స తౌ మధురయా వాచా సౌమ్యయా ప్రీణయన్న్ ఇవ । ఉవాచ వత్స మామ్ విద్ధి వయస్యమ్ పితుర్ ఆత్మనః ॥౩-౧౪-
ఆ గద్ద మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడుతూ, వారిని సంతోషపరిచేలా, 'బిడ్డలూ! నన్ను మీ తండ్రి మిత్రుడిగా తెలుసుకోండి' అని చెప్పాడు.
స తమ్ పితృ సఖమ్ మత్వా పూజయామాస రాఘవః । స తస్య కులమ్ అవ్యగ్రమ్ అథ పప్రచ్ఛ నామ చ ॥౩-౧౪-
ఆయన తండ్రి స్నేహితుడని భావించి, రాఘవుడు అతనిని గౌరవించాడు. ఆ తరువాత అతని వంశాన్ని, పేరును అడిగాడు.
రామస్య వచనమ్ శ్రుత్వా కులమ్ ఆత్మానమ్ ఏవ చ । ఆచచక్షే ద్విజః తస్మై సర్వభూత సముద్భవమ్ ॥౩-౧౪-
రాముని మాటలు విని, ఆ పక్షి తన వంశాన్ని, జన్మను, సమస్త భూతాల మధ్య జన్మించిన విధానాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.
పూర్వకాలే మహాబాహో యే ప్రజాపతయో అభవన్ । తాన్ మే నిగదతః సర్వాన్ ఆదితః శృణు రాఘవ ॥౩-౧౪-
ప్రాచీన కాలంలో, ఓ మహాబాహువా! ప్రాణుల పితామహులు ఎవరో నేను చెప్పబోతున్నాను. మొదటి నుండి నేను చెప్పేది విను, రాఘవా!
కర్దమః ప్రథమః తేషామ్ వికృతః తద్ అనన్తరమ్ । శేషః చ సంశ్రయః చైవ బహు పుత్రః చ వీర్యవాన్ ॥౩-౧౪-
వారిలో మొదట కార్దముడు, తరువాత వికృతుడు, ఆ తరువాత శేషుడు, సంశ్రయుడు, వీరుడైన బహుపుత్రుడు.
స్థాణుర్ మరీచిర్ అత్రిః చ క్రతుః చైవ మహాబలః । పులస్త్యః చ అంగిరాః చైవ ప్రచేతాః పులహః తథా ॥౩-౧౪-
స్థాణు, మరీచి, అత్రి, మహాబలుడు క్రతు, పులస్త్యుడు, అంగిరసు, ప్రచేత, పులహ — వీరందరూ అక్కడ ఉన్నారు.
దక్షో వివస్వాన్ అపరో అరిష్టనేమిః చ రాఘవ । కశ్యపః చ మహాతేజాః తేషామ్ ఆసీత్ చ పశ్చిమః ॥౩-౧౪-
దక్షుడు, వివస్వాన్, మరోకరి అరిష్టనేమి, రాఘవా! మహాతేజస్సు కల కశ్యపుడు వీరిలో చివరగా ఉన్నాడు.
ప్రజాపతేః తు దక్షస్య బభూవుర్ ఇతి విశ్రుతమ్ । షష్టిర్ దుహితరో రామ యశస్విన్యో మహాయశః ॥౩-౧౪-
ప్రజాపతి దక్షునికి అరవై మంది ప్రతిష్టాత్మకమైన కుమార్తెలు ఉన్నారని, రామా! ఇది అందరికీ తెలిసిన విషయం.
కశ్యపః ప్రతిజగ్రాహ తాసామ్ అష్టౌ సుమధ్యమాః । అదితిమ్ చ దితిమ్ చైవ దనూమ్ అపి చ కాలకామ్ ॥౩-౧౪-
ఆ కుమార్తెలలో ఎనిమిది మంది సుందరమైన రూపాలు కలవారిని కశ్యపుడు స్వీకరించాడు. వారు: అదితి, దితి, దను, కాలకా.
తామ్రామ్ క్రోధ వశామ్ చైవ మనుమ్ చ అప్య్ అనలామ్ అపి । తాః తు కన్యాః తతః ప్రీతః కశ్యపః పునర్ అబ్రవీత్ ॥౩-౧౪-
తామ్ర, క్రోధవశా, మను, అనల — వీరిని కూడా కశ్యపుడు సంతోషంతో అంగీకరించాడు. ఆ తరువాత ఆయన మళ్లీ మాట్లాడాడు.
పుత్రామః త్రైలోక్య భర్తౄన్ వై జనయిష్యథ మత్ సమాన్ । అదితిః తన్ మనా రామ దితిః చ దనుర్ ఏవ చ ॥౩-౧౪-
మీరు ముగ్గురు — అదితి, దితి, దను — నా సమానులై, మూడు లోకాల పాలకులైన కుమారులను కనబోతున్నారు, రామా!
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా అశ్వినౌ చ పరంతప । దితిః తు అజనయత్ పుత్రాన్ దైత్యామ్ తాత యశస్వినః ॥౩-౧౪-
అదితి నుంచి ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, అశ్వినులు పుట్టారు. దితి నుంచి ప్రసిద్ధి చెందిన దైత్యులు జన్మించారు, తాత!
తేషామ్ ఇయమ్ వసుమతీ పురా ఆసీత్ స వన అర్ణవా । దనుః తు అజనయత్ పుత్రమ్ అశ్వగ్రీవమ్ అరిందమ ॥౩-౧౪-
వారికోసం ఈ భూమి ఒకప్పుడు అడవులతో, సముద్రాలతో నిండిపోయి ఉండేది. దను కుమారుడిగా శత్రువులను సంహరించే అశ్వగ్రీవుడు జన్మించాడు.
నరకమ్ కాలకమ్ చైవ కాలకా అపి వ్యజాయత । క్రౌన్చీమ్ భాసీమ్ తథా శ్యేనీమ్ ధృతరాష్ట్రీమ్ తథా శుకీమ్ ॥౩-౧౪-
నరకుడు, కాలకుడు, కాలకలు, క్రౌంచి, భాసి, శ్యేని, ధృతరాష్ట్రి, శుకి — వీరందరూ జన్మించారు.
తామ్రా తు సుషువే కన్యాః పంచ ఏతా లోకవిశ్రుతాః । ఉలూకాన్ జనయత్ క్రౌన్చీ భాసీ భాసాన్ వ్యజాయత ॥౩-౧౪-
తామ్ర ఐదు కుమార్తెలను కనింది. అవి లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందినవారు. క్రౌంచి ఉలుకులను, భాసి భాసలను కనింది.
శ్యేనీ శ్యేనామ్ చ గృధ్రామ చ వ్యజాయత సుతేజసః । ధృతరాష్ట్రీ తు హంసామ్ చ కలహంసామ్ చ సర్వశః ॥౩-౧౪-
శ్యేని శ్యేనులను, గొద్దెలను కనింది. ధృతరాష్ట్రి హంసలను, కలహంసాలను కనింది.
చక్రవాకామ్ చ భద్రమ్ తే విజజ్ఞే సా అపి భామినీ । శుకీ నతామ్ విజజ్ఞే తు నతాయా వినతా సుతా ॥౩-౧౪-
ఆ భామ చక్రవాకలను కూడా కనింది. శుకి నత అనే కుమార్తెను కనింది. నతకు వినత అనే కుమార్తె పుట్టింది.
దశ క్రోధవశా రామ విజజ్ఞే అపి ఆత్మసంభవాః । మృగీమ్ చ మృగమందామ్ చ హరీమ్ భద్రమదామ్ అపి ॥౩-౧౪-
క్రోధవశా, రామా! తనలోనుంచి పది మంది సంతానాన్ని కనింది. అవి: మృగి, మృగమండ, హరీ, భద్రమద.
మాతంగీమ్ అథ శార్దూలీమ్ శ్వేతామ్ చ సురభీమ్ తథా । సర్వ లక్షణ సంపన్నామ్ సురసామ్ కద్రుకామ్ అపి ॥౩-౧౪-
మాతంగి, శార్దూలి, శ్వేత, సురభి, అన్ని లక్షణాలతో కూడిన సురస, కద్రూ కూడా జన్మించారు.
అపత్యమ్ తు మృగాః సర్వే మృగ్యా నరవరోత్తమ । ఋక్షాః చ మృగమందాయాః సృమరాః చమరాః తథా ॥౩-౧౪-
నరశ్రేష్ఠా! మృగి సంతానంగా అన్ని జంతువులు పుట్టాయి. మృగమండకు ఎద్దులు, సృమరలు, చమరాలు పుట్టాయి.
తతః తు ఇరావతీమ్ నామ జజ్ఞే భద్రమదా సుతామ్ । తస్యాః తు ఐరావతః పుత్రో లోకనాథో మహాగజః ॥౩-౧౪-
ఆ తరువాత భద్రమదకు ఇరావతి అనే కుమార్తె పుట్టింది. ఆమె కుమారుడు లోకనాధుడైన మహాగజం ఐరావతుడు.
హర్యాః చ హరయో అపత్యమ్ వానరాః చ తపస్వినః । గోలాంగూలాః చ శార్దూలీ వ్యాఘ్రామ్ చ అజనయత్ సుతాన్ ॥౩-౧౪-
హరీ సంతానంగా వానరులు, తపస్సు కలవారు పుట్టారు. శార్దూలి గోలాంగూలాలను, పులి పిల్లలను కనింది.
మాతంగ్యాః తు అథ మాతన్గాఅపత్యమ్ మనుజ ఋషభ । దిశాగజమ్ తు శ్వేత కాకుత్స్థ శ్వేతా వ్యజనయత్ సుతమ్ ॥౩-౧౪-
మాతంగికి మాతంగాలు (ఏనుగులు) పుట్టాయి, మనుజశ్రేష్ఠా! కాకుత్థసంతానుడా! శ్వేతకు దిక్కుల ఏనుగు పుట్టింది.
తతో దుహితరౌ రామ సురభిర్ ద్వే వి అజాయత । రోహిణీమ్ నామ భద్రమ్ తే గన్ధర్వీమ్ చ యశస్వినీమ్ ॥౩-౧౪-
అప్పుడు రామా, సురభికి ఇద్దరు కుమార్తెలు పుట్టారు — ఒకరు రోహిణి, మంగళకరమైనది, మరొకరు గంధర్వి, యావత్తు లోకానికి పేరు గాంచింది.
రోహిణి అజనయద్ గావో గన్ధర్వీ వాజినః సుతాన్ । సురసా అజనయన్ నాగాన్ రామ కద్రూః చ పన్నగాన్ ॥౩-౧౪-
రోహిణి ఆవులను ప్రసవించింది, గంధర్వి వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలను కనింది. సురసా పాములను, కద్రూ నాగులను ప్రసవించారు, రామా.
మనుర్ మనుష్యాన్ జనయత్ కశ్యపస్య మహాత్మనః । బ్రాహ్మణాన్ క్షత్రియాన్ వైశ్యాన్ శూద్రామ్ చ మనుజర్షభ ॥౩-౧౪-
మహాత్ముడు కశ్యపుని వలన మనువు మానవులను సృష్టించాడు — బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, ఓ మానవరాజా.
ముఖతో బ్రాహ్మణా జాతా ఉరసః క్షత్రియాః తథా । ఊరుభ్యామ్ జజ్ఞిరే వైశ్యాః పద్భ్యామ్ శూద్రా ఇతి శ్రుతిః ॥౩-౧౪-
వేద ప్రకారం, ఆయన నోటిలోనుంచి బ్రాహ్మణులు, వక్షస్థలంలోనుంచి క్షత్రియులు, తొడల నుంచి వైశ్యులు, పాదాల నుంచి శూద్రులు జన్మించారు.
సర్వాన్ పుణ్య ఫలాన్ వృక్షాన్ అనలా అపి వ్యజాయత । వినతా చ శుకీ పౌత్రీ కద్రూః చ సురసా స్వసా ॥౩-౧౪-
ఆమె అన్ని పుణ్యఫలాలను కలిగిన వృక్షాలను, అగ్ని లేని వృక్షాలను కూడా సృష్టించింది. వినతా, శుకీ మనవళ్లు; కద్రూ, సురసా సోదరీమణులు.
కద్రూర్ నాగ సహస్రమ్ తు విజజ్ఞే ధరణీధరన్ । ద్వౌ పుత్రౌ వినతాయాః తు గరుడో అరుణ ఏవ చ ॥౩-౧౪-
కద్రూ వెయ్యి నాగులను కనింది, ఓ భూమిని మోయువాడా! వినతకు ఇద్దరు కుమారులు పుట్టారు — గరుడుడు, అరుణుడు.
తస్మాత్ జాతో అహమ్ అరుణాత్ సంపాతిః చ మమ అగ్రజః । జటాయుర్ ఇతి మామ్ విద్ధి శ్యేనీ పుత్రమ్ అరిందమ ॥౩-౧౪-
అరుణుని నుంచి నేనూ పుట్టాను, నా అన్నయ్య సంపాతి. నన్ను జటాయువు అని తెలుసుకో, శ్యేనికి కుమారుడిని, శత్రువులను జయించేవాడా.