తే తు రామేణ సామర్షాః శూలపట్టిశపాణయః। సమరే నిహతాః సర్వే సాయకైర్మర్మభేదిభిః
వారు అందరూ కోపంతో, ఆయుధాలు పట్టుకుని పోరులో రాముని చేతిలో ప్రాణాంతక బాణాలతో చంపబడ్డారు.
తాన్ భూమౌ పతితాన్ దృష్ట్వా క్షణేనైవ మహాజవాన్। రామస్య చ మహత్కర్మ మహాంస్త్రాసోఽభవన్మమ
ఆ వీరులు ఒక్క క్షణంలో నేలపై పడిపోవడం, రాముని గొప్ప కార్యాన్ని చూసి నాకు భయమూ, ఆశ్చర్యమూ కలిగింది.
సాస్మి భీతా సముద్విగ్నా విషణ్ణా చ నిశాచర। శరణం త్వాం పునః ప్రాప్తా సర్వతో భయదర్శినీ
అలా నేను భయంతో, మనసు కలవరంతో, నిరాశతో నిండిపోయాను. చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా భయం కనబడుతోంది. అందుకే మళ్లీ నీ దగ్గరకు ఆశ్రయం కోసం వచ్చాను.
విషాదనక్రాధ్యుషితే పరిత్రాసోర్మిమాలిని। కిం మాం న త్రాయసే మగ్నాం విపులే శోకసాగరే
నిరాశ అనే మొసళ్ళతో, భయపు అలలతో నిండిన ఈ పెద్ద దుఃఖసాగరంలో మునిగిపోతున్న నన్ను నువ్వు ఎందుకు రక్షించడంలేదు?
ఏతే చ నిహతా భూమౌ రామేణ నిశితైః శరైః। యే చ మే పదవీం ప్రాప్తా రాక్షసాః పిశితాశనాః
నా కోసం వచ్చిన మాంసాహార రాక్షసులను రాముడు తన పదునైన బాణాలతో నేలపై పడేసాడు.
మయి తే యద్యనుక్రోశో యది రక్షఃసు తేషు చ। రామేణ యది శక్తిస్తే తేజో వాస్తి నిశాచర
నాకు, ఆ రాక్షసులకు నీవు కనికరం చూపిస్తే, లేదా రామునిపై నీకు శక్తి, బలమేదైనా ఉంటే, ఓ రాత్రివెలుగు, దయచేసి చూపించు.
దణ్డకారణ్యనిలయం జహి రాక్షసకణ్టకమ్। యది రామమమిత్రఘ్నం న త్వమద్య వధిష్యసి
దండకారణ్యంలో నివసించే రాక్షసులకు శూలమైనవాడిని సంహరించు. నీవు ఈ రోజు రాముని, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడిని చంపకపోతే,
తవ చైవాగ్రతః ప్రాణాంస్త్యక్ష్యామి నిరపత్రపా। బుద్ధ్యాహమనుపశ్యామి న త్వం రామస్య సంయుగే
నీ ముందే నేను ప్రాణాలు వదిలేస్తాను, నీకు లజ్జా లేదు. నా అభిప్రాయంలో, నీవు యుద్ధంలో రాముని ఎదురు నిలబడలేవు.
స్థాతుం ప్రతిముఖే శక్తః సబలోఽపి మహారణే। శూరమానీ న శూరస్త్వం మిథ్యారోపితవిక్రమః
నీకు ఎంత సైన్యం ఉన్నా, నీవు ఆ మహాయుద్ధంలో అతని ఎదురుగా నిలబడలేవు. నీవు ధైర్యవంతుడినని చెప్పుకుంటున్నావు గానీ, నిజంగా ధైర్యవంతుడు కాదవు. నీకు ఉన్న శౌర్యం అబద్ధంగా నీవే వేసుకున్నది.
అపయాహి జనస్థానాత్ త్వరితః సహబాన్ధవః। జహి త్వం సమరే మూఢాన్యథా తు కులపాంసన
నీ బంధువులతో కలిసి జనస్థానాన్ని వెంటనే వదిలిపో. లేకపోతే, యుద్ధంలో ఆ మూర్ఖులను సంహరించు. లేదంటే, నీ వంశానికి అపకీర్తి తేవాల్సి వస్తుంది.
