ముహూర్తం భవ సౌమిత్రే సీతాయాః ప్రత్యనన్తరః। ఇమానస్యా వధిష్యామి పదవీమాగతానిహ
సౌమిత్రీ, నువ్వు కొంతసేపు సీతమ్మవారి దగ్గరే ఉండు. ఈ దారిలో వచ్చిన వారిని నేను వెంటనే సంహరిస్తాను.
వాక్యమేతత్ తతః శ్రుత్వా రామస్య విదితాత్మనః। తథేతి లక్ష్మణో వాక్యం రాఘవస్య ప్రపూజయన్
రాముడు ఇలా ఆజ్ఞాపించగా, లక్ష్మణుడు ఆ మాటలు వినిపించి, 'అలాగే' అని గౌరవంతో సమాధానం ఇచ్చాడు.
రాఘవోఽపి మహచ్చాపం చామీకరవిభూషితమ్। చకార సజ్యం ధర్మాత్మా తాని రక్షాంసి చాబ్రవీత్
ధర్మమయుడైన రాఘవుడు బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న తన గొప్ప విల్లు తీసుకుని, దాన్ని సిద్ధం చేసుకొని, ఆ రాక్షసులతో ఇలా చెప్పాడు.
పుత్రౌ దశరథస్యావాం భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ। ప్రవిష్టౌ సీతయా సార్ధం దుశ్చరం దణ్డకావనమ్
మేము దశరథ మహారాజు కుమారులు, అన్నదమ్ములు రాముడు, లక్ష్మణుడు. సీతమ్మతో కలిసి ఈ కఠినమైన దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించాము.
ఫలమూలాశనౌ దాన్తౌ తాపసౌ బ్రహ్మచారిణౌ। వసన్తౌ దణ్డకారణ్యే కిమర్థముపహింసథ
మేము కాయలు, మూలికలు తింటూ, నియమంగా బ్రతుకుతూ, వ్రతాచరణతో, దండకారణ్యంలో నివసిస్తున్నాము. మీరు మమ్మల్ని ఎందుకు హింసిస్తున్నారు?
యుష్మాన్ పాపాత్మకాన్ హన్తుం విప్రకారాన్ మహాహవే। ఋషీణాం తు నియోగేన సమ్ప్రాప్తః సశరాసనః
మీరు పాపాత్ములు, మహాసమరంలో దుర్మార్గాలు చేస్తున్నవారు. ఋషుల ఆజ్ఞతోనే నేను విల్లు, బాణాలతో మీను సంహరించడానికి వచ్చాను.
తిష్ఠతైవాత్ర సంతుష్టా నోపవర్తితుమర్హథ। యది ప్రాణైరిహార్థో వో నివర్తధ్వం నిశాచరాః
ఇక్కడే సంతృప్తిగా ఉండండి, వెనక్కి పోవాల్సిన అవసరం లేదు. మీ ప్రాణాలు విలువైనవైతే, ఇక్కడినుండి వెళ్లిపోండి, రాత్రివేళ తిరిగే రాక్షసులారా.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా రాక్షసాస్తే చతుర్దశ। ఊచుర్వాచం సుసంక్రుద్ధా బ్రహ్మఘ్నాః శూలపాణయః
రాముని మాటలు విన్న ఆ పద్నాలుగు రాక్షసులు, బ్రాహ్మణ హంతకులు, కత్తులు పట్టుకుని, తీవ్రమైన కోపంతో ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు.
సంరక్తనయనా ఘోరా రామం సంరక్తలోచనమ్। పరుషా మధురాభాషం హృష్టా దృష్టపరాక్రమమ్
వారు భయంకరంగా, కళ్లలో రక్తం మరిగిపోతూ, రాముని వైపు చూస్తూ, ఆయన కూడా కోపంతో ఉన్నట్టు కనిపిస్తూ, మాటల్లో తీపి కలిపిన కఠినతతో, ఆయన పరాక్రమాన్ని చూసి ఆనందంతో మాట్లాడారు.
క్రోధముత్పాద్య నో భర్తుః ఖరస్య సుమహాత్మనః। త్వమేవ హాస్యసే ప్రాణాన్ సద్యోఽస్మాభిర్హతో యుధి
మా ప్రభువు ఖరుడికి కోపం తెప్పించావు. ఇప్పుడు నీవే నీ ప్రాణాలను కోల్పోతావు. మేము యుద్ధంలో నిన్ను వెంటనే సంహరిస్తాం.
