తచ్ఛ్రుత్వా రాజశార్దూలో విశ్వామిత్రస్య భాషితమ్ । ముహూర్తమివ నిఃసంజ్ఞః సంజ్ఞావానిదమబ్రవీత్ ॥౧-౨౦-
విశ్వామిత్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, రాజశార్దూలుడు కొంతసేపు స్పృహ కోల్పోయాడు. మళ్లీ స్పృహ వచ్చి ఇలా అన్నాడు:
ఊనషోడశవర్షో మే రామో రాజీవలోచనః । న యుద్ధయోగ్యతామస్య పశ్యామి సహ రాక్షసైః ॥౧-౨౦-
నా రాముడు, పదహారు సంవత్సరాలు కూడా నిండని వాడు, పద్మాక్షుడు. రాక్షసులతో యుద్ధానికి అతడిలో తగిన శక్తి లేదని నేను భావించను.
ఇయమక్షౌహిణీ సేనా యస్యాహం పతిరీశ్వరః । అనయా సహితో గత్వా యోద్ధాహం తైర్నిశాచరైః ॥౧-౨౦-
ఇది నా సేన, ఒక అక్షౌహిణి సైన్యం, దీనికి నేను అధిపతిని. ఈ సేనతో కలిసి వెళ్లి ఆ నిశాచరులతో నేనే యుద్ధం చేస్తాను.
ఇమే శూరాశ్చ విక్రాన్తా భృత్యా మేఽస్త్రవిశారదాః । యోగ్యా రక్షోగణైర్యోద్ధుం న రామం నేతుమర్హసి ॥౧-౨౦-
ఇవ్వాళ నా సేవకులు ధైర్యవంతులు, పరాక్రమశాలులు, ఆయుధాల్లో నిపుణులు. వీరే రాక్షస గణాలతో యుద్ధానికి యోగ్యులు. రాముడిని తీసుకెళ్లకూడదు.
అహమేవ ధనుష్పాణిర్గోప్తా సమరమూర్ధని । యావత్ ప్రాణాన్ ధరిష్యామి తావద్ యోత్స్యే నిశాచరైః ॥౧-౨౦-
నేనే విల్లు పట్టుకుని యుద్ధంలో ముందుండి నిన్ను కాపాడతాను. నా ప్రాణం ఉన్నంతవరకు ఆ నిశాచరులతో యుద్ధం చేస్తాను.
నిర్విఘ్నా వ్రతచర్యా సా భవిష్యతి సురక్షితా । అహం తత్ర గమిష్యామి న రామం నేతుమర్హసి ॥౧-౨౦-
నీ వ్రతాచరణ నిర్బాధంగా, సురక్షితంగా పూర్తవుతుంది. నేను అక్కడికి వస్తాను, రాముడిని తీసుకెళ్లకూడదు.
బాలో హ్యకృతవిద్యశ్చ న చ వేత్తి బలాబలమ్ । న చాస్త్రబలసంయుక్తో న చ యుద్ధవిశారదః ॥౧-౨౦-
అతడు ఇంకా చిన్నవాడు, విద్యలో పూర్తిగా నేర్చుకోలేదు. శక్తి, అశక్తి ఏంటో కూడా తెలియదు. ఆయుధబలం లేదు, యుద్ధంలో నైపుణ్యం లేదు.
న చాసౌ రక్షసాం యోగ్యః కూటయుద్ధా హి రాక్షసాః । విప్రయుక్తో హి రామేణ ముహూర్తమపి నోత్సహే ॥౧-౨౦-
అతడు రాక్షసులను ఎదుర్కొనడానికి యోగ్యుడు కాదు. రాక్షసులు మోసపూరితంగా యుద్ధం చేస్తారు. రాముడిని వదిలి ఒక్క క్షణం కూడా ఉండలేను.
జీవితుం మునిశార్దూల న రామం నేతుమర్హసి । యది వా రాఘవం బ్రహ్మన్ నేతుమిచ్ఛసి సువ్రత ॥౧-౨౦-
ఓ మునిశార్దూలా, రాముడిని లేకుండా నేను బ్రతకలేను. అయినా, ఓ బ్రహ్మన్, నీవు రాఘవుడిని తీసుకెళ్లాలని పట్టుదలగా ఉంటే—
చతురఙ్గసమాయుక్తం మయా సహ చ తం నయ । షష్టిర్వర్షసహస్రాణి జాతస్య మమ కౌశిక ॥౧-౨౦-
నన్ను కూడా, నాలుగు విభాగాల సైన్యంతో కలిసి తీసుకెళ్ళు. ఓ కౌశికా, నాకు ఇప్పటికి అరవై వేల సంవత్సరాలు వయస్సు.
