ధర్మాదర్థః ప్రభవతి ధర్మాత్ ప్రభవతే సుఖమ్। ధర్మేణ లభతే సర్వం ధర్మసారమిదం జగత్
ధర్మం వల్ల ధనం కలుగుతుంది, ధర్మం వల్ల సుఖం వస్తుంది. ధర్మంతోనే అన్నీ లభిస్తాయి — ఈ లోకం మొత్తం ధర్మంపైనే ఆధారపడి ఉంది.
ఆత్మానం నియమైస్తైస్తైః కర్షయిత్వా ప్రయత్నతః। ప్రాప్తయే నిపుణైర్ధర్మో న సుఖాల్లభతే సుఖమ్
తప్పక కొన్ని నియమాలతో మనల్ని మనం కష్టపడి నియంత్రించుకుంటేనే ధర్మాన్ని సాధించగలం. సుఖాలకోసం జీవిస్తే నిజమైన సుఖం లభించదు.
నిత్యం శుచిమతిః సౌమ్య చర ధర్మం తపోవనే। సర్వం తు విదితం తుభ్యం త్రైలోక్యామపి తత్త్వతః
ప్రతిసారీ నీ మనస్సు శుద్ధిగా ఉంచు, ఓ సౌమ్యా, ఈ తపోవనంలో ధర్మాన్ని ఆచరించు. మూడు లోకాల్లోని సత్యం నీకు పూర్తిగా తెలుసు.
స్త్రీచాపలాదేతదుపాహృతం మే ధర్మం చ వక్తుం తవ కః సమర్థః। విచార్య బుద్ధ్యా తు సహానుజేన యద్ రోచతే తత్ కురు మాచిరేణ
ఇది ఒక స్త్రీచంచలత వల్ల నాకు చెప్పబడింది. నీకు ధర్మం గురించి చెప్పగలవాడు ఎవరు? నీవు నీ తమ్ముడితో కలిసి బుద్ధితో ఆలోచించి నచ్చినది వెంటనే చేయు.
thumb|దశమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే దశమః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు పదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
వాక్యమేతత్ తు వైదేహ్యా వ్యాహృతం భర్తృభక్తయా। శ్రుత్వా ధర్మే స్థితో రామః ప్రత్యువాచాథ జానకీమ్
వైదేహి భర్తిపై భక్తితో ఈ మాటలు చెప్పింది. ఆ మాటలు విని, ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్న రాముడు, జానకిని ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
హితముక్తం త్వయా దేవి స్నిగ్ధయా సదృశం వచః। కులం వ్యపదిశన్త్యా చ ధర్మజ్ఞే జనకాత్మజే
నీ మాటలు ఎంతో మేలైనవి, ప్రేమతో నిండి ఉన్నాయి, నీ కుటుంబానికి తగినవిగా, ధర్మాన్ని తెలిసినవారికి అనువైనవిగా ఉన్నాయి, ఓ జనకుని కుమార్తె.
కిం ను వక్ష్యామ్యహం దేవి త్వయైవోక్తమిదం వచః। క్షత్రియైర్ధార్యతే చాపో నార్తశబ్దో భవేదితి
ఓ దేవి, నీవే ఇలా చెప్పినప్పుడు నేను ఇంకేమి చెప్పగలను? 'క్షత్రియులు విల్లు ధరించేది బాధితుల అరుపు వినిపించకూడదని' అని నీవే అన్నావు.
తే చార్తా దణ్డకారణ్యే మునయః సంశితవ్రతాః। మాం సీతే స్వయమాగమ్య శరణ్యం శరణం గతాః
దండకారణ్యంలో తపస్సులో నిశ్చయంగా ఉన్న ఆ మునులు, ఓ సీత, నన్ను తామే ఆశ్రయంగా తీసుకుని వచ్చారు.
వసన్తః కాలకాలేషు వనే మూలఫలాశనాః। న లభన్తే సుఖం భీరు రాక్షసైః క్రూరకర్మభిః
వారు అడవిలో కాలానుగుణంగా నివసిస్తూ, మూలాలు, పండ్లు తింటూ జీవిస్తున్నారు. కానీ, క్రూరమైన పనులు చేసే రాక్షసుల వల్ల వారికి సుఖం లభించడం లేదు, ఓ భయపడే వాడివి.
