మాతఙ్గీమథ శార్దూలీం శ్వేతాం చ సురభీం తథా। సర్వలక్షణసమ్పన్నాం సురసాం కద్రుకామపి
తర్వాత మాతంగి, శార్దూలి, శ్వేత, సురభి, అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడిన సురస, కద్రూ కూడా పుట్టారు.
అపత్యం తు మృగాః సర్వే మృగ్యా నరవరోత్తమ। ఋక్షాశ్చ మృగమన్దాయాః సృమరాశ్చమరాస్తథా
మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, మృగి నుండి అన్ని జంతువులు పుట్టాయి. మృగమందా నుండి ఎలుగుబంట్లు, సృమరా, చమరా నుండి కూడా పుట్టాయి.
తతస్త్విరావతీం నామ జజ్ఞే భద్రమదా సుతామ్। తస్యాస్త్వైరావతః పుత్రో లోకనాథో మహాగజః
తర్వాత భద్రమదా ఇరావతీ అనే కుమార్తెను కనింది. ఆమె కుమారుడు లోకనాథుడైన గొప్ప ఏనుగు ఐరావతుడు.
హర్యాశ్చ హరయోఽపత్యం వానరాశ్చ తపస్వినః। గోలాఙ్గూలాశ్చ శార్దూలీ వ్యాఘ్రాంశ్చాజనయత్ సుతాన్
హరీ నుండి కోతులు, వానరులు పుట్టారు. శార్దూలి నుండి గోలాంగూలాలు, పులులు పుట్టారు.
మాతఙ్గ్యాస్త్వథ మాతఙ్గా అపత్యం మనుజర్షభ। దిశాగజం తు కాకుత్స్థ శ్వేతా వ్యజనయత్ సుతమ్
మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, మాతంగి నుండి ఏనుగులు పుట్టాయి. కకుత్థ వంశజుడా, శ్వేత నుండి దిక్కుల ఏనుగు పుట్టింది.
తతో దుహితరౌ రామ సురభిర్ద్వే వ్యజాయత। రోహిణీం నామ భద్రం తే గన్ధర్వీం చ యశస్వినీమ్
రామా, తర్వాత సురభి రెండు కుమార్తెలను కనింది. ఒకరు రోహిణి, మరొకరు ప్రసిద్ధిగాంచిన గంధర్వి.
రోహిణ్యజనయద్ గావో గన్ధర్వీ వాజినః సుతాన్। సురసాజనయన్నాగాన్ రామ కద్రూశ్చ పన్నగాన్
రోహిణి నుండి ఆవులు పుట్టాయి. గంధర్వి నుండి గుర్రాలు పుట్టాయి. రామా, సురసా నుండి పాములు, కద్రూ నుండి నాగులు పుట్టారు.
మనుర్మనుష్యాఞ్జనయత్ కశ్యపస్య మహాత్మనః। బ్రాహ్మణాన్ క్షత్రియాన్ వైశ్యాన్ శూద్రాంశ్చ మనుజర్షభ
మహాత్ముడైన కశ్యపుని ద్వారా మనువు మానవులను పుట్టించాడు. మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు పుట్టారు.
ముఖతో బ్రాహ్మణా జాతా ఉరసః క్షత్రియాస్తథా। ఊరుభ్యాం జజ్ఞిరే వైశ్యాః పద్భ్యాం శూద్రా ఇతి శ్రుతిః
ఆయన నోటిలో నుండి బ్రాహ్మణులు, ఛాతి నుండి క్షత్రియులు, తొడల నుండి వైశ్యులు, పాదాల నుండి శూద్రులు పుట్టారని శ్రుతులు చెబుతున్నాయి.
సర్వాన్ పుణ్యఫలాన్ వృక్షాననలాపి వ్యజాయత। వినతా చ శుకీపౌత్రీ కద్రూశ్చ సురసాస్వసా
అనల కూడా అన్ని పుణ్యఫలాలను ఇచ్చే చెట్లను కనింది. శుకిపౌత్రి వినత, సురసకు సోదరి అయిన కద్రూ కూడా పుట్టారు.
కద్రూర్నాగసహస్రం తు విజజ్ఞే ధరణీధరాన్। ద్వౌ పుత్రౌ వినతాయాస్తు గరుడోఽరుణ ఏవ చ
కద్రూ అనేక నాగులను, భూమిని మోయగలిగే పాములను ప్రసవించింది. వినతకు ఇద్దరు కుమారులు—ఒకరు గరుడుడు, మరొకరు అరుణుడు—పుట్టారు.
