యత్ర గచ్ఛత్యుపాదాతుం మూలాని చ ఫలాని చ। న వినా యాతి తం ఖడ్గం న్యాసరక్షణతత్పరః
అడవిలో ఎక్కడైనా కందులు, పండ్లు తెచ్చుకోవడానికి వెళ్ళినా, ఆ ఖడ్గాన్ని వదిలిపెట్టకుండా తీసుకెళ్ళేవాడు. దాన్ని కాపాడటంలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండేవాడు.
నిత్యం శస్త్రం పరివహన్ క్రమేణ స తపోధనః। చకార రౌద్రీం స్వాం బుద్ధిం త్యక్త్వా తపసి నిశ్చయమ్
ఆ తపస్వి ఎప్పుడూ ఆయుధాన్ని వెంటేసుకుని తిరుగుతుండగా, క్రమంగా అతని మనసు క్రూరంగా మారింది. తపస్సులో స్థిరంగా ఉండే సంకల్పాన్ని వదిలేశాడు.
తతః స రౌద్రాభిరతః ప్రమత్తోఽధర్మకర్షితః। తస్య శస్త్రస్య సంవాసాజ్జగామ నరకం మునిః
ఆ సమయంలో ఆ ముని క్రూరమైన పనుల్లో మునిగిపోయి, ధర్మాన్ని మర్చిపోయి, ఆయుధంతో స్నేహం వల్ల నరకానికి వెళ్లాడు.
ఏవమేతత్ పురావృత్తం శస్త్రసంయోగకారణమ్। అగ్నిసంయోగవద్ధేతుః శస్త్రసంయోగ ఉచ్యతే
ఇదే昔 కాలంలో జరిగిన విషయం, ఆయుధాన్ని వాడటానికి కారణం ఇదే. అగ్నిని వాడటానికి కారణం ఉన్నట్టే, ఆయుధాన్ని వాడటానికి కూడా కారణం ఉంటుందని చెప్పబడింది.
స్నేహాచ్చ బహుమానాచ్చ స్మారయే త్వాం తు శిక్షయే। న కథంచన సా కార్యా గృహీతధనుషా త్వయా
నీపై ఉన్న ప్రేమతో, గౌరవంతో నేను నీకు గుర్తు చేస్తూ ఉపదేశిస్తున్నాను — విల్లు చేతిలో ఉన్నప్పుడు అలాంటి పని ఎప్పుడూ చేయకూడదు.
బుద్ధిర్వైరం వినా హన్తుం రాక్షసాన్ దణ్డకాశ్రితాన్। అపరాధం వినా హన్తుం లోకో వీర న మంస్యతే
దండకారణ్యంలో నివసించే రాక్షసులను ద్వేషం లేకుండా, తప్పు చేయకుండా నీవు చంపితే, ఓ వీరా, ఈ లోకం నిన్ను అంగీకరించదు.
క్షత్రియాణాం తు వీరాణాం వనేషు నియతాత్మనామ్। ధనుషా కార్యమేతావదార్తానామభిరక్షణమ్
అటవిలో ఉన్న నియమంగా జీవించే క్షత్రియ వీరులకు విల్లు చేతిలో పెట్టుకుని బాధపడుతున్నవారిని కాపాడటం మాత్రమే ధర్మం.
క్వ చ శస్త్రం క్వ చ వనం క్వ చ క్షాత్రం తపః క్వ చ। వ్యావిద్ధమిదమస్మాభిర్దేశధర్మస్తు పూజ్యతామ్
అయుధం ఒకటి, అడవి ఒకటి; క్షత్రియ ధర్మం ఒకటి, తపస్సు ఇంకొకటి. ఇవన్నీ మన వల్ల కలిసిపోయాయి. దేశ ధర్మాన్ని గౌరవించాలి.
కదర్యకలుషా బుద్ధిర్జాయతే శస్త్రసేవనాత్। పునర్గత్వా త్వయోధ్యాయాం క్షత్రధర్మం చరిష్యసి
అయుధాలను ఎక్కువగా వాడితే మనస్సు క్రూరంగా, అపవిత్రంగా మారుతుంది. నీవు అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్లినప్పుడు మళ్లీ క్షత్రియ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తావు.
అక్షయా తు భవేత్ ప్రీతిః శ్వశ్రూశ్వశురయోర్మమ। యది రాజ్యం హి సంన్యస్య భవేస్త్వం నిరతో మునిః
నీవు రాజ్యాన్ని వదిలి మునిగా తపస్సులో నిమగ్నుడవైతే, నా అత్తగారితో, మామగారితో నాకు ఎప్పటికీ ముగిసిపోని ప్రేమ ఉండేది.
