత్రాల చిత్రాలతో అలంకరించబడింది.
ధ్వజనిస్త్రింశసమ్పన్నం కింకిణీవరభూషితమ్। సదశ్వయుక్తం సోఽమర్షాదారురోహ ఖరస్తదా
పతాకలు, ఖడ్గాలు, అద్భుతమైన గంటలు, ఎప్పుడూ మంచి గుర్రాలతో కూడిన ఆ రథాన్ని, కోపంతో ఖరుడు ఎక్కాడు.
ఖరస్తు తన్మహత్సైన్యం రథచర్మాయుధధ్వజమ్। నిర్యాతేత్యబ్రవీత్ ప్రేక్ష్య దూషణః సర్వరాక్షసాన్
ఖరుడు ఆ గొప్ప సైన్యాన్ని, రథాలు, కవచాలు, ఆయుధాలు, పతాకాలతో కూడినదిగా చూసి, దూషణునితో పాటు అందరు రాక్షసులకు 'బయలుదేరు' అని చెప్పాడు.
తతస్తద్ రాక్షసం సైన్యం ఘోరచర్మాయుధధ్వజమ్। నిర్జగామ జనస్థానాన్మహానాదం మహాజవమ్
అప్పుడు ఆ రాక్షస సైన్యం భయంకరమైన కవచాలు, ఆయుధాలు, పతాకాలతో, జనస్థానాన్ని గర్జిస్తూ, వేగంగా విడిచి వెళ్లింది.
ముద్గరైః పట్టిశైః శూలైః సుతీక్ష్ణైశ్చ పరశ్వధైః। ఖడ్గైశ్చక్రైశ్చ హస్తస్థైర్భ్రాజమానైః సతోమరైః
ముద్గరాలు, కత్తులు, శూలాలు, పదునైన గొడ్డళ్లు, ఖడ్గాలు, చక్రాలు, చేతుల్లో మెరిసే ముసలులతో ఆ సైన్యం సిద్ధంగా ఉంది.
శక్తిభిః పరిఘైర్ఘోరైరతిమాత్రైశ్చ కార్ముకైః। గదాసిముసలైర్వజ్రైర్గృహీతైర్భీమదర్శనైః
శక్తులు, భయంకరమైన గదలు, భారీ విల్లు, గదలు, ఖడ్గాలు, ముసలులు, వజ్రాలు — ఇవన్నీ భయంకరంగా కనిపించేవి.
రాక్షసానాం సుఘోరాణాం సహస్రాణి చతుర్దశ। నిర్యాతాని జనస్థానాత్ ఖరచిత్తానువర్తినామ్
ఖరుని ఆజ్ఞకు లోబడి, పద్నాలుగు వేల మంది భయంకరమైన రాక్షసులు జనస్థానాన్ని విడిచి బయలుదేరారు.
తాంస్తు నిర్ధావతో దృష్ట్వా రాక్షసాన్ భీమదర్శనాన్। ఖరస్యాథ రథః కించిజ్జగామ తదనన్తరమ్
ఆ భయంకరమైన రాక్షసులు పరుగెత్తుతూ పోతున్న దృశ్యాన్ని చూసి, ఖరుని రథం కొంత వెనుక నుంచి అనుసరించింది.
సంచోదితో రథః శీఘ్రం ఖరస్య రిపుఘాతినః। శబ్దేనాపూరయామాస దిశః సప్రదిశస్తథా
శత్రువులను సంహరించే ఖరుని రథం వేగంగా నడిపించబడుతూ, దాని శబ్దంతో అన్ని దిక్కులను, మధ్యదిక్కులను నింపింది.
ప్రవృద్ధమన్యుస్తు ఖరః ఖరస్వరో రిపోర్వధార్థం త్వరితో యథాన్తకః। అచూచుదత్ సారథిమున్నదన్ పున- ర్మహాబలో మేఘ ఇవాశ్మవర్షవాన్
ఖరుడు కోపంతో, గట్టిగా గర్జిస్తూ, శత్రువును సంహరించేందుకు యమధర్మరాజు వలె తొందరగా పోయాడు. మళ్లీ మళ్లీ తన రథసారథిని అరుస్తూ, గొప్ప మేఘం రాళ్లు వర్షించునట్లు గర్జించాడు.
thumb|త్రయోవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే త్రయోవింశః సర్గః ॥౩-
వైభవశాలి వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో ఇరవైమూవవ సర్గను వినండి.
తత్ప్రయాతం బలం ఘోరమశివం శోణితోదకమ్। అభ్యవర్షన్మహాఘోరస్తుములో గర్దభారుణః
ఆ భయంకరమైన, అశుభమైన సైన్యం బయలుదేరినప్పుడు, గర్ధభరక్తంతో కూడిన రక్తవర్షం భయంకరంగా, గొప్ప శబ్దంతో వారిపై కురిసింది.