తస్మాజ్జాతోఽహమరుణాత్ సమ్పాతిశ్చ మమాగ్రజః। జటాయురితి మాం విద్ధి శ్యేనీపుత్రమరిందమ
అరుణుని నుండి నేనే పుట్టాను, సంపాతి నా అన్నయ్య. శత్రువులను జయించేవాడా, నన్ను శ్యేనిదేవి కుమారుడైన జటాయువు అని తెలుసుకో.
సోఽహం వాససహాయస్తే భవిష్యామి యదీచ్ఛసి। ఇదం దుర్గం హి కాన్తారం మృగరాక్షససేవితమ్। సీతాం చ తాత రక్షిష్యే త్వయి యాతే సలక్ష్మణే
మీరు అనుకుంటే, నేను ఇక్కడ మీతో ఉండి సహాయం చేస్తాను. ఈ అడవి చాలా ప్రమాదకరమైనది, మృగాలు, రాక్షసులు తిరిగే స్థలం. మీరు లక్ష్మణునితో వెళ్లినప్పుడు, తాత, నేను సీతను కాపాడుతాను.
జటాయుషం తు ప్రతిపూజ్య రాఘవో ముదా పరిష్వజ్య చ సంనతోఽభవత్ । పితుర్హి శుశ్రావ సఖిత్వమాత్మవా- ఞ్జటాయుషా సంకథితం పునః పునః
జటాయువును రాఘవుడు గౌరవంగా ఆహ్వానించి, ఆనందంగా ఆలింగనం చేసి నమస్కరించాడు. ఎందుకంటే తన తండ్రి నుండి జటాయువుతో ఉన్న స్నేహాన్ని ఎన్నోసార్లు విన్నాడు.
స తత్ర సీతాం పరిదాయ మైథిలీం సహైవ తేనాతిబలేన పక్షిణా। జగామ తాం పఞ్చవటీం సలక్ష్మణో రిపూన్ దిధక్షన్ శలభానివానలః
అక్కడ మిథిలా రాజకుమార్తె సీతను ఆ శక్తివంతమైన పక్షికి అప్పగించి, లక్ష్మణునితో కలిసి పంచవటికి వెళ్లాడు. శత్రువులను దహించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న అగ్నిలా, వారిని సంహరించేందుకు బయలుదేరాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో పదిహేడవ సర్గను వినండి.
కృతాభిషేకో రామస్తు సీతా సౌమిత్రిరేవ చ। తస్మాద్ గోదావరీతీరాత్ తతో జగ్ముః స్వమాశ్రమమ్
స్నానం ముగించుకున్న రాముడు, సీత, సౌమిత్రి కలిసి గోదావరి తీరాన్ని వదిలి తమ ఆశ్రమానికి వెళ్లారు.
ఆశ్రమం తముపాగమ్య రాఘవః సహలక్ష్మణః। కృత్వా పౌర్వాహ్ణికం కర్మ పర్ణశాలాముపాగమత్
ఆ ఆశ్రమానికి రాఘవుడు లక్ష్మణునితో చేరి, ఉదయపు కర్మలు చేసి, ఆ పర్ణశాలకు వెళ్లాడు.
ఉవాస సుఖితస్తత్ర పూజ్యమానో మహర్షిభిః। స రామః పర్ణశాలాయామాసీనః సహ సీతయా
రాముడు అక్కడ మహర్షులందరి గౌరవాన్ని పొందుతూ ఆనందంగా ఉండేవాడు. సీతతో కలిసి పర్ణశాలలో కూర్చున్నాడు.
విరరాజ మహాబాహుశ్చిత్రయా చన్ద్రమా ఇవ। లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా చకార వివిధాః కథాః
బలమైన భుజాలు కలిగిన రాముడు, చిత్రమైన చంద్రునిలా మెరిసిపోతూ, తన అన్నయ్య లక్ష్మణునితో色色 కథలు చెప్పుకుంటూ ఉండేవాడు.
తదాసీనస్య రామస్య కథాసంసక్తచేతసః। తం దేశం రాక్షసీ కాచిదాజగామ యదృచ్ఛయా
అలా రాముడు కథల్లో మునిగిపోయి కూర్చున్నప్పుడు, అక్కడికి యాదృచ్ఛికంగా ఒక రాక్షసీ వచ్చింది.