భక్ష్యన్తే రాక్షసైర్భీమైర్నరమాంసోపజీవిభిః। తే భక్ష్యమాణా మునయో దణ్డకారణ్యవాసినః
దండకారణ్యంలో నివసించే మునులను భయంకరమైన రాక్షసులు, మానవ మాంసం తినేవారు, తినేస్తున్నారు.
అస్మానభ్యవపద్యేతి మామూచుర్ద్విజసత్తమాః। మయా తు వచనం శ్రుత్వా తేషామేవం ముఖాచ్చ్యుతమ్
అప్పుడు ఆ ద్విజశ్రేష్ఠులు, 'మేము మీపై ఆధారపడతాము' అని నాతో చెప్పారు. వారి మాటలు నేను వినగానే,
కృత్వా వచనశుశ్రూషాం వాక్యమేతదుదాహృతమ్। ప్రసీదన్తు భవన్తో మే హ్రీరేషా తు మమాతులా
వారి మాటలు శ్రద్ధగా విని, నేను ఇలా అన్నాను: 'మీరు నాపై దయ చూపండి; నాకు ఇది చాలా పెద్ద లజ్జగా ఉంది.'
యదీదృశైరహం విప్రైరుపస్థేయైరుపస్థితః। కిం కరోమీతి చ మయా వ్యాహృతం ద్విజసంనిధౌ
ఇలాంటి బ్రాహ్మణులు అతిథులుగా వచ్చి నన్ను కలిసినప్పుడు, వారి సమక్షంలో నేను, 'నేను ఏమి చేయాలి?' అని అడిగాను.
అర్దితాః స్మ భృశం రామ భవాన్ నస్తత్ర రక్షతు। హోమకాలే తు సమ్ప్రాప్తే పర్వకాలేషు చానఘ
రామా, మేము చాలా బాధపడుతున్నాము; మీరు అక్కడ మమ్మల్ని కాపాడాలి. హోమ సమయం వచ్చినప్పుడు, పర్వదినాల్లో కూడా, పాపరహితుడా,
ధర్షయన్తి సుదుర్ధర్షా రాక్షసాః పిశితాశనాః। రాక్షసైర్ధర్షితానాం చ తాపసానాం తపస్వినామ్
చాలా భయంకరమైన, మాంసం తినే రాక్షసులు మమ్మల్ని బాధిస్తున్నారు. తపస్సులో నిమగ్నమైన మునులు రాక్షసుల చేతిలో బాధపడుతున్నారు.
గతిం మృగయమాణానాం భవాన్ నః పరమా గతిః। కామం తపఃప్రభావేణ శక్తా హన్తుం నిశాచరాన్
మేము మార్గం వెతుకుతున్నప్పుడు, మీరు మాకు పరమాశ్రయం. తపస్సు బలంతో మేము రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులను సంహరించగలము,
చిరార్జితం న చేచ్ఛామస్తపః ఖణ్డయితుం వయమ్। బహువిఘ్నం తపో నిత్యం దుశ్చరం చైవ రాఘవ
కానీ, మేము ఎన్నో సంవత్సరాలుగా సంపాదించిన తపస్సును విడిచిపెట్టాలని మాకు ఇష్టం లేదు. తపస్సు ఎప్పుడూ అనేక ఆటంకాలతో కూడి, చేయడం చాలా కష్టం, రాఘవా.
తేన శాపం న ముఞ్చామో భక్ష్యమాణాశ్చ రాక్షసైః। తదర్ద్యమానాన్ రక్షోభిర్దణ్డకారణ్యవాసిభిః
అందుకే, రాక్షసులు మమ్మల్ని తినేస్తున్నా కూడా మేము శాపం వేయము. దండకారణ్యంలో నివసించే మునులు రాక్షసుల చేతిలో బాధపడుతున్నారు.