కా హి తే శక్తిరేకస్య బహూనాం రణమూర్ధని। అస్మాకమగ్రతః స్థాతుం కిం పునర్యోద్ధుమాహవే
ఒక్కడివైన నీవు, మాదిరిగా అనేకమందిని ఎదుర్కొనడానికి ఏ శక్తి ఉంది? పైగా యుద్ధంలో మమ్మల్ని ఎదుర్కొని పోరాడగలవా?
ఏభిర్బాహుప్రయుక్తైశ్చ పరిఘైః శూలపట్టిశైః। ప్రాణాంస్త్యక్ష్యసి వీర్యం చ ధనుశ్చ కరపీడితమ్
మేము చేతులతో విసిరే గదలు, కత్తులు, భయంకరమైన ఆయుధాలతో నీ ప్రాణాన్ని, బలాన్ని, చేతిలోని విల్లును కోల్పోతావు.
ఇత్యేవముక్త్వా సంరబ్ధా రాక్షసాస్తే చతుర్దశ। ఉద్యతాయుధనిస్త్రింశా రామమేవాభిదుద్రువుః
ఇలా చెప్పి, ఆ పద్నాలుగు కోపంతో ఉన్న రాక్షసులు ఆయుధాలు, కత్తులు ఎత్తుకుని నేరుగా రాముని మీద దూకారు.
చిక్షిపుస్తాని శూలాని రాఘవం ప్రతి దుర్జయమ్। తాని శూలాని కాకుత్స్థః సమస్తాని చతుర్దశ
వారు రాఘవుని మీద, అతను ఓడించలేనివాడై ఉన్నప్పటికీ, పద్నాలుగు కత్తులు విసిరారు.
తావద్భిరేవ చిచ్ఛేద శరైః కాఞ్చనభూషితైః। తతః పశ్చాన్మహాతేజా నారాచాన్ సూర్యసంనిభాన్
రాముడు బంగారు అలంకరణలతో ఉన్న తన బాణాలతో వాటిని అన్నింటినీ నరికేశాడు. ఆ తరువాత, అతను సూర్యుడిలా ప్రకాశించే నారాచ బాణాలను తీసుకున్నాడు.
జగ్రాహ పరమక్రుద్ధశ్చతుర్దశ శిలాశితాన్। గృహీత్వా ధనురాయమ్య లక్ష్యానుద్దిశ్య రాక్షసాన్
అతను తీవ్రమైన కోపంతో పద్నాలుగు పదునైన రాళ్లతో చేసిన బాణాలను తీసుకుని, విల్లు ఎక్కించి, రాక్షసులను లక్ష్యంగా పెట్టాడు.
వినిష్పేతుస్తదా భూమౌ వల్మీకాదివ పన్నగాః। తైర్భగ్నహృదయా భూమౌ ఛిన్నమూలా ఇవ ద్రుమాః
వారు పాములు పుట్టల్లోంచి బయటపడినట్టు భూమిపై పడిపోయారు. వారి హృదయాలు పగిలిపోయి, వేర్లు నరికిన చెట్లలా నేలపై పడ్డారు.
నిపేతుః శోణితస్నాతా వికృతా విగతాసవః। తాన్ భూమౌ పతితాన్ దృష్ట్వా రాక్షసీ క్రోధమూర్ఛితా
వారు రక్తంలో తడిసి, ఆకారాలు మారిపోయి, ప్రాణాలు లేకుండా నేలపై పడిపోయారు. వారిని అలా చూసిన రాక్షసీ కోపంతో మూర్చిపోయింది.
ఉపగమ్య ఖరం సా తు కించిత్సంశుష్కశోణితా। పపాత పునరేవార్తా సనిర్యాసేవ వల్లరీ
కొంత రక్తం ఎండిపోయిన స్థితిలో, ఆ సూర్పణఖా ఖరుని దగ్గరకు వచ్చి, బాధతో మళ్లీ నేలపై పడిపోయింది. ప్రాణరసం కోల్పోయిన వల్లి లాగా ఆమె కూలిపోయింది.
భ్రాతుః సమీపే శోకార్తా ససర్జ నినదం మహత్ । సస్వరం ముముచే బాష్పం వివర్ణవదనా తదా
తన అన్న దగ్గరికి వెళ్లి, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఆమె గొప్పగా అరవడం మొదలుపెట్టింది. ఆమె గొంతు వణుకుతూ, కన్నీళ్లు కార్చింది; ముఖం రంగు కోల్పోయింది.
నిపాతితాన్ ప్రేక్ష్య రణే తు రాక్షసాన్ ప్రధావితా శూర్పణఖా పునస్తతః। వధం చ తేషాం నిఖిలేన రక్షసాం శశంస సర్వం భగినీ ఖరస్య సా
పోరులో పడిపోయిన రాక్షసులను చూసి, సూర్పణఖా అక్కడినుంచి పారిపోయి, అన్న ఖరుని దగ్గరకు వచ్చి, రాక్షసులంతా ఎలా చనిపోయారో అన్నీ చెప్పింది.
thumb|ఏకవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకవింశః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో ఇరవై ఒకవ సర్గను వినండి.
స పునః పతితాం దృష్ట్వా క్రోధాచ్ఛూర్పణఖాం పునః। ఉవాచ వ్యక్తయా వాచా తామనర్థార్థమాగతామ్
ఆమె మళ్లీ నేలపై పడిపోయినదాన్ని చూసి, ఖరుడు కోపంతో, తన సహాయం కోసం వచ్చిన సూర్పణఖాతో స్పష్టంగా మాట్లాడాడు.
మయా త్విదానీం శూరాస్తే రాక్షసాః పిశితాశనాః। త్వత్ప్రియార్థం వినిర్దిష్టాః కిమర్థం రుద్యతే పునః
నీ కోసమే నేను వీరమైన, మాంసం తినే రాక్షసులను పంపించాను. మరి నువ్వు మళ్లీ ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?
భక్తాశ్చైవానురక్తాశ్చ హితాశ్చ మమ నిత్యశః। హన్యమానా న హన్యన్తే న న కుర్యుర్వచో మమ
వారు ఎప్పుడూ నాకే భక్తులు, నన్ను ప్రేమించే వారు, నాకు మేలు కోరేవారు. వాళ్లు చనిపోతున్నా, నా మాట తప్పకుండా వినేవారు.
కిమేతచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి కారణం యత్కృతే పునః। హా నాథేతి వినర్దన్తీ సర్పవచ్చేష్టసే క్షితౌ
ఇది ఏమిటో చెప్పు. నువ్వు 'హాయ్! నాధా!' అని అరుస్తూ, పాము లాగా నేలపై తిప్పుకుంటూ పడిపోతున్నావు. దానికి కారణం ఏమిటో వినాలనుకుంటున్నాను.
అనాథవద్ విలపసి కిం ను నాథే మయి స్థితే। ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ మా మైవం వైక్లవ్యం త్యజ్యతామితి
నేను ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు నువ్వు అనాథలా ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? లేచి లేచి! ఇలాంటి బలహీనతను వదిలిపెట్టు.
ఇత్యేవముక్తా దుర్ధర్షా ఖరేణ పరిసాన్త్వితా। విమృజ్య నయనే సాస్రే ఖరం భ్రాతరమబ్రవీత్
అలా ఖరుడు ధైర్యం చెప్పిన తరువాత, ఆమె కన్నీళ్లు తుడుచుకుని, తన అన్న ఖరునితో మాట్లాడింది.
అస్మీదానీమహం ప్రాప్తా హతశ్రవణనాసికా। శోణితౌఘపరిక్లిన్నా త్వయా చ పరిసాన్త్వితా
ఇప్పుడు నేను నీ దగ్గరకు వచ్చాను. నా చెవులు, ముక్కు కోసివేయబడి, రక్తంలో తడిసిపోయాను. నువ్వు నన్ను ఓదార్చావు.
ప్రేషితాశ్చ త్వయా శూరా రాక్షసాస్తే చతుర్దశ। నిహన్తుం రాఘవం ఘోరం మత్ప్రియార్థం సలక్ష్మణమ్
నువ్వు నా కోసమే పద్నాలుగు మంది వీర రాక్షసులను, రాఘవుడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి చంపమని పంపించావు.