పశ్యన్ వనాని చిత్రాణి పర్వతాంశ్చాభ్రసంనిభాన్। సరాంసి సరితశ్చైవ పథి మార్గవశానుగాన్
వారు ప్రయాణంలో ఎన్నో రకాల అడవులు, మేఘాల వలె కనిపించే కొండలు, సరస్సులు, నదులను చూస్తూ ముందుకు సాగారు.
సుతీక్ష్ణేనోపదిష్టేన గత్వా తేన పథా సుఖమ్। ఇదం పరమసంహృష్టో వాక్యం లక్ష్మణమబ్రవీత్
సుతీక్ష్ణుడు చూపిన దారిలో సుఖంగా ప్రయాణిస్తూ, రాముడు ఎంతో ఆనందంతో లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు.
ఏతదేవాశ్రమపదం నూనం తస్య మహాత్మనః। అగస్త్యస్య మునేర్భ్రాతుర్దృశ్యతే పుణ్యకర్మణః
ఇదిగో, మన ముందున్నది ఖచ్చితంగా ఆ మహాత్ముడు, పుణ్యకర్మలు చేసిన అగస్త్య మహర్షి సోదరుని ఆశ్రమమే.
యథా హీమే వనస్యాస్య జ్ఞాతాః పథి సహస్రశః। సంనతాః ఫలభారేణ పుష్పభారేణ చ ద్రుమాః
మన ప్రయాణంలో చూస్తూ వచ్చినట్లు, ఈ అడవిలో వేలాది చెట్లు ఫలాలతో, పువ్వులతో వంగిపోతున్నాయి.
పిప్పలీనాం చ పక్వానాం వనాదస్మాదుపాగతః। గన్ధోఽయం పవనోత్క్షిప్తః సహసా కటుకోదయః
ఇంకా, ఈ అడవిలో నుండి పక్కనే పిప్పళి కాయల పరిపక్వమైన ఘాటైన వాసన గాలిలో తడిమి వస్తోంది.
తత్ర తత్ర చ దృశ్యన్తే సంక్షిప్తాః కాష్ఠసంచయాః। లూనాశ్చ పరిదృశ్యన్తే దర్భా వైదూర్యవర్చసః
ఇక్కడ అక్కడ కట్టిన కట్టిన మంటలు, వెదురు కట్టలు కనిపిస్తున్నాయి; ఇంకా, వజ్రపు రత్నంలా మెరిసే దర్భ గడ్డి కోసి అక్కడక్కడ పడేసారు.
ఏతచ్చ వనమధ్యస్థం కృష్ణాభ్రశిఖరోపమమ్। పావకస్యాశ్రమస్థస్య ధూమాగ్రం సమ్ప్రదృశ్యతే
అడవి మధ్యలో, నల్ల మేఘపు శిఖరంలా కనిపించే చోట, అగ్నికుండం నుండి పైకి ఎగసే పొగ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
వివిక్తేషు చ తీర్థేషు కృతస్నానా ద్విజాతయః। పుష్పోపహారం కుర్వన్తి కుసుమైః స్వయమర్జితైః
ప్రత్యేకమైన స్నాన స్థలాల్లో, ద్విజులు స్నానం చేసి, తాము సేకరించిన పువ్వులతో పూజలు చేస్తున్నారు.
తతః సుతీక్ష్ణవచనం యథా సౌమ్య మయా శ్రుతమ్। అగస్త్యస్యాశ్రమో భ్రాతుర్నూనమేష భవిష్యతి
కాబట్టి, సుముఖా! సుతీక్ష్ణుడు చెప్పినట్లు, ఇది ఖచ్చితంగా అగస్త్యుని సోదరుని ఆశ్రమమే అనిపిస్తోంది.
నిగృహ్య తరసా మృత్యుం లోకానాం హితకామ్యయా। యస్య భ్రాత్రా కృతేయం దిక్శరణ్యా పుణ్యకర్మణా
లోకానికి మేలు కలగాలని, తన సోదరుడు పుణ్యకర్మలు చేసి, మృత్యువును బలవంతంగా అదుపు చేసి, ఈ దక్షిణ దిక్కును రక్షణ స్థలంగా మార్చాడు.