కృచ్ఛ్రేణోత్పాదితశ్చాయం న రామం నేతుమర్హసి । చతుర్ణామాత్మజానాం హి ప్రీతిః పరమికా మమ ॥౧-౨౦-
ఈ కుమారుడిని నేను ఎంతో కష్టపడి పొందాను. రాముడిని తీసుకెళ్లకూడదు. నా నలుగురు కుమారుల్లో అతడిపై నాకు అత్యంత ప్రేమ ఉంది.
జ్యేష్ఠే ధర్మప్రధానేచ న రామం నేతుమర్హసి । కింవీర్యా రాక్షసాస్తే చ కస్య పుత్రాశ్చ కే చ తే ॥౧-౨౦-
పెద్దవాడైన ధర్మంలో ప్రథముడైన రాముని నీవు తీసుకెళ్లకూడదు. ఆ రాక్షసులకు ఎంత శక్తి ఉంది? వాళ్లు ఎవరి కుమారులు? వాళ్లు ఎవరు?
కథం ప్రమాణాః కే చైతాన్ రక్షన్తి మునిపుంగవ । కథం చ ప్రతికర్తవ్యం తేషాం రామేణ రక్షసామ్ ॥౧-౨౦-
వాళ్లకు ఎంత బలముంది? వారిని ఎవరు కాపాడుతున్నారు, మునిశ్రేష్ఠా? ఆ రాక్షసులను రాముడు ఎలా ఎదుర్కోవాలి?
మామకైర్వా బలైర్బ్రహ్మన్ మయా వా కూటయోధినామ్ । సర్వం మే శంస భగవన్ కథం తేషాం మయా రణే ॥౧-౨౦-
బ్రహ్మన్యుడా, నా సైన్యంతోనా లేక మాయతో యుద్ధం చేసే యోధులతోనా వారిని యుద్ధంలో ఎదుర్కోవాలా? యుద్ధంలో వారిని ఎలా ఎదుర్కోవాలో నాకు పూర్తిగా చెప్పు, భగవన్.
స్థాతవ్యం దుష్టభావానాం వీర్యోత్సిక్తా హి రాక్షసాః । తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా విశ్వామిత్రోఽభ్యభాషత ॥౧-౨౦-
దుష్ట స్వభావం ఉన్నవారిని ధైర్యంగా ఎదుర్కోవాలి, ఎందుకంటే రాక్షసులు తమ బలంపై చాలా గర్వంగా ఉంటారు. అతని మాటలు విని విశ్వామిత్రుడు మాట్లాడాడు.
పౌలస్త్యవంశప్రభవో రావణో నామ రాక్షసః । స బ్రహ్మణా దత్తవరస్త్రైలోక్యం బాధతే భృశమ్ ॥౧-౨౦-
పౌలస్త్య వంశంలో పుట్టిన రాక్షసుడు రావణుడు. అతనికి బ్రహ్మదేవుడు వరం ఇచ్చాడు. ఆయన మూడు లోకాలను బాగా బాధిస్తున్నాడు.
మహాబలో మహావీర్యో రాక్షసైర్బహుభిర్వృతః । శ్రూయతే చ మహారాజ రావణో రాక్షసాధిపః ॥౧-౨౦-
అతడు అపారమైన బలశాలి, మహాశక్తివంతుడు, అనేక రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడ్డాడు. మహారాజా, రావణుడు రాక్షసాధిపతి అని అందరూ చెబుతారు.
సాక్షాద్వైశ్రవణభ్రాతా పుత్రో విశ్రవసో మునేః । యదా న ఖలు యజ్ఞస్య విఘ్నకర్తా మహాబలః ॥౧-౨౦-
అతడు వైశ్రవణుని సోదరుడు, ముని అయిన విశ్రవసు కుమారుడు. అయినా, మహాబలుడు అయిన అతడు స్వయంగా యజ్ఞాన్ని అడ్డుకోడు.
తేన సంచోదితౌ తౌ తు రాక్షసౌ సుమహాబలౌ । మారీచశ్చ సుబాహుశ్చ యజ్ఞవిఘ్నం కరిష్యతః ॥౧-౨౦-
అతని ప్రేరణతో మారిచుడు, సుబాహు అనే ఇద్దరు మహాబలశాలులు యజ్ఞాన్ని అడ్డుకునేందుకు సిద్ధమయ్యారు.
స త్వం ప్రసాదం ధర్మజ్ఞ కురుష్వ మమ పుత్రకే । మమ చైవాల్పభాగ్యస్య దైవతం హి భవాన్ గురుః ॥౧-౨౦-
కాబట్టి ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, నా కుమారుడిపై దయ చూపించు. నాకు అదృష్టం తక్కువగా ఉంది. మీరు నాకు దైవం లాంటి గురువు.
