ఆగతాః స్మ యథా ఉద్దిష్టమ్ యమ్ దేశమ్ మునిః అబ్రవీత్ । అయమ్ పంచవటీ దేశః సౌమ్య పుష్పిత కాననః ॥౩-౧౫-
మనకు ముని చెప్పినట్టు, మనం చేరుకోవాల్సిన ప్రదేశానికి వచ్చాము. ఇదే పంచవటి ప్రాంతం, సౌమ్యా, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన అరణ్యం.
సర్వతః చార్యతామ్ దృష్టిః కాననే నిపుణో హి అసి । ఆశ్రమః కతర అస్మిన్ నః దేశే భవతి సమ్మతః ॥౩-౧౫-
నీవు అడవిలో నిపుణుడవు కనుక, చుట్టూ బాగా పరిశీలించు. మన ఆశ్రమం ఏ ప్రదేశంలో కట్టాలి అని నీకు అనిపిస్తే చెప్పు.
రమతే యత్ర వైదేహీ త్వమ్ అహమ్ చైవ లక్ష్మణ । తాదృశో దృశ్యతామ్ దేశః సంనికృష్ట జలాశయః ॥౩-౧౫-
లక్ష్మణా, ఇక్కడ వైదేహి, నువ్వు, నేనూ ఆనందంగా ఉండగలిగే, నీటికి దగ్గరగా ఉన్న ప్రదేశాన్ని కనుగొను.
వన రామణ్యకమ్ యత్ర జల రామణ్యకమ్ తథా । సంనికృష్టమ్ చ యస్మిన్ తు సమిత్ పుష్ప కుశ ఉదకమ్ ॥౩-౧౫-
అక్కడ అడవి అందంగా ఉండాలి, నీరు కూడా సుందరంగా ఉండాలి. సమీపంలోనే కట్టెలు, పువ్వులు, దర్భ, నీరు దొరికేలా ఉండాలి.
ఏవమ్ ఉక్తః తు రామేణ లక్మణః సంయత అంజలిః । సీతా సమక్షమ్ కాకుత్స్థమ్ ఇదమ్ వచనమ్ అబ్రవీత్ ॥౩-౧౫-
ఇలా రాముడు చెప్పగానే, లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి, సీతా సమక్షంలో కకుత్థ్సునికి ఇలా అన్నాడు.
పరవాన్ అస్మి కాకుత్స్థ త్వయి వర్ష శతమ్ స్థితే । స్వయమ్ తు రుచిరే దేశే క్రియతామ్ ఇతి మామ్ వద ॥౩-౧౫-
ఓ కకుత్థ్సా, నువ్వు వంద సంవత్సరాలు ఇక్కడ ఉన్నా నేను నీ ఆధీనంలోనే ఉంటాను. కానీ, నీవు చెప్పిన ప్రదేశంలోనే నేను ఆశ్రమాన్ని నిర్మించమని ఆజ్ఞాపించు.
సుప్రీతః తేన వాక్యేన లక్ష్మణస్య మహాద్యుతిః । విమృశన్ రోచయామాస దేశమ్ సర్వ గుణ అన్వితమ్ ॥౩-౧౫-
లక్ష్మణుని మాటలు విని, మహా తేజస్సు కలిగిన రాముడు ఎంతో సంతోషించి, అన్ని మంచితనాలు ఉన్న ఒక మంచి ప్రదేశాన్ని ఆలోచించి ఎంచుకున్నాడు.
స తమ్ రుచిరమ్ ఆక్రమ్య దేశమ్ ఆశ్రమ కర్మణి । హస్తే గృహీత్వా హస్తేన రామః సౌమిత్రిమ్ అబ్రవీత్ ॥౩-౧౫-
ఆ ఆశ్రమానికి అనుకూలంగా ఉన్న ఆ అందమైన ప్రదేశానికి వెళ్లి, రాముడు లక్ష్మణుని చేతిని తన చేతితో పట్టుకొని అతనితో మాట్లాడాడు.
అయమ్ దేశః సమః శ్రీమాన్ పుష్పితైర్ తరుభిర్ వృతః । ఇహ ఆశ్రమ పదమ్ సౌమ్య యథావత్ కర్తుమ్ అర్హసి ॥౩-౧౫-
ఈ ప్రదేశం సరిగా, అందంగా ఉంది; పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో చుట్టూరా ఉంది. ఇక్కడే, ఓ సౌమ్యా, నువ్వు ఆశ్రమాన్ని బాగుగా నిర్మించాలి.
ఇయమ్ ఆదిత్య సంకాశైః పద్మైః సురభి గంధిభిః । అదూరే దృశ్యతే రమ్యా పద్మినీ పద్మ శోభితా ॥౩-౧౫-
ఇక్కడ దగ్గరగా, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, పరిమళభరితమైన పద్మాలతో అలంకరించబడిన అందమైన పద్మవనం కనిపిస్తోంది.
యథా ఆఖ్యాతమ్ అగస్త్యేన మునినా భావితాత్మనా । ఇయమ్ గోదావరీ రమ్యా పుష్పితైః తరుభిర్ వృతా ॥౩-౧౫-
పవిత్ర హృదయుడు అయిన అగస్త్య మహర్షి చెప్పినట్లే, ఇది పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో చుట్టుముట్టబడిన అందమైన గోదావరి.
హంస కారణ్డవ ఆకీర్ణా చక్రవాక ఉపశోభితా । న అతిదూరే న చ ఆసన్నే మృగ యూథ నిపీడితా ॥౩-౧౫-
ఈ నది హంసలు, కరండవ పక్షులు, చక్రవాకలు తో నిండి ఉంది; ఇది దూరంగా కూడా లేదు, దగ్గరగా కూడా లేదు; మృగసమూహాలు ఇక్కడ సంచరిస్తుంటాయి.
మయూర నాదితా రమ్యాః ప్రాంశవో బహు కందరాః । దృశ్యన్తే గిరయః సౌమ్య ఫుల్లైః తరుభిర్ ఆవృతాః ॥౩-౧౫-
పీకాక్లు అరవడంతో, ఎన్నో గుహలతో ఉన్న, ఎత్తైన, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో కప్పబడిన అందమైన కొండలు ఇక్కడ కనిపిస్తున్నాయి.
సాలైః తాలైః తమాలైః చ ఖర్జూరైః పనసైః ద్రుమైః । నీవారైః తినిశైః చైవ పున్నాగైః చ ఉపశోభితాః ॥౩-౧౫-
ఈ కొండలు సాల, తాళ, తమాల, ఖర్జూరం, పనస చెట్లు, నీవార, తినిశ, పున్నాగ వృక్షాలతో అలంకరించబడ్డాయి.
చూతైర్ అశోకైః తిలకైః కేతకైర్ అపి చంపకైః । పుష్ప గుల్మ లతా ఉపేతైః తైః తైః తరుభిర్ ఆవృతాః ॥౩-౧౫-
మామిడి, అశోక, తిలక, కేతక, చంపక వృక్షాలు, పుష్పమయమైన పొదలు, లతలు, ఇతర రకాల చెట్లతో ఇవి నిండిపోయాయి.
స్యన్దనైః చందనైః నీపైః పర్ణాసైః లకుచైః అపి । ధవ అశ్వకర్ణ ఖదిరైః శమీ కింశుక పాటలైః ॥౩-౧౫-
ఇక్కడ స్యందన, చందనం, నీప, పర్ణాస, లకుచ వృక్షాలు, అలాగే ధవ, అశ్వకర్ణ, ఖదిర, శమీ, కింశుక, పటాల వృక్షాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఇదమ్ పుణ్యమ్ ఇదమ్ రమ్యమ్ ఇదమ్ బహు మృగ ద్విజమ్ । ఇహ వత్స్యామ సౌమిత్రే సార్ధమ్ ఏతేన పక్షిణా ॥౩-౧౫-
ఈ ప్రదేశం పవిత్రమైనది, అందమైనది, ఎన్నో జంతువులు, పక్షులతో నిండి ఉంది. ఇక్కడే, ఓ సౌమిత్రీ, మనం ఈ పక్షితో కలిసి నివసిద్దాం.
ఏవమ్ ఉక్తః తు రామేణ లక్ష్మణః పరవీరహా । అచిరేణ ఆశ్రమమ్ భ్రాతుః చకార సుమహాబలః ॥౩-౧౫-
రాముడు ఇలా చెప్పగానే, శత్రువులను సంహరించగల శక్తిశాలి లక్ష్మణుడు తన అన్నయ్య కోసం త్వరగా ఆశ్రమాన్ని నిర్మించాడు.
పర్ణశాలామ్ సువిపులామ్ తత్ర సంఘాత మృత్తికామ్ । సుస్తంభామ్ మస్కరైర్ దీర్ఘైః కృత వంశామ్ సుశోభనామ్ ॥౩-౧౫-
అక్కడ, విస్తృతమైన పర్ణశాలను, బలమైన మట్టితో, దీర్ఘమైన ముసలులతో బాగా నిలబెట్టిన, బాంబులతో అందంగా నిర్మించాడు.
శమీ శాఖాభిః ఆస్తీర్య ధృఢ పాశావపాశితమ్ । కుశ కాశ శరైః పర్ణైః సుపరిచ్ఛాదితామ్ తథా ॥౩-౧౫-
శమీ చెట్ల కొమ్మలను పరచి, బలంగా కట్టిపట్టి, కుశ, కాశ, ముళ్లతో, ఆకులతో ఆ ఇంటిని బాగా కప్పాడు.
సమీకృత తలామ్ రమ్యామ్ చకార సుమహాబలః । నివాసమ్ రాఘవస్య అర్థే ప్రేక్ష్ణీయమ్ అనుత్తమమ్ ॥౩-౧౫-
ఆ మైదానాన్ని సరిచేసి, రాఘవుని కోసం, చూడదగ్గ అత్యుత్తమమైన నివాసాన్ని నిర్మించాడు.
స గత్వా లక్ష్మణః శ్రీమాన్ నదీమ్ గోదావరీమ్ తదా । స్నాత్వా పద్మాని చ ఆదాయ సఫలః పునర్ ఆగతః ॥౩-౧౫-
ఆ తరువాత, లక్ష్మణుడు గోదావరి నదికి వెళ్లి, స్నానం చేసి, పద్మాలను తీసుకొని, సంతోషంగా తిరిగి వచ్చాడు.
తతః పుష్ప బలిమ్ కృత్వా శాన్తిమ్ చ స యథావిధి । దర్శయామాస రామాయ తద్ ఆశ్రమ పదమ్ కృతమ్ ॥౩-౧౫-
తర్వాత పుష్పాలతో బలి సమర్పించి, విధిగా శాంతి కర్మలు చేసి, నిర్మించిన ఆశ్రమాన్ని రామునికి చూపించాడు.
స తమ్ దృష్ట్వా కృతమ్ సౌమ్యమ్ ఆశ్రమమ్ సహ సీతయా । రాఘవః పర్ణశాలాయామ్ హర్షమ్ ఆహారయత్ పరమ్ ॥౩-౧౫-
లక్ష్మణుడు నిర్మించిన ఆ అందమైన ఆశ్రమాన్ని చూసి, సీతతో కలిసి రాఘవుడు ఆ పర్ణశాలలో పరమానందాన్ని అనుభవించాడు.
సుసంహృష్టః పరిష్వజ్య బాహుభ్యామ్ లక్ష్మణమ్ తదా । అతి స్నిగ్ధమ్ చ గాఢమ్ చ వచనమ్ చ ఇదమ్ అబ్రవీత్ ॥౩-౧౫-
ఆ సమయంలో రాముడు ఎంతో ఆనందంతో తన రెండు చేతులతో లక్ష్మణుడిని గట్టిగా ఆలింగనం చేసి, ఎంతో ప్రేమతో, హృదయపూర్వకంగా ఇలా అన్నాడు.
ప్రీతో అస్మి తే మహత్ కర్మ త్వయా కృతమ్ ఇదమ్ ప్రభో । ప్రదేయో యన్ నిమిత్తమ్ తే పరిష్వంగో మయా కృతః ॥౩-౧౫-
నీవు చేసిన ఈ గొప్ప పనికి నేను చాలా సంతోషించాను, మహానుభావా. అందుకే నేను నిన్ను ఆలింగనం చేశాను.
భావజ్ఞేన కృతజ్ఞేన ధర్మజ్ఞేన చ లక్ష్మణ । త్వయా పుత్రేణ ధర్మాత్మా న సంవృత్తః పితా మమ ॥౩-౧౫-
భావాన్ని అర్థం చేసుకునే, కృతజ్ఞత కలిగినవాడవు, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు అయిన లక్ష్మణా! నీలాంటి కుమారుడు నాకు నాన్నగారికి లేరు.
ఏవమ్ లక్ష్మణమ్ ఉక్త్వా తు రాఘవో లక్ష్మివర్ధనః । తస్మిన్ దేశే బహు ఫలే న్యవసత్ స సుఖమ్ సుఖీ ॥౩-౧౫-
ఇలా లక్ష్మణుడితో మాట్లాడిన రాఘవుడు, ఆ ఫలప్రదమైన ప్రదేశంలో ఎంతో సంతోషంగా నివసించాడు.
కంచిత్ కాలమ్ స ధర్మాత్మా సీతయా లక్ష్మణేన చ అన్వాస్యమానో న్యవసత్ స్వర్గ లోకే యథా అమరః ॥౩-౧౫-
ఆ ధర్మాత్ముడు కొంతకాలం సీతా, లక్ష్మణులతో కలిసి ఆ ప్రదేశంలో దేవతలవలె ఆనందంగా జీవించాడు.
thumb|షోడశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే షోడశః సర్గః ॥౩-
వైదిక మహాకవి వాల్మీకి రచించిన రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో పదహారవ సర్గను వినండి.