ఏషా చ సుకుమారీ చ ఖేదైశ్చ న విమానితా। ప్రాజ్యదోషం వనం ప్రాప్తా భర్తృస్నేహప్రచోదితా
ఈమె ఎంతో సున్నితమైనది అయినా, ఇబ్బందులకు తలవంచలేదు. భర్తపై ప్రేమతో, ఎన్నో ప్రమాదాలు ఉన్న ఈ అడవిలోకి అడుగుపెట్టింది.
యథైషా రమతే రామ ఇహ సీతా తథా కురు। దుష్కరం కృతవత్యేషా వనే త్వామభిగచ్ఛతీ
రామా, సీత ఈ అడవిలో ఎలా ఆనందంగా ఉంటుందో, నువ్వు కూడా అలాగే ఉండాలి. నిన్ను అనుసరించి అడవిలోకి రావడం ఆమె చేసిన గొప్ప పని.
ఏషా హి ప్రకృతిః స్త్రీణామాసృష్టే రఘునన్దన। సమస్థమనురజ్యన్తే విషమస్థం త్యజన్తి చ
రఘునందన, ఇది స్త్రీల సహజ స్వభావం. సుఖంగా ఉన్నప్పుడు వారు ఎంతో అనురాగంగా ఉంటారు, కానీ కష్టాల్లో ఉన్నవారిని వదిలిపెడతారు.
శతహ్రదానాం లోలత్వం శస్త్రాణాం తీక్ష్ణతాం తథా। గరుడానిలయోః శైఘ్ర్యమనుగచ్ఛన్తి యోషితః
స్త్రీలు మెరుపు చంచలత, ఆయుధాల తీవ్రత, గరుడుడు మరియు గాలి వేగాన్ని అనుసరిస్తారు.
ఇయం తు భవతో భార్యా దోషైరేతైర్వివర్జితా। శ్లాఘ్యా చ వ్యపదేశ్యా చ యథా దేవీష్వరున్ధతీ
కానీ నీ భార్యకు ఈ లోపాలు లేవు. ఆమె ప్రశంసకు, పేరుకు అర్హురాలు. దేవత అయిన అరుంధతిలా ఆమెను కొనియాడాలి.
అలంకృతోఽయం దేశశ్చ యత్ర సౌమిత్రిణా సహ। వైదేహ్యా చానయా రామ వత్స్యసి త్వమరిందమ
సౌమిత్రితో పాటు, ఈ వైదేహితో కలిసి నువ్వు నివసించబోయే ఈ ప్రదేశం ఎంతో పవిత్రంగా మారింది, రామా.
ఏవముక్తస్తు మునినా రాఘవః సంయతాఞ్జలిః। ఉవాచ ప్రశ్రితం వాక్యమృషిం దీప్తమివానలమ్
మహర్షి ఇలా చెప్పగానే, రాఘవుడు చేతులు జోడించి, అగ్ని వలె ప్రకాశించే ఆ ఋషికి వినయంగా ఇలా అన్నాడు.
ధన్యోఽస్మ్యనుగృహీతోఽస్మి యస్య మే మునిపుంగవః। గుణైః సభ్రాతృభార్యస్య గురుర్నః పరితుష్యతి
మహర్షి మా గుణాలను మెచ్చుకుని, మా గురువుగా సంతృప్తి చెందడంలో నేను ఎంతో భాగ్యవంతుడిని, అదృష్టవంతుడిని.
కిం తు వ్యాదిశ మే దేశం సోదకం బహుకాననమ్। యత్రాశ్రమపదం కృత్వా వసేయం నిరతః సుఖమ్
కానీ, దయచేసి నీరు, ఎక్కువ చెట్లు ఉన్న ప్రదేశాన్ని నాకు చూపించు. అక్కడ ఆశ్రమాన్ని నిర్మించి, సుఖంగా నివసించాలనుకుంటున్నాను.
తతోఽబ్రవీన్మునిశ్రేష్ఠః శ్రుత్వా రామస్య భాషితమ్। ధ్యాత్వా ముహూర్తం ధర్మాత్మా తతోవాచ వచః శుభమ్
రాముని మాటలు విని, ఆ మహర్షి కొంతసేపు ధ్యానం చేసి, తన ధార్మికతతో మంగళకరమైన మాటలు అన్నాడు.