ధర్మాదర్థః ప్రభవతి ధర్మాత్ ప్రభవతే సుఖమ్। ధర్మేణ లభతే సర్వం ధర్మసారమిదం జగత్
ధర్మం వల్ల ధనం కలుగుతుంది, ధర్మం వల్ల సుఖం వస్తుంది. ధర్మంతోనే అన్నీ లభిస్తాయి — ఈ లోకం మొత్తం ధర్మంపైనే ఆధారపడి ఉంది.
ఆత్మానం నియమైస్తైస్తైః కర్షయిత్వా ప్రయత్నతః। ప్రాప్తయే నిపుణైర్ధర్మో న సుఖాల్లభతే సుఖమ్
తప్పక కొన్ని నియమాలతో మనల్ని మనం కష్టపడి నియంత్రించుకుంటేనే ధర్మాన్ని సాధించగలం. సుఖాలకోసం జీవిస్తే నిజమైన సుఖం లభించదు.
నిత్యం శుచిమతిః సౌమ్య చర ధర్మం తపోవనే। సర్వం తు విదితం తుభ్యం త్రైలోక్యామపి తత్త్వతః
ప్రతిసారీ నీ మనస్సు శుద్ధిగా ఉంచు, ఓ సౌమ్యా, ఈ తపోవనంలో ధర్మాన్ని ఆచరించు. మూడు లోకాల్లోని సత్యం నీకు పూర్తిగా తెలుసు.
స్త్రీచాపలాదేతదుపాహృతం మే ధర్మం చ వక్తుం తవ కః సమర్థః। విచార్య బుద్ధ్యా తు సహానుజేన యద్ రోచతే తత్ కురు మాచిరేణ
ఇది ఒక స్త్రీచంచలత వల్ల నాకు చెప్పబడింది. నీకు ధర్మం గురించి చెప్పగలవాడు ఎవరు? నీవు నీ తమ్ముడితో కలిసి బుద్ధితో ఆలోచించి నచ్చినది వెంటనే చేయు.
thumb|దశమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే దశమః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు పదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
వాక్యమేతత్ తు వైదేహ్యా వ్యాహృతం భర్తృభక్తయా। శ్రుత్వా ధర్మే స్థితో రామః ప్రత్యువాచాథ జానకీమ్
వైదేహి భర్తిపై భక్తితో ఈ మాటలు చెప్పింది. ఆ మాటలు విని, ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్న రాముడు, జానకిని ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
హితముక్తం త్వయా దేవి స్నిగ్ధయా సదృశం వచః। కులం వ్యపదిశన్త్యా చ ధర్మజ్ఞే జనకాత్మజే
నీ మాటలు ఎంతో మేలైనవి, ప్రేమతో నిండి ఉన్నాయి, నీ కుటుంబానికి తగినవిగా, ధర్మాన్ని తెలిసినవారికి అనువైనవిగా ఉన్నాయి, ఓ జనకుని కుమార్తె.
కిం ను వక్ష్యామ్యహం దేవి త్వయైవోక్తమిదం వచః। క్షత్రియైర్ధార్యతే చాపో నార్తశబ్దో భవేదితి
ఓ దేవి, నీవే ఇలా చెప్పినప్పుడు నేను ఇంకేమి చెప్పగలను? 'క్షత్రియులు విల్లు ధరించేది బాధితుల అరుపు వినిపించకూడదని' అని నీవే అన్నావు.
తే చార్తా దణ్డకారణ్యే మునయః సంశితవ్రతాః। మాం సీతే స్వయమాగమ్య శరణ్యం శరణం గతాః
దండకారణ్యంలో తపస్సులో నిశ్చయంగా ఉన్న ఆ మునులు, ఓ సీత, నన్ను తామే ఆశ్రయంగా తీసుకుని వచ్చారు.
వసన్తః కాలకాలేషు వనే మూలఫలాశనాః। న లభన్తే సుఖం భీరు రాక్షసైః క్రూరకర్మభిః
వారు అడవిలో కాలానుగుణంగా నివసిస్తూ, మూలాలు, పండ్లు తింటూ జీవిస్తున్నారు. కానీ, క్రూరమైన పనులు చేసే రాక్షసుల వల్ల వారికి సుఖం లభించడం లేదు, ఓ భయపడే వాడివి.
భక్ష్యన్తే రాక్షసైర్భీమైర్నరమాంసోపజీవిభిః। తే భక్ష్యమాణా మునయో దణ్డకారణ్యవాసినః
దండకారణ్యంలