యథా ఆఖ్యాతమ్ అగస్త్యేన మునినా భావితాత్మనా । ఇయమ్ గోదావరీ రమ్యా పుష్పితైః తరుభిర్ వృతా ॥౩-౧౫-
పవిత్ర హృదయుడు అయిన అగస్త్య మహర్షి చెప్పినట్లే, ఇది పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో చుట్టుముట్టబడిన అందమైన గోదావరి.
హంస కారణ్డవ ఆకీర్ణా చక్రవాక ఉపశోభితా । న అతిదూరే న చ ఆసన్నే మృగ యూథ నిపీడితా ॥౩-౧౫-
ఈ నది హంసలు, కరండవ పక్షులు, చక్రవాకలు తో నిండి ఉంది; ఇది దూరంగా కూడా లేదు, దగ్గరగా కూడా లేదు; మృగసమూహాలు ఇక్కడ సంచరిస్తుంటాయి.
మయూర నాదితా రమ్యాః ప్రాంశవో బహు కందరాః । దృశ్యన్తే గిరయః సౌమ్య ఫుల్లైః తరుభిర్ ఆవృతాః ॥౩-౧౫-
పీకాక్లు అరవడంతో, ఎన్నో గుహలతో ఉన్న, ఎత్తైన, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో కప్పబడిన అందమైన కొండలు ఇక్కడ కనిపిస్తున్నాయి.
సాలైః తాలైః తమాలైః చ ఖర్జూరైః పనసైః ద్రుమైః । నీవారైః తినిశైః చైవ పున్నాగైః చ ఉపశోభితాః ॥౩-౧౫-
ఈ కొండలు సాల, తాళ, తమాల, ఖర్జూరం, పనస చెట్లు, నీవార, తినిశ, పున్నాగ వృక్షాలతో అలంకరించబడ్డాయి.
చూతైర్ అశోకైః తిలకైః కేతకైర్ అపి చంపకైః । పుష్ప గుల్మ లతా ఉపేతైః తైః తైః తరుభిర్ ఆవృతాః ॥౩-౧౫-
మామిడి, అశోక, తిలక, కేతక, చంపక వృక్షాలు, పుష్పమయమైన పొదలు, లతలు, ఇతర రకాల చెట్లతో ఇవి నిండిపోయాయి.
స్యన్దనైః చందనైః నీపైః పర్ణాసైః లకుచైః అపి । ధవ అశ్వకర్ణ ఖదిరైః శమీ కింశుక పాటలైః ॥౩-౧౫-
ఇక్కడ స్యందన, చందనం, నీప, పర్ణాస, లకుచ వృక్షాలు, అలాగే ధవ, అశ్వకర్ణ, ఖదిర, శమీ, కింశుక, పటాల వృక్షాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఇదమ్ పుణ్యమ్ ఇదమ్ రమ్యమ్ ఇదమ్ బహు మృగ ద్విజమ్ । ఇహ వత్స్యామ సౌమిత్రే సార్ధమ్ ఏతేన పక్షిణా ॥౩-౧౫-
ఈ ప్రదేశం పవిత్రమైనది, అందమైనది, ఎన్నో జంతువులు, పక్షులతో నిండి ఉంది. ఇక్కడే, ఓ సౌమిత్రీ, మనం ఈ పక్షితో కలిసి నివసిద్దాం.
ఏవమ్ ఉక్తః తు రామేణ లక్ష్మణః పరవీరహా । అచిరేణ ఆశ్రమమ్ భ్రాతుః చకార సుమహాబలః ॥౩-౧౫-
రాముడు ఇలా చెప్పగానే, శత్రువులను సంహరించగల శక్తిశాలి లక్ష్మణుడు తన అన్నయ్య కోసం త్వరగా ఆశ్రమాన్ని నిర్మించాడు.
పర్ణశాలామ్ సువిపులామ్ తత్ర సంఘాత మృత్తికామ్ । సుస్తంభామ్ మస్కరైర్ దీర్ఘైః కృత వంశామ్ సుశోభనామ్ ॥౩-౧౫-
అక్కడ, విస్తృతమైన పర్ణశాలను, బలమైన మట్టితో, దీర్ఘమైన ముసలులతో బాగా నిలబెట్టిన, బాంబులతో అందంగా నిర్మించాడు.
శమీ శాఖాభిః ఆస్తీర్య ధృఢ పాశావపాశితమ్ । కుశ కాశ శరైః పర్ణైః సుపరిచ్ఛాదితామ్ తథా ॥౩-౧౫-
శమీ చెట్ల కొమ్మలను పరచి, బలంగా కట్టిపట్టి, కుశ, కాశ, ముళ్లతో, ఆకులతో ఆ ఇంటిని బాగా కప్పాడు.
సమీకృత తలామ్ రమ్యామ్ చకార సుమహాబలః । నివాసమ్ రాఘవస్య అర్థే ప్రేక్ష్ణీయమ్ అనుత్తమమ్ ॥౩-౧౫-
ఆ మైదానాన్ని సరిచేసి, రాఘవుని కోసం, చూడదగ్గ అత్యుత్తమమైన నివాసాన్ని నిర్మించాడు.
స గత్వా లక్ష్మణః శ్రీమాన్ నదీమ్ గోదావరీమ్ తదా । స్నాత్వా పద్మాని చ ఆదాయ సఫలః పునర్ ఆగతః ॥౩-౧౫-
ఆ తరువాత, లక్ష్మణుడు గోదావరి నదికి వెళ్లి, స్నానం చేసి, పద్మాలను తీసుకొని, సంతోషంగా తిరిగి వచ్చాడు.
తతః పుష్ప బలిమ్ కృత్వా శాన్తిమ్ చ స యథావిధి । దర్శయామాస రామాయ తద్ ఆశ్రమ పదమ్ కృతమ్ ॥౩-౧౫-
తర్వాత పుష్పాలతో బలి సమర్పించి, విధిగా శాంతి కర్మలు చేసి, నిర్మించిన ఆశ్రమాన్ని రామునికి చూపించాడు.
స తమ్ దృష్ట్వా కృతమ్ సౌమ్యమ్ ఆశ్రమమ్ సహ సీతయా । రాఘవః పర్ణశాలాయామ్ హర్షమ్ ఆహారయత్ పరమ్ ॥౩-౧౫-
లక్ష్మణుడు నిర్మించిన ఆ అందమైన ఆశ్రమాన్ని చూసి, సీతతో కలిసి రాఘవుడు ఆ పర్ణశాలలో పరమానందాన్ని అనుభవించాడు.
సుసంహృష్టః పరిష్వజ్య బాహుభ్యామ్ లక్ష్మణమ్ తదా । అతి స్నిగ్ధమ్ చ గాఢమ్ చ వచనమ్ చ ఇదమ్ అబ్రవీత్ ॥౩-౧౫-
ఆ సమయంలో రాముడు ఎంతో ఆనందంతో తన రెండు చేతులతో లక్ష్మణుడిని గట్టిగా ఆలింగనం చేసి, ఎంతో ప్రేమతో, హృదయపూర్వకంగా ఇలా అన్నాడు.
ప్రీతో అస్మి తే మహత్ కర్మ త్వయా కృతమ్ ఇదమ్ ప్రభో । ప్రదేయో యన్ నిమిత్తమ్ తే పరిష్వంగో మయా కృతః ॥౩-౧౫-
నీవు చేసిన ఈ గొప్ప పనికి నేను చాలా సంతోషించాను, మహానుభావా. అందుకే నేను నిన్ను ఆలింగనం చేశాను.
భావజ్ఞేన కృతజ్ఞేన ధర్మజ్ఞేన చ లక్ష్మణ । త్వయా పుత్రేణ ధర్మాత్మా న సంవృత్తః పితా మమ ॥౩-౧౫-
భావాన్ని అర్థం చేసుకునే, కృతజ్ఞత కలిగినవాడవు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు అయిన లక్ష్మణా! నీలాంటి కుమారుడు నాకు నాన్నగారికి లేరు.
ఏవమ్ లక్ష్మణమ్ ఉక్త్వా తు రాఘవో లక్ష్మివర్ధనః । తస్మిన్ దేశే బహు ఫలే న్యవసత్ స సుఖమ్ సుఖీ ॥౩-౧౫-
ఇలా లక్ష్మణుడితో మాట్లాడిన రాఘవుడు, ఆ ఫలప్రదమైన ప్రదేశంలో ఎంతో సంతోషంగా నివసించాడు.