ఇహైకదా కిల క్రూరో వాతాపిరపి చేల్వలః। భ్రాతరౌ సహితావాస్తాం బ్రాహ్మణఘ్నౌ మహాసురౌ
ఇక్కడ ఒకప్పుడు, వాతాపి అనే క్రూరుడు, ఇల్వలుడు అనే మహాశక్తివంతుడైన అసురుడు, ఇద్దరూ సోదరులుగా కలిసి బ్రాహ్మణులను హతమార్చే దుష్టులుగా నివసించారు.
ధారయన్ బ్రాహ్మణం రూపమిల్వలః సంస్కృతం వదన్। ఆమన్త్రయతి విప్రాన్ స శ్రాద్ధముద్దిశ్య నిర్ఘృణః
ఇల్వలుడు బ్రాహ్మణ రూపం ధరించి, మాయ మాటలతో, దయలేని హృదయంతో, బ్రాహ్మణులను శ్రాద్ధ భోజనానికి పిలిచేవాడు.
భ్రాతరం సంస్కృతం కృత్వా తతస్తం మేషరూపిణమ్। తాన్ ద్విజాన్ భోజయామాస శ్రాద్ధదృష్టేన కర్మణా
తర్వాత తన అన్నకు అంత్యక్రియలు చేసి, అతడిని మేషరూపంలో మార్చి, శ్రాద్ధానికి విధిగా ఆ బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాడు.
తతో భుక్తవతాం తేషాం విప్రాణామిల్వలోఽబ్రవీత్। వాతాపే నిష్క్రమస్వేతి స్వరేణ మహతా వదన్
ఆ బ్రాహ్మణులు భోజనం చేసిన తరువాత, ఇల్వలుడు గొప్ప శబ్దంతో, 'వాతాపి, బయటకు రా!' అని పిలిచాడు.
తతో భ్రాతుర్వచః శ్రుత్వా వాతాపిర్మేషవన్నదన్। భిత్త్వా భిత్త్వా శరీరాణి బ్రాహ్మణానాం వినిష్పతత్
తన అన్న మాట విని, వాతాపి మేషంలా మేకమందలాడుతూ, బ్రాహ్మణుల శరీరాలను చీల్చుకుంటూ బయటకు వచ్చాడు.
బ్రాహ్మణానాం సహస్రాణి తైరేవం కామరూపిభిః। వినాశితాని సంహత్య నిత్యశః పిశితాశనైః
అలా మాంసాహారులు, కావలసిన రూపం ధరించగల వారు, వేలాది బ్రాహ్మణులను కలిసి నిత్యం నాశనం చేశారు.
అగస్త్యేన తదా దేవైః ప్రార్థితేన మహర్షిణా। అనుభూయ కిల శ్రాద్ధే భక్షితః స మహాసురః
ఆ సమయంలో దేవతలు కోరగా, మహర్షి అగస్త్యుడు ఆ శ్రాద్ధంలో పాల్గొని, ఆ మహాసురుడిని తినేశాడు.
తతః సమ్పన్నమిత్యుక్త్వా దత్త్వా హస్తేఽవనేజనమ్। భ్రాతరం నిష్క్రమస్వేతి చేల్వలః సమభాషత
తర్వాత 'పని పూర్తయింది' అని చెప్పి, చేతులు కడుక్కోడానికి నీరు ఇచ్చి, ఇల్వలుడు తన అన్నను 'బయటకు రా!' అని పిలిచాడు.
స తదా భాషమాణం తు భ్రాతరం విప్రఘాతినమ్। అబ్రవీత్ ప్రహసన్ ధీమానగస్త్యో మునిసత్తమః
అప్పుడు, బ్రాహ్మణులను చంపిన అన్నను పిలుస్తున్నప్పుడు, ప్రబుద్ధుడైన అగస్త్య మహర్షి నవ్వుతూ అతనితో మాట్లాడాడు.
కుతో నిష్క్రమితుం శక్తిర్మయా జీర్ణస్య రక్షసః। భ్రాతుస్తు మేషరూపస్య గతస్య యమసాదనమ్
నీ అన్న మేషరూపంలో యమలోకానికి వెళ్లి, నా ద్వారా జీర్ణించబడి పోయినవాడు. అలాంటివాడు ఎలా బయటకు రావగలడు?