రక్ష నస్త్వం సహ భ్రాత్రా త్వన్నాథా హి వయం వనే। మయా చైతద్వచః శ్రుత్వా కాత్స్న్ర్యేన పరిపాలనమ్
మీరు మీ సోదరుడితో కలిసి మమ్మల్ని కాపాడండి; ఎందుకంటే మేము అరణ్యంలో మీ ఆధీనంలో ఉన్నాము. నేను చెప్పిన ఈ మాటలు పూర్తిగా విని,
ఋషీణాం దణ్డకారణ్యే సంశ్రుతం జనకాత్మజే। సంశ్రుత్య చ న శక్ష్యామి జీవమానః ప్రతిశ్రవమ్
దండకారణ్యంలో మునులకు ఇచ్చిన వాగ్దానం, జనకుని కుమార్తె, నేను ఇచ్చిన మాట బ్రేక్ చేయడం నాకు బ్రతికుండగా అసాధ్యం.
మునీనామన్యథా కర్తుం సత్యమిష్టం హి మే సదా। అప్యహం జీవితం జహ్యాం త్వాం వా సీతే సలక్ష్మణామ్
మునులకు వేరేలా ప్రవర్తించకూడదనే నిజాయితీ నాకు ఎప్పుడూ ప్రియమైనది. అవసరమైతే నా ప్రాణాన్ని, లేదా నీతో పాటు లక్ష్మణుని కూడా విడిచిపెడతాను, సీతా.
న తు ప్రతిజ్ఞా సంశ్రుత్య బ్రాహ్మణేభ్యో విశేషతః। తదవశ్యం మయా కార్యమృషీణాం పరిపాలనమ్
కానీ, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని నేను తప్పకూడదు. అందుకే మునులను తప్పకుండా కాపాడాలి.
అనుక్తేనాపి వైదేహి ప్రతిజ్ఞాయ కథం పునః। మమ స్నేహాచ్చ సౌహార్దాదిదముక్తం త్వయా వచః
వైదేహి, చెప్పకపోయినా నేను మళ్లీ ఎలా వాగ్దానం చేయగలను? ప్రేమతో, స్నేహంతో నీవు ఈ మాటలు నాతో అన్నావు.
పరితుష్టోఽస్మ్యహం సీతే న హ్యనిష్టోఽనుశాస్యతే। సదృశం చానురూపం చ కులస్య తవ శోభనే। సధర్మచారిణీ మే త్వం ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీ
సీతా, నేను నీవితో పూర్తిగా సంతృప్తుడను; ఎందుకంటే అనర్హుడికి ఉపదేశం చేయరు. ఇది నీ వంశానికి తగినదే, శోభనమైనదే. నీవు నా ధర్మసహచారిణి, నా ప్రాణాలకన్నా విలువైనవాడివి.
ఇత్యేవముక్త్వా వచనం మహాత్మా సీతాం ప్రియాం మైథిలరాజపుత్రీమ్। రామో ధనుష్మాన్ సహ లక్ష్మణేన జగామ రమ్యాణి తపోవనాని
ఇలా తన ప్రియమైన సీతకు, మిథిలా రాజ కుమార్తెకు, మహాత్ముడు రాముడు తన ధనుస్సుతో, లక్ష్మణునితో కలిసి ఆ రమ్యమైన తపోవనాలకు వెళ్లాడు.
thumb|ఏకాదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే ఏకాదశః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో, అరణ్యకాండలో, పదకొండవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
అగ్రతః ప్రయయౌ రామః సీతా మధ్యే సుశోభనా। పృష్ఠతస్తు ధనుష్పాణిర్లక్ష్మణోఽనుజగామ హ
ముందుగా రాముడు నడిచాడు, మధ్యలో ప్రకాశవంతమైన సీత, వెనుక ధనుస్సు పట్టుకున్న లక్ష్మణుడు వెళ్ళాడు.
తౌ పశ్యమానౌ వివిధాన్ శైలప్రస్థాన్ వనాని చ। నదీశ్చ వివిధా రమ్యా జగ్మతుః సహ సీతయా
వారు సీతతో కలిసి, అక్కడక్కడ ఉన్న రాళ్ల కొండలు, అడవులు, అందమైన నదులను చూస్తూ ముందుకు సాగారు.
సారసాంశ్చక్రవాకాంశ్చ నదీపులినచారిణః। సరాంసి చ సపద్మాని యుతాని జలజైః ఖగైః
వారు నదికట్టలపై తిరిగే సారసాలు, చక్రవాక పక్షులు, కమలాలతో నిండిన చెరువులు, వాటిలో నీటిపక్షులతో నిండిన దృశ్యాలు చూశారు.