సా తు శూర్పణఖా నామ దశగ్రీవస్య రక్షసః। భగినీ రామమాసాద్య దదర్శ త్రిదశోపమమ్
ఆమె పేరు శూర్పణఖ. ఆమె దశగ్రీవుడైన రాక్షసుని సోదరి. రాముని దగ్గరకు వచ్చి, అతడిని దేవతలకు సమానంగా చూశింది.
దీప్తాస్యం చ మహాబాహుం పద్మపత్రాయతేక్షణమ్। గజవిక్రాన్తగమనం జటామణ్డలధారిణమ్
ఆమె రాముని ప్రకాశవంతమైన ముఖాన్ని, బలమైన భుజాలను, తామరాకుల్లాంటి పొడవైన కళ్లను, ఏనుగు నడకను, వలయాల్లా ఉన్న జటలను చూసింది.
సుకుమారం మహాసత్త్వం పార్థివవ్యఞ్జనాన్వితమ్। రామమిన్దీవరశ్యామం కందర్పసదృశప్రభమ్
ఆమె రాముని మృదువుగా, కానీ గొప్ప బలంతో, రాజసముదాయాలతో, నీలకమల వర్ణంతో, మన్మథుడిలా ప్రకాశవంతంగా చూసింది.
బభూవేన్ద్రోపమం దృష్ట్వా రాక్షసీ కామమోహితా। సుముఖం దుర్ముఖీ రామం వృత్తమధ్యం మహోదరీ
ఇంద్రునిలా ఉన్న రాముని చూసి, ఆ రాక్షసీ కామమోహితురాలై, తాను ముదుసలి, ముఖం కురూపమైనదైనా, అందమైన ముఖం గల రాముని, తన పెద్ద పొట్టతో, వంపైన నడుముతో చూశింది.
విశాలాక్షం విరూపాక్షీ సుకేశం తామ్రమూర్ధజా। ప్రియరూపం విరూపా సా సుస్వరం భైరవస్వనా
ఆమె వంకర కళ్లతో, అతని విశాల కళ్లను చూసింది; తన తామ్రవర్ణ జుట్టుతో, అతని అందమైన జుట్టును చూసింది; తాను కురూపురాలైనా, అతని సుందర రూపాన్ని చూసింది; తన స్వరం భయంకరమైనదైనా, అతని స్వరం మధురంగా అనిపించింది.
తరుణం దారుణా వృద్ధా దక్షిణం వామభాషిణీ। న్యాయవృత్తం సుదుర్వృత్తా ప్రియమప్రియదర్శనా
ఆమె వయసులో పెద్దదైనా, యవ్వనంతో కనిపించింది; క్రూరురాలైనా, మృదువుగా మాట్లాడింది; దురాచారిణైనా, అతను ధర్మపరుడు; తాను చూడటానికి అసహ్యంగా ఉన్నా, అతను అందంగా ఉన్నాడు.
శరీరజసమావిష్టా రాక్షసీ రామమబ్రవీత్। జటీ తాపసవేషేణ సభార్యః శరచాపధృక్
ఆ రాక్షసీ, శరీరభావనతో మత్తెక్కి, రామునితో ఇలా చెప్పింది: 'జటలు వేసుకుని, తపస్సు వేషంలో, భార్యతో కలిసి, విల్లు బాణాలు ధరించి ఉన్నావు...'
ఆగతస్త్వమిమం దేశం కథం రాక్షససేవితమ్। కిమాగమనకృత్యం తే తత్త్వమాఖ్యాతుమర్హసి
నీవు రాక్షసులు తిరిగే ఈ ప్రాంతానికి ఎందుకు వచ్చావు? నీకు ఇక్కడికి రావడానికి ఏమి అవసరం ఏర్పడింది? నిజం చెప్పాలి.
ఏవముక్తస్తు రాక్షస్యా శూర్పణఖ్యా పరంతపః। ఋజుబుద్ధితయా సర్వమాఖ్యాతుముపచక్రమే
అలా రాక్షసిగా శూర్పణఖ అనే ఆమె అడిగినప్పుడు, శత్రువులకు భయంకరుడైన రాముడు నేరుగా తన మనసులో ఉన్నదాన్ని చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు.