మనుర్ మనుష్యాన్ జనయత్ కశ్యపస్య మహాత్మనః । బ్రాహ్మణాన్ క్షత్రియాన్ వైశ్యాన్ శూద్రామ్ చ మనుజర్షభ ॥౩-౧౪-
మహాత్ముడు కశ్యపుని వలన మనువు మానవులను సృష్టించాడు — బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, ఓ మానవరాజా.
ముఖతో బ్రాహ్మణా జాతా ఉరసః క్షత్రియాః తథా । ఊరుభ్యామ్ జజ్ఞిరే వైశ్యాః పద్భ్యామ్ శూద్రా ఇతి శ్రుతిః ॥౩-౧౪-
వేద ప్రకారం, ఆయన నోటిలోనుంచి బ్రాహ్మణులు, వక్షస్థలంలోనుంచి క్షత్రియులు, తొడల నుంచి వైశ్యులు, పాదాల నుంచి శూద్రులు జన్మించారు.
సర్వాన్ పుణ్య ఫలాన్ వృక్షాన్ అనలా అపి వ్యజాయత । వినతా చ శుకీ పౌత్రీ కద్రూః చ సురసా స్వసా ॥౩-౧౪-
ఆమె అన్ని పుణ్యఫలాలను కలిగిన వృక్షాలను, అగ్ని లేని వృక్షాలను కూడా సృష్టించింది. వినతా, శుకీ మనవళ్లు; కద్రూ, సురసా సోదరీమణులు.
కద్రూర్ నాగ సహస్రమ్ తు విజజ్ఞే ధరణీధరన్ । ద్వౌ పుత్రౌ వినతాయాః తు గరుడో అరుణ ఏవ చ ॥౩-౧౪-
కద్రూ వెయ్యి నాగులను కనింది, ఓ భూమిని మోయువాడా! వినతకు ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు — గరుడుడు, అరుణుడు.
తస్మాత్ జాతో అహమ్ అరుణాత్ సంపాతిః చ మమ అగ్రజః । జటాయుర్ ఇతి మామ్ విద్ధి శ్యేనీ పుత్రమ్ అరిందమ ॥౩-౧౪-
అరుణుని నుంచి నేనూ పుట్టాను, నా అన్నయ్య సంపాతి. నన్ను జటాయువు అని తెలుసుకో, శ్యేనికి కుమారుడిని, శత్రువులను జయించేవాడా.
సో అహమ్ వాస సహాయః తే భవిష్యామి యది ఇచ్ఛసి । ఇదమ్ దుర్గమ్ హి కాన్తారమ్ మృగ రాక్షస సేవితమ్ సీతామ్ చ తాత రక్షిష్యే త్వయి యాతే సలక్ష్మణే ॥౩-౧౪-
నీవు అనుకుంటే, నేను ఇక్కడ నీతో ఉండి సహాయం చేస్తాను. ఈ అడవి దుర్గమై, మృగాలు, రాక్షసులు సంచరిస్తుంటారు. నువ్వు లక్ష్మణుడితో వెళ్లినపుడు, సీతను నేను రక్షిస్తాను, కుమారా.
జటాయుషమ్ తు ప్రతిపూజ్య రాఘవో ముదా పరిష్వజ్య చ సన్నతో అభవత్ । పితుర్ హి శుశ్రావ సఖిత్వమ్ ఆత్మవాన్ జటాయుషా సంకథితమ్ పునః పునః ॥౩-౧౪-
రాఘవుడు జటాయువును గౌరవించి, ఆనందంగా ఆలింగనం చేసి, నమస్కరించాడు. తన తండ్రి దగ్గర నుంచి జటాయుతో స్నేహం గురించి ఎన్నోసార్లు విన్నాడు.
స తత్ర సీతామ్ పరిదాయ మైథిలీమ్ సహ ఏవ తేన అతిబలేన పక్షిణా । జగామ తామ్ పంచవటీమ్ సలక్ష్మణో రిపూన్ దిధక్షన్ శలభాన్ ఇవ అనలః ॥౩-౧౪-
అప్పుడా మహాబలశాలి పక్షికి మైథిలి సీతను అప్పగించి, లక్ష్మణుడితో కలిసి పంచవటికి వెళ్లాడు. శత్రువులను కాలిన పుట్టెడు పురుగుల్లా దహించాలనే ఉత్సాహంతో వెళ్లాడు.
thumb|పఞ్చదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చదశః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో పదిహేనవ సర్గను వినండి.
తతః పంచవటీమ్ గత్వా నానా వ్యాల మృగాయుతామ్ । ఉవాచ భ్రాతరమ్ రామో లక్ష్మణమ్ దీప్త తేజసమ్ ॥౩-౧౫-
తర్వాత రాముడు, అనేక పాములు, జంతువులతో నిండిన పంచవటిని చేరి, తేజస్సుతో ప్రకాశించే తన సోదరుడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
ఆగతాః స్మ యథా ఉద్దిష్టమ్ యమ్ దేశమ్ మునిః అబ్రవీత్ । అయమ్ పంచవటీ దేశః సౌమ్య పుష్పిత కాననః ॥౩-౧౫-
మనకు ముని చెప్పినట్టు, మనం చేరుకోవాల్సిన ప్రదేశానికి వచ్చాము. ఇదే పంచవటి ప్రాంతం, సౌమ్యా, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన అరణ్యం.
సర్వతః చార్యతామ్ దృష్టిః కాననే నిపుణో హి అసి । ఆశ్రమః కతర అస్మిన్ నః దేశే భవతి సమ్మతః ॥౩-౧౫-
నీవు అడవిలో నిపుణుడవు కనుక, చుట్టూ బాగా పరిశీలించు. మన ఆశ్రమం ఏ ప్రదేశంలో కట్టాలి అని నీకు అనిపిస్తే చెప్పు.
రమతే యత్ర వైదేహీ త్వమ్ అహమ్ చైవ లక్ష్మణ । తాదృశో దృశ్యతామ్ దేశః సంనికృష్ట జలాశయః ॥౩-౧౫-
లక్ష్మణా, ఇక్కడ వైదేహి, నువ్వు, నేనూ ఆనందంగా ఉండగలిగే, నీటికి దగ్గరగా ఉన్న ప్రదేశాన్ని కనుగొను.
వన రామణ్యకమ్ యత్ర జల రామణ్యకమ్ తథా । సంనికృష్టమ్ చ యస్మిన్ తు సమిత్ పుష్ప కుశ ఉదకమ్ ॥౩-౧౫-
అక్కడ అడవి అందంగా ఉండాలి, నీరు కూడా సుందరంగా ఉండాలి. సమీపంలోనే కట్టెలు, పువ్వులు, దర్భ, నీరు దొరికేలా ఉండాలి.
ఏవమ్ ఉక్తః తు రామేణ లక్మణః సంయత అంజలిః । సీతా సమక్షమ్ కాకుత్స్థమ్ ఇదమ్ వచనమ్ అబ్రవీత్ ॥౩-౧౫-
ఇలా రాముడు చెప్పగానే, లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి, సీతా సమక్షంలో కకుత్థ్సునికి ఇలా అన్నాడు.
పరవాన్ అస్మి కాకుత్స్థ త్వయి వర్ష శతమ్ స్థితే । స్వయమ్ తు రుచిరే దేశే క్రియతామ్ ఇతి మామ్ వద ॥౩-౧౫-
ఓ కకుత్థ్సా, నువ్వు వంద సంవత్సరాలు ఇక్కడ ఉన్నా నేను నీ ఆధీనంలోనే ఉంటాను. కానీ, నీవు చెప్పిన ప్రదేశంలోనే నేను ఆశ్రమాన్ని నిర్మించమని ఆజ్ఞాపించు.
సుప్రీతః తేన వాక్యేన లక్ష్మణస్య మహాద్యుతిః । విమృశన్ రోచయామాస దేశమ్ సర్వ గుణ అన్వితమ్ ॥౩-౧౫-
లక్ష్మణుని మాటలు విని, మహా తేజస్సు కలిగిన రాముడు ఎంతో సంతోషించి, అన్ని మంచితనాలు ఉన్న ఒక మంచి ప్రదేశాన్ని ఆలోచించి ఎంచుకున్నాడు.
స తమ్ రుచిరమ్ ఆక్రమ్య దేశమ్ ఆశ్రమ కర్మణి । హస్తే గృహీత్వా హస్తేన రామః సౌమిత్రిమ్ అబ్రవీత్ ॥౩-౧౫-
ఆ ఆశ్రమానికి అనుకూలంగా ఉన్న ఆ అందమైన ప్రదేశానికి వెళ్లి, రాముడు లక్ష్మణుని చేతిని తన చేతితో పట్టుకొని అతనితో మాట్లాడాడు.
అయమ్ దేశః సమః శ్రీమాన్ పుష్పితైర్ తరుభిర్ వృతః । ఇహ ఆశ్రమ పదమ్ సౌమ్య యథావత్ కర్తుమ్ అర్హసి ॥౩-౧౫-
ఈ ప్రదేశం సరిగా, అందంగా ఉంది; పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో చుట్టూరా ఉంది. ఇక్కడే, ఓ సౌమ్యా, నువ్వు ఆశ్రమాన్ని బాగుగా నిర్మించాలి.
ఇయమ్ ఆదిత్య సంకాశైః పద్మైః సురభి గంధిభిః । అదూరే దృశ్యతే రమ్యా పద్మినీ పద్మ శోభితా ॥౩-౧౫-
ఇక్కడ దగ్గరగా, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే, పరిమళభరితమైన పద్మాలతో అలంకరించబడిన అందమైన పద్మవనం కనిపిస్తోంది.
యథా ఆఖ్యాతమ్ అగస్త్యేన మునినా భావితాత్మనా । ఇయమ్ గోదావరీ రమ్యా పుష్పితైః తరుభిర్ వృతా ॥౩-౧౫-
పవిత్ర హృదయుడు అయిన అగస్త్య మహర్షి చెప్పినట్లే, ఇది పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో చుట్టుముట్టబడిన అందమైన గోదావరి.
హంస కారణ్డవ ఆకీర్ణా చక్రవాక ఉపశోభితా । న అతిదూరే న చ ఆసన్నే మృగ యూథ నిపీడితా ॥౩-౧౫-
ఈ నది హంసలు, కరండవ పక్షులు, చక్రవాకలు తో నిండి ఉంది; ఇది దూరంగా కూడా లేదు, దగ్గరగా కూడా లేదు; మృగసమూహాలు ఇక్కడ సంచరిస్తుంటాయి.
మయూర నాదితా రమ్యాః ప్రాంశవో బహు కందరాః । దృశ్యన్తే గిరయః సౌమ్య ఫుల్లైః తరుభిర్ ఆవృతాః ॥౩-౧౫-
పీకాక్లు అరవడంతో, ఎన్నో గుహలతో ఉన్న, ఎత్తైన, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లతో కప్పబడిన అందమైన కొండలు ఇక్కడ కనిపిస్తున్నాయి.
సాలైః తాలైః తమాలైః చ ఖర్జూరైః పనసైః ద్రుమైః । నీవారైః తినిశైః చైవ పున్నాగైః చ ఉపశోభితాః ॥౩-౧౫-
ఈ కొండలు సాల, తాళ, తమాల, ఖర్జూరం, పనస చెట్లు, నీవార, తినిశ, పున్నాగ వృక్షాలతో అలంకరించబడ్డాయి.
చూతైర్ అశోకైః తిలకైః కేతకైర్ అపి చంపకైః । పుష్ప గుల్మ లతా ఉపేతైః తైః తైః తరుభిర్ ఆవృతాః ॥౩-౧౫-
మామిడి, అశోక, తిలక, కేతక, చంపక వృక్షాలు, పుష్పమయమైన పొదలు, లతలు, ఇతర రకాల చెట్లతో ఇవి నిండిపోయాయి.
స్యన్దనైః చందనైః నీపైః పర్ణాసైః లకుచైః అపి । ధవ అశ్వకర్ణ ఖదిరైః శమీ కింశుక పాటలైః ॥౩-౧౫-
ఇక్కడ స్యందన, చందనం, నీప, పర్ణాస, లకుచ వృక్షాలు, అలాగే ధవ, అశ్వకర్ణ, ఖదిర, శమీ, కింశుక, పటాల వృక్షాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఇదమ్ పుణ్యమ్ ఇదమ్ రమ్యమ్ ఇదమ్ బహు మృగ ద్విజమ్ । ఇహ వత్స్యామ సౌమిత్రే సార్ధమ్ ఏతేన పక్షిణా ॥౩-౧౫-
ఈ ప్రదేశం పవిత్రమైనది, అందమైనది, ఎన్నో జంతువులు, పక్షులతో నిండి ఉంది. ఇక్కడే, ఓ సౌమిత్రీ, మనం ఈ పక్షితో కలిసి నివసిద్దాం.
ఏవమ్ ఉక్తః తు రామేణ లక్ష్మణః పరవీరహా । అచిరేణ ఆశ్రమమ్ భ్రాతుః చకార సుమహాబలః ॥౩-౧౫-
రాముడు ఇలా చెప్పగానే, శత్రువులను సంహరించగల శక్తిశాలి లక్ష్మణుడు తన అన్నయ్య కోసం త్వరగా ఆశ్రమాన్ని నిర్మించాడు.
పర్ణశాలామ్ సువిపులామ్ తత్ర సంఘాత మృత్తికామ్ । సుస్తంభామ్ మస్కరైర్ దీర్ఘైః కృత వంశామ్ సుశోభనామ్ ॥౩-౧౫-
అక్కడ, విస్తృతమైన పర్ణశాలను, బలమైన మట్టితో, దీర్ఘమైన ముసలులతో బాగా నిలబెట్టిన, బాంబులతో అందంగా నిర్మించాడు.
శమీ శాఖాభిః ఆస్తీర్య ధృఢ పాశావపాశితమ్ । కుశ కాశ శరైః పర్ణైః సుపరిచ్ఛాదితామ్ తథా ॥౩-౧౫-
శమీ చెట్ల కొమ్మలను పరచి, బలంగా కట్టిపట్టి, కుశ, కాశ, ముళ్లతో, ఆకులతో ఆ ఇంటిని బాగా కప్పాడు.