మానుషౌ తౌ న శక్నోషి హన్తుం వై రామలక్ష్మణౌ। నిఃసత్త్వస్యాల్పవీర్యస్య వాసస్తే కీదృశస్త్విహ
నీవు ఆ ఇద్దరు మనుష్యులను, అంటే రాముడు లక్ష్మణులను, చంపలేవు. నీకు బలమూ, శక్తీ లేని వాడివి ఇక్కడ ఉండటం ఏమిటి?
రామతేజోఽభిభూతో హి త్వం క్షిప్రం వినశిష్యసి। స హి తేజఃసమాయుక్తో రామో దశరథాత్మజః
రాముని తేజస్సు నిన్ను కవర్ చేసేసింది. త్వరలో నీవు నశిస్తావు. ఎందుకంటే దశరథుని కుమారుడైన రామునికి ఆ తేజస్సు ఉంది.
భ్రాతుః సమీపే శోకార్తా నష్టసంజ్ఞా బభూవ హ। కరాభ్యాముదరం హత్వా రురోద భృశదుఃఖితా
తన అన్నయ్య పక్కన, తీవ్రమైన దుఃఖంతో, జ్ఞానం కోల్పోయి, చేతులతో కడుపు కొట్టి, బాగా బాధపడుతూ ఆ రాక్షసీ ఏడ్చింది.
thumb|ద్వావింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ద్వావింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో ఇరవై రెండవ సర్గను వినండి.
ఏవమాధర్షితః శూరః శూర్పణఖ్యా ఖరస్తతః। ఉవాచ రక్షసాం మధ్యే ఖరః ఖరతరం వచః
అలా శూర్పణఖ చేత ప్రేరేపించబడిన ఖరుడు, రాక్షసుల మధ్యలో, తనకన్నా ఘాటైన మాటలు చెప్పాడు.
తవాపమానప్రభవః క్రోధోఽయమతులో మమ। న శక్యతే ధారయితుం లవణామ్భ ఇవోల్బణమ్
నీ అవమానంతో నాకు వచ్చిన ఈ కోపం అపూర్వమైనది. ఇది ఉప్పు నీరు మాదిరిగా ఆపుకోలేనిది.
న రామం గణయే వీర్యాన్మానుషం క్షీణజీవితమ్। ఆత్మదుశ్చరితైః ప్రాణాన్ హతో యోఽద్య విమోక్ష్యతే
రాముడు శక్తివంతుడు అని నేను భావించను. అతడు మానవుడు, ప్రాణం తగ్గిపోయినవాడు. తన దుష్కర్మల వల్ల అతడు ఈ రోజు ప్రాణాలు కోల్పోతాడు.
బాష్పః సంధార్యతామేష సమ్భ్రమశ్చ విముచ్యతామ్। అహం రామం సహ భ్రాత్రా నయామి యమసాదనమ్
నీ కన్నీళ్లు ఆపుకో, ఆ కలవరాన్ని విడిచిపెట్టు. నేను రాముని, అతని అన్నయ్యతో కలిసి యమలోకానికి పంపిస్తాను.
పరశ్వధహతస్యాద్య మన్దప్రాణస్య భూతలే। రామస్య రుధిరం రక్తముష్ణం పాస్యసి రాక్షసి
ఈ రోజు నేనతన్ని పరశువంతో కొట్టి నేలపై పడేసిన తర్వాత, నీకు వేడిగా ఉన్న రాముని రక్తాన్ని నీవు త్రాగుతావు, ఓ రాక్షసీ.
సమ్ప్రహృష్టా వచః శ్రుత్వా ఖరస్య వదనాచ్చ్యుతమ్। ప్రశశంస పునర్మౌర్ఖ్యాద్ భ్రాతరం రక్షసాం వరమ్
ఖరుని నోటినుంచి వచ్చిన ఆ మాటలు విని, ఆమె ఆనందించింది. తన మూర్ఖత్వంతో మళ్లీ తన అన్నయ్యను, రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడిని, పొగిడింది.
తయా పరుషితః పూర్వం పునరేవ ప్రశంసితః। అబ్రవీద్ దూషణం నామ ఖరః సేనాపతిం తదా
ఆమె ముందుగా ఘాటుగా మాట్లాడింది, ఇప్పుడు మళ్లీ పొగిడింది. అప్పుడు ఖరుడు తన సేనాధిపతైన దూషణునితో మాట్లాడాడు.
చతుర్దశ సహస్రాణి మమ చిత్తానువర్తినామ్। రక్షసాం భీమవేగానాం సమరేష్వనివర్తినామ్
నా మనసుకు అనుగుణంగా ఉండే, యుద్ధంలో వెనక్కి తగ్గని, భయంకరమైన వేగం ఉన్న పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు ఉన్నారు.
నీలజీమూతవర్ణానాం లోకహింసావిహారిణామ్। సర్వోద్యోగముదీర్ణానాం రక్షసాం సౌమ్య కారయ
వారంతా మేఘాల వర్ణంలో, లోకానికి హానిచేసే వారు, యుద్ధానికి పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉన్నారు. ఆ రాక్షసులను అందరినీ కూడగట్టు, ఓ మృదువైనవాడా.
ఉపస్థాపయ మే క్షిప్రం రథం సౌమ్య ధనూంషి చ। శరాంశ్చ చిత్రాన్ ఖడ్గాంశ్చ శక్తీశ్చ వివిధాః శితాః
వేగంగా నా రథాన్ని, విల్లు, రకరకాల బాణాలు, ఖడ్గాలు, పదునైన శక్తులను తీసుకుని రా, ఓ మృదువైనవాడా.
అగ్రే నిర్యాతుమిచ్ఛామి పౌలస్త్యానాం మహాత్మనామ్। వధార్థం దుర్వినీతస్య రామస్య రణకోవిద
పౌలస్త్యులైన మహాత్ములతో కలిసి, యుద్ధంలో నిపుణుడైన దుర్మార్గుడైన రాముడిని సంహరించేందుకు ముందుగా నేను వెళ్లాలని ఆశిస్తున్నాను.
ఇతి తస్య బ్రువాణస్య సూర్యవర్ణం మహారథమ్। సదశ్వైః శబలైర్యుక్తమాచచక్షేఽథ దూషణః
అతను ఇలా చెప్పుతుండగా, దూషణుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, శబలమైన కాళ్లుగల అశ్వాలతో జోడించబడిన గొప్ప రథాన్ని తెప్పించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
తం మేరుశిఖరాకారం తప్తకాఞ్చనభూషణమ్। హేమచక్రమసమ్బాధం వైదూర్యమయకూబరమ్
ఆ రథం మెరు పర్వత శిఖరాన్ని తలపిస్తూ, మెరిసే బంగారు అలంకారాలతో, బంగారు చక్రాలతో, వైడూర్య రత్నాలతో చేసిన యోగంతో అలంకరించబడింది.
మత్స్యైః పుష్పైర్ద్రుమైః శైలైశ్చన్ద్రసూర్యైశ్చ కాఞ్చనైః। మాఙ్గల్యైః పక్షిసఙ్ఘైశ్చ తారాభిశ్చ సమావృతమ్
ఆ రథం చేపలు, పువ్వులు, చెట్లు, కొండలు, బంగారు చంద్రులు, సూర్యులు, మంగళకరమైన పక్షుల గుంపులు, నక్షత్రాల చిత్రాలతో అలంకరించబడింది.
ధ్వజనిస్త్రింశసమ్పన్నం కింకిణీవరభూషితమ్। సదశ్వయుక్తం సోఽమర్షాదారురోహ ఖరస్తదా
పతాకలు, ఖడ్గాలు, అద్భుతమైన గంటలు, ఎప్పుడూ మంచి గుర్రాలతో కూడిన ఆ రథాన్ని, కోపంతో ఖరుడు ఎక్కాడు.
ఖరస్తు తన్మహత్సైన్యం రథచర్మాయుధధ్వజమ్। నిర్యాతేత్యబ్రవీత్ ప్రేక్ష్య దూషణః సర్వరాక్షసాన్
ఖరుడు ఆ గొప్ప సైన్యాన్ని, రథాలు, కవచాలు, ఆయుధాలు, పతాకాలతో కూడినదిగా చూసి, దూషణునితో పాటు అందరు రాక్షసులకు 'బయలుదేరు' అని చెప్పాడు.