తత్ర గత్వాఽఽశ్రమపదం కృత్వా సౌమిత్రిణా సహ। రమస్వ త్వం పితుర్వాక్యం యథోక్తమనుపాలయన్
ఆ ప్రదేశానికి వెళ్లి, సౌమిత్రితో కలిసి ఆశ్రమాన్ని నిర్మించు. నువ్వు తండ్రి చెప్పిన మాటను నమ్మకంగా పాటిస్తూ ఆనందంగా ఉండు.
విదితో హ్యేష వృత్తాన్తో మమ సర్వస్తవానఘ। తపసశ్చ ప్రభావేణ స్నేహాద్ దశరథస్య చ
నిష్కళంకుడా, నీ కథ మొత్తం నాకు తెలుసు. ఇది నా తపస్సు శక్తితో, దశరథునిపై ఉన్న ప్రేమతో తెలిసింది.
హృదయస్థం చ తే చ్ఛన్దో విజ్ఞాతం తపసా మయా। ఇహ వాసం ప్రతిజ్ఞాయ మయా సహ తపోవనే
నీ మనసులో ఉన్న కోరికను నేను తపస్సుతో తెలుసుకున్నాను. నాతో కలిసి ఈ అరణ్యాశ్రమంలో నివసించాలని నీవు కోరుకున్నావు.
అతశ్చ త్వామహం బ్రూమి గచ్ఛ పఞ్చవటీమితి। స హి రమ్యో వనోద్దేశో మైథిలీ తత్ర రంస్యతే
అందుకే నేను నీకు చెబుతున్నాను—నీవు పంచవటి వైపు వెళ్ళు. ఆ అడవి ప్రాంతం ఎంతో అందంగా ఉంటుంది. అక్కడ మైతిలీ ఆనందంగా ఉంటుంది.
స దేశః శ్లాఘనీయశ్చ నాతిదూరే చ రాఘవ। గోదావర్యాః సమీపే చ మైథిలీ తత్ర రంస్యతే
ఆ ప్రాంతం ప్రశంసించదగ్గది, రాఘవా! ఎక్కువ దూరంలో లేదు. అది గోదావరి నదికి దగ్గరగా ఉంది. అక్కడ మైతిలీ సంతోషంగా ఉంటుంది.
ప్రాజ్యమూలఫలైశ్చైవ నానాద్విజగణైర్యుతః। వివిక్తశ్చ మహాబాహో పుణ్యో రమ్యస్తథైవ చ
అక్కడ విస్తారంగా మూలికలు, పండ్లు ఉంటాయి. ఎన్నో రకాల పక్షులు అక్కడ కనిపిస్తాయి. ఓ మహాబాహువా! ఆ ప్రదేశం ప్రశాంతంగా, పవిత్రంగా, అందంగా ఉంటుంది.
భవానపి సదాచారః శక్తశ్చ పరిరక్షణే। అపి చాత్ర వసన్ రామ తాపసాన్ పాలయిష్యసి
మీరు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటించేవారు, రక్షించగలిగేవారు. ఇక్కడ నివసిస్తూ, రామా! మీరు తపస్వులను కూడా రక్షించగలరు.
ఏతదాలక్ష్యతే వీర మధూకానాం మహావనమ్। ఉత్తరేణాస్య గన్తవ్యం న్యగ్రోధమపి గచ్ఛతా
ఇక్కడ మధూక వృక్షాలతో కూడిన గొప్ప అడవి కనిపిస్తోంది, వీరా! దాని ఉత్తరదిశగా వెళ్ళుతూ, నీవు ఒక పెద్ద మర్రిచెట్టు దగ్గరకు చేరుకుంటావు.
తతః స్థలముపారుహ్య పర్వతస్యావిదూరతః। ఖ్యాతః పఞ్చవటీత్యేవ నిత్యపుష్పితకాననః
అక్కడ కొండకు దగ్గరగా ఉన్న మైదానంపైకి ఎక్కిన తర్వాత, నిత్యం పువ్వులతో విరజిల్లే ప్రసిద్ధమైన పంచవటి అనే అడవి చేరుకుంటావు.
అగస్త్యేనైవముక్తస్తు రామః సౌమిత్రిణా సహ। సత్కృత్యామన్త్రయామాస తమృషిం సత్యవాదినమ్
అగస్త్యుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, రాముడు సౌమిత్రితో కలిసి ఆ సత్యవంతుడైన ఋషిని గౌరవంగా వీడ్కోలు చెప్పాడు.