కంచిత్ కాలమ్ స ధర్మాత్మా సీతయా లక్ష్మణేన చ అన్వాస్యమానో న్యవసత్ స్వర్గ లోకే యథా అమరః ॥౩-౧౫-
ఆ ధర్మాత్ముడు కొంతకాలం సీతా, లక్ష్మణులతో కలిసి ఆ ప్రదేశంలో దేవతలవలె ఆనందంగా జీవించాడు.
thumb|షోడశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షోడశః సర్గః ॥౩-
వైదిక మహాకవి వాల్మీకి రచించిన రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో పదహారవ సర్గను వినండి.
అథ పఞ్చవటీం గచ్ఛన్నన్తరా రఘునన్దనః। ఆససాద మహాకాయం గృధ్రం భీమపరాక్రమమ్
అప్పుడు రఘునందనుడు పంచవటికి వెళ్తూ, భయంకరమైన బలమున్న మహా శరీరధారి గద్దను ఎదుర్కొన్నాడు.
తం దృష్ట్వా తౌ మహాభాగౌ వనస్థం రామలక్ష్మణౌ। మేనాతే రాక్షసం పక్షిం బ్రువాణౌ కో భవానితి
అటువంటి వనవాసిని చూసిన రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరూ అతడిని పక్షిరూపంలో ఉన్న రాక్షసుడని అనుకుని, "నీవెవరు?" అని అడిగారు.
తతో మధురయా వాచా సౌమ్యయా ప్రీణయన్నివ। ఉవాచ వత్స మాం విద్ధి వయస్యం పితురాత్మనః
అప్పుడు ఆ గద్దు మృదువైన, మధురమైన స్వరంతో, వారిని సంతోషపెట్టేలా, "బిడ్డా! నన్ను నీ తండ్రికి స్నేహితుడిగా తెలుసుకో" అని అన్నాడు.
స తం పితృసఖం మత్వా పూజయామాస రాఘవః। స తస్య కులమవ్యగ్రమథ పప్రచ్ఛ నామ చ
తన తండ్రి స్నేహితుడని భావించి రాఘవుడు అతనికి గౌరవం చూపించాడు. ఆ తర్వాత అతని వంశాన్ని, పేరును అడిగాడు.
రామస్య వచనం శ్రుత్వా కులమాత్మానమేవ చ। ఆచచక్షే ద్విజస్తస్మై సర్వభూతసముద్భవమ్
రాముడు అడిగిన మాటలు విని, ఆ ద్విజుడు తన వంశాన్ని, సర్వభూతాల నుండి ఉద్భవించిన తన జన్మకథను వివరంగా చెప్పాడు.
పూర్వకాలే మహాబాహో యే ప్రజాపతయోఽభవన్। తాన్ మే నిగదతః సర్వానాదితః శృణు రాఘవ
పూర్వకాలంలో ప్రాణికుల సృష్టికర్తలు ఎవరో నేను చెప్పబోతున్నాను, రాఘవా! మొదటి నుండి వారందరినీ విను.
కర్దమః ప్రథమస్తేషాం వికృతస్తదనన్తరమ్। శేషశ్చ సంశ్రయశ్చైవ బహుపుత్రశ్చ వీర్యవాన్
వారిలో మొదట కార్దముడు, తరువాత వికృతుడు, ఆ తర్వాత శేషుడు, సంశ్రయుడు, బహుపుత్రుడు అనే పరాక్రమవంతుడు ఉన్నారు.
స్థాణుర్మరీచరత్రిశ్చ క్రతుశ్చైవ మహాబలః। పులస్త్యశ్చాఙ్గిరాశ్చైవ ప్రచేతాః పులహస్తథా
స్థాణువు, మరీచి, అత్రి, మహాబలశాలి క్రతువు, పులస్త్యుడు, అంగిరసుడు, ప్రచేత, పులహుడు కూడా ఉన్నారు.
దక్షో వివస్వానపరోఽరిష్టనేమిశ్చ రాఘవ। కశ్యపశ్చ మహాతేజాస్తేషామాసీచ్చ పశ్చిమః
దక్షుడు, వివస్వాను, అపరుడు, అరిష్టనేమి, రాఘవా! మహాతేజస్సు కలిగిన కశ్యపుడు వారిలో చివరివాడు.
ప్రజాపతేస్తు దక్షస్య బభూవురితి విశ్రుతాః। షష్టిర్దుహితరో రామ యశస్విన్యో మహాయశః
ప్రజాపతి దక్షునికి అరవై మంది ప్రసిద్ధికలిగిన కుమార్తెలు ఉన్నారని అందరికీ తెలుసు, రామా!