అథ తస్య వచః శ్రుత్వా భ్రాతుర్నిధనసంశ్రితమ్। ప్రధర్షయితుమారేభే మునిం క్రోధాన్నిశాచరః
అన్న మరణాన్ని తెలిపే ఆ మాటలు విని, ఆ రాత్రివేళ సంచరించే రాక్షసుడు కోపంతో మునిని దాడి చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
సోఽభ్యద్రవద్ ద్విజేన్ద్రం తం మునినా దీప్తతేజసా। చక్షుషానలకల్పేన నిర్దగ్ధో నిధనం గతః
అతడు ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడిపై దూకగా, ముని కళ్ల నుండి వెలువడిన అగ్నిలాంటి తేజంతో కాలిపోతూ నాశనం అయ్యాడు.
తస్యాయమాశ్రమో భ్రాతుస్తటాకవనశోభితః। విప్రానుకమ్పయా యేన కర్మేదం దుష్కరం కృతమ్
ఇదే ఆ అన్న ఆశ్రమం, చెరువు మరియు అడవితో అలంకరించబడి ఉంది. బ్రాహ్మణులపై కరుణతో ఈ కష్టమైన పని ఇక్కడ జరిగింది.
ఏవం కథయమానస్య తస్య సౌమిత్రిణా సహ। రామస్యాస్తం గతః సూర్యః సంధ్యాకాలోఽభ్యవర్తత
అతడు సౌమిత్రితో కలిసి ఈ కథ చెబుతుండగా, రాముడికి సూర్యుడు అస్తమించిపోయి, సంధ్యాకాలం వచ్చింది.
ఉపాస్య పశ్చిమాం సంధ్యాం సహ భ్రాత్రా యథావిధి। ప్రవివేశాశ్రమపదం తమృషిం చాభ్యవాదయత్
తమ్ముడితో కలిసి విధిగా పశ్చిమ సంధ్యావందనం చేసి, ఆయన ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, ఆ మునిని నమస్కరించాడు.
సమ్యక్ప్రతిగృహీతస్తు మునినా తేన రాఘవః। న్యవసత్ తాం నిశామేకాం ప్రాశ్య మూలఫలాని చ
ఆ మహర్షి రాఘవుని సద్వినయంతో ఆహ్వానించి, రాముడు ఆ రాత్రంతా అక్కడ ఉండి, మూలఫలాలు తిన్నాడు.
తస్యాం రాత్ర్యాం వ్యతీతాయాముదితే రవిమణ్డలే। భ్రాతరం తమగస్త్యస్య ఆమన్త్రయత రాఘవః
ఆ రాత్రి గడిచిపోయి, సూర్యుడు ఉదయించాక, రాఘవుడు అగస్త్యుని అన్నను వీడిపోతానని చెప్పాడు.
అభివాదయే త్వాం భగవన్ సుఖమస్మ్యుషితో నిశామ్। ఆమన్త్రయే త్వాం గచ్ఛామి గురుం తే ద్రష్టుమగ్రజమ్
భగవంతుడా! నేను నిన్ను నమస్కరిస్తున్నాను. ఈ రాత్రి సుఖంగా గడిపాను. నేను నీ పెద్ద అన్న, నా గురువును దర్శించడానికి వెళ్తున్నాను.
గమ్యతామితి తేనోక్తో జగామ రఘునన్దనః। యథోద్దిష్టేన మార్గేణ వనం తచ్చావలోకయన్
అతడు 'వెళ్ళవచ్చు' అని అనగానే, రఘునందనుడు చెప్పిన మార్గంలో అడవిని చూస్తూ ప్రయాణమయ్యాడు.
నీవారాన్ పనసాన్ సాలాన్ వఞ్జులాంస్తినిశాంస్తథా। చిరిబిల్వాన్ మధూకాంశ్చ బిల్వానథ చ తిన్దుకాన్
అతడు నీవారాలు, పనస చెట్లు, సాల చెట్లు, వంజుల, తినిశ, చిరిబిల్వ, మధూక, బిల్వ, తిందుక చెట్లు చూశాడు.