తౌ తు తేనాభ్యనుజ్ఞాతౌ కృతపాదాభివన్దనౌ। తమాశ్రమం పఞ్చవటీం జగ్మతుః సహ సీతయా
ఆ ఋషి అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత, పాదాభివందనం చేసి, వారు సీతతో కలిసి పంచవటి ఆశ్రమానికి వెళ్లారు.
గృహీతచాపౌ తు నరాధిపాత్మజౌ విషక్తతూణీ సమరేష్వకాతరౌ। యథోపదిష్టేన పథా మహర్షిణా ప్రజగ్మతుః పఞ్చవటీం సమాహితౌ
రాజపుత్రులు ఇద్దరూ విల్లు పట్టుకుని, బాణములు కట్టుకుని, యుద్ధంలో భయపడని వారు, మహర్షి చూపిన దారిలో దృష్టి సారించి పంచవటికి వెళ్లారు.
thumb|చతుర్దశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చతుర్దశః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు పద్నాలుగవ సర్గను వినండి. శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణం అరణ్యకాండలో పద్నాలుగవ సర్గ ముగిసింది.
అథ పంచవటీమ్ గచ్చన్న్ అన్తరా రఘునన్దనః । ఆససాద మహాకాయమ్ గృధ్రమ్ భీమ పరాక్రమమ్ ॥౩-౧౪-
అంతట పంచవటికి వెళ్తున్న రఘునందనుడు, అరణ్యంలో భయంకరమైన బలమున్న పెద్ద గద్దను ఎదుర్కొన్నాడు.
తమ్ దృష్ట్వా తౌ మహాభాగౌ వనస్థమ్ రామ లక్ష్మణౌ । మేనాతే రాక్షసమ్ పక్షిమ్ బ్రువాణౌ కో భవాన్ ఇతి ॥౩-౧౪-
అరణ్యంలో ఉన్న ఆ గద్దను చూసి, మహాభాగులైన రాముడు, లక్ష్మణుడు, అతడిని రాక్షస పక్షిగా అనుకున్నారు. 'నీవెవరు?' అని అడిగారు.
స తౌ మధురయా వాచా సౌమ్యయా ప్రీణయన్న్ ఇవ । ఉవాచ వత్స మామ్ విద్ధి వయస్యమ్ పితుర్ ఆత్మనః ॥౩-౧౪-
ఆ గద్ద మృదువుగా, మధురంగా మాట్లాడుతూ, వారిని సంతోషపరిచేలా, 'బిడ్డలూ! నన్ను మీ తండ్రి మిత్రుడిగా తెలుసుకోండి' అని చెప్పాడు.
స తమ్ పితృ సఖమ్ మత్వా పూజయామాస రాఘవః । స తస్య కులమ్ అవ్యగ్రమ్ అథ పప్రచ్ఛ నామ చ ॥౩-౧౪-
ఆయన తండ్రి స్నేహితుడని భావించి, రాఘవుడు అతనిని గౌరవించాడు. ఆ తరువాత అతని వంశాన్ని, పేరును అడిగాడు.
రామస్య వచనమ్ శ్రుత్వా కులమ్ ఆత్మానమ్ ఏవ చ । ఆచచక్షే ద్విజః తస్మై సర్వభూత సముద్భవమ్ ॥౩-౧౪-
రాముని మాటలు విని, ఆ పక్షి తన వంశాన్ని, జన్మను, సమస్త భూతాల మధ్య జన్మించిన విధానాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.
పూర్వకాలే మహాబాహో యే ప్రజాపతయో అభవన్ । తాన్ మే నిగదతః సర్వాన్ ఆదితః శృణు రాఘవ ॥౩-౧౪-
ప్రాచీన కాలంలో, ఓ మహాబాహువా! ప్రాణుల పితామహులు ఎవరో నేను చెప్పబోతున్నాను. మొదటి నుండి నేను చెప్పేది విను, రాఘవా!
కర్దమః ప్రథమః తేషామ్ వికృతః తద్ అనన్తరమ్ । శేషః చ సంశ్రయః చైవ బహు పుత్రః చ వీర్యవాన్ ॥౩-౧౪-
వారిలో మొదట కార్దముడు, తరువాత వికృతుడు, ఆ తరువాత శేషుడు, సంశ్రయుడు, వీరుడైన బహుపుత్రుడు.