దేవదానవగన్ధర్వా యక్షాః పతగపన్నగాః । న శక్తా రావణం సోఢుం కిం పునర్మానవా యుధి ॥౧-౨౦-
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, పక్షులు, పాములు కూడా రావణుడిని తట్టుకోలేరు. మరి మనుషులు యుద్ధంలో అతన్ని ఎలా ఎదుర్కొంటారు?
స తు వీర్యవతాం వీర్యమాదత్తే యుధి రావణః । తేన చాహం న శక్తోఽస్మి సంయోద్ధుం తస్య వా బలైః ॥౧-౨౦-
రావణుడు యుద్ధంలో వీరుల బలాన్ని తీసుకుంటాడు. అందుకే నేను అతనిని లేదా అతని సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనలేను.
సబలో వా మునిశ్రేష్ఠ సహితో వా మమాత్మజైః । కథమప్యమరప్రఖ్యం సంగ్రామాణామకోవిదమ్ ॥౧-౨౦-
మునిశ్రేష్ఠా, నా సొంత బలంతోనైనా, నా కుమారులతో కలిసినా, అమరుల్లా యుద్ధ నిపుణుడైన వాడిని నేను ఎలా అయినా ఎదుర్కోలేను.
బాలం మే తనయం బ్రహ్మన్ నైవ దాస్యామి పుత్రకమ్ । అథ కాలోపమౌ యుద్ధే సుతౌ సున్దోపసున్దయోః ॥౧-౨౦-
బ్రాహ్మణా, నా చిన్న కుమారుడిని నేను ఇవ్వను. యుద్ధంలో నా ఇద్దరు కుమారులు సుందుడు, ఉపసుందులకు సమానమైనా, నేను నా కుమారుడిని ఇవ్వను.
యజ్ఞవిఘ్నకరౌ తౌ తే నైవ దాస్యామి పుత్రకమ్ । మారీచశ్చ సుబాహుశ్చ వీర్యవన్తౌ సుశిక్షితౌ ॥౧-౨౦-
మారిచుడు, సుబాహు యజ్ఞాన్ని అడ్డుకునే వారు, వీరులు, బాగా శిక్షణ పొందినవారు. అయినా నేను నా కుమారుడిని ఇవ్వను.
తయోరన్యతరం యోద్ధుం యాస్యామి ససుహృద్గణః । అన్యథా త్వనునేష్యామి భవన్తం సహబాన్ధవః ॥౧-౨౦-
వారిలో ఒకరిని ఎదుర్కొనడానికి నా స్నేహితులతో కలిసి నేను వెళ్తాను. లేకపోతే, మీరే మీ బంధువులతో కలిసి ప్రయత్నించండి అని నేను అభ్యర్థిస్తాను.
ఇతి నరపతిజల్పనాత్ ద్విజేన్ద్రం :::కుశికసుతం సుమహాన్ వివేశ మన్యుః । సుహుత ఇవ మఖేఽగ్నిరాజ్యసిక్తః :::సమభవదుజ్జ్వలితో మహర్షివహ్నిః ॥౧-౨౦-
ఇలా రాజు చెప్పిన మాటలు విని, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడైన కుశికుని కుమారునికి గొప్ప కోపం కలిగింది. యజ్ఞంలో నెయ్యి పోసినప్పుడు అగ్ని ఎలా దహించుకుంటుందో, అలా ఆ మహర్షి కోపాగ్ని ప్రకాశించింది.
thumb|ఏకవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే ఏకవింశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో బాలకాండలో ఇరవై ఒకవ సర్గను వినండి.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య స్నేహపర్యాకులాక్షరమ్ । సమన్యుః కౌశికో వాక్యం ప్రత్యువాచ మహీపతిమ్ ॥౧-౨౧-
ఆ Sneham తో నిండిన మాటలు విని, కోపంతో ఉన్న కౌశికుడు రాజును ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
పూర్వమర్థం ప్రతిశ్రుత్య ప్రతిజ్ఞాం హాతుమిచ్ఛసి । రాఘవాణామయుక్తోఽయం కులస్యాస్య విపర్యయః ॥౧-౨౧-
ముందుగా మాటిచ్చి, ఇప్పుడు ఆ మాటను విస్మరించాలనుకుంటున్నావు. రాఘవుల వంశానికి ఇలాంటి మార్పు తగదు; ఈ గొప్ప వంశానికి ఇది సరిఅయినది కాదు.