నిపేతుస్తురగాస్తస్య రథయుక్తా మహాజవాః। సమే పుష్పచితే దేశే రాజమార్గే యదృచ్ఛయా
ఆ రథానికి జోడించబడిన వేగవంతమైన గుర్రాలు, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన రాజమార్గంలో, యాదృచ్ఛికంగా పడిపోయాయి.
శ్యామం రుధిరపర్యన్తం బభూవ పరివేషణమ్। అలాతచక్రప్రతిమం ప్రతిగృహ్య దివాకరమ్
అలాటచక్రంలా మెరిసే చుట్టూ, సూర్యుని చుట్టూ నల్లగా, రక్తవర్ణంగా ఒక వలయం ఏర్పడింది.
తతో ధ్వజముపాగమ్య హేమదణ్డం సముచ్ఛ్రితమ్। సమాక్రమ్య మహాకాయస్తస్థౌ గృధ్రః సుదారుణః
ఆపై, ఎత్తుగా ఉన్న బంగారు పతాకం వద్దకు వచ్చి, ఒక పెద్దదేహం గల భయంకరమైన గద్ద, దానిపై కూర్చుంది.
జనస్థానసమీపే చ సమాక్రమ్య ఖరస్వనాః। విస్వరాన్ వివిధాన్ నాదాన్ మాంసాదా మృగపక్షిణః
జనస్థానానికి దగ్గరగా మాంసం తినే జంతువులు, పక్షులు ఖరుడి అరుపులతో దగ్గరికి వచ్చి భయంకరమైన రకరకాల అరుపులు చేశారు.
వ్యాజహ్రురభిదీప్తాయాం దిశి వై భైరవస్వనమ్। అశివం యాతుధానానాం శివా ఘోరా మహాస్వనాః
అక్కడ అగ్నిలా మండుతున్న దిక్కులో, భయంకరమైన రాత్రి ప్రేతాలు భయానకమైన అరుపులు చేశారు; అవి భయంకరమైనవే అయినా, కొంత శుభప్రదంగా కూడా కనిపించాయి.
ప్రభిన్నగజసంకాశాస్తోయశోణితధారిణః। ఆకాశం తదనాకాశం చక్రుర్భీమామ్బువాహకాః
పగిలిన ఏనుగుల్లా కనిపించే, రక్తం నీరు పొర్లించే పెద్ద మేఘాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేసి, ఆకాశమే లేనట్టుగా చేశాయి.
బభూవ తిమిరం ఘోరముద్ధతం రోమహర్షణమ్। దిశో వా ప్రదిశో వాపి సువ్యక్తం న చకాశిరే
ఒక భయంకరమైన, గజగజలాడే చీకటి ఏర్పడి, ఒళ్ళు జలదరించేలా చేసింది; దిక్కులు, మధ్యదిక్కులు ఏవీ స్పష్టంగా కనిపించలేదు.
క్షతజార్ద్రసవర్ణాభా సంధ్యా కాలం వినా బభౌ। ఖరం చాభిముఖం నేదుస్తదా ఘోరా మృగాః ఖగాః
సాయంత్రం సమయం కాకపోయినా, రక్తం తడిసినట్టు రంగు కలిగి మెరిసింది; ఆ సమయంలో భయంకరమైన జంతువులు, పక్షులు ఖరుడి వైపు తిరిగి అరవసాగాయి.
కఙ్కగోమాయుగృధ్రాశ్చ చుక్రుశుర్భయశంసినః। నిత్యాశివకరా యుద్ధే శివా ఘోరనిదర్శనాః
కంగలు, నక్కలు, గద్దలు భయాన్ని సూచించే అరుపులు వేశారు; యుద్ధంలో ఎప్పుడూ అశుభాన్ని సూచించే, భయంకరంగా కనిపించే శకునాలు అవి.
నేదుర్బలస్యాభిముఖం జ్వాలోద్గారిభిరాననైః। కబన్ధః పరిఘాభాసో దృశ్యతే భాస్కరాన్తికే
బలుడి వైపు తిరిగి, అగ్ని జ్వాలలు ఊదే నోళ్లతో, ఇనుప గదిలా కనిపించే కబంధుడు సూర్యుని దగ్గర కనిపించాడు.
జగ్రాహ సూర్యం స్వర్భానురపర్వణి మహాగ్రహః। ప్రవాతి మారుతః శీఘ్రం నిష్ప్రభోఽభూద్ దివాకరః
స్వర్భాను అనే మహాగ్రహం సూర్యుని అపసవ్యంగా పట్టుకున్నాడు; గాలి వేగంగా వీచింది, సూర్యుడు కాంతిని కోల్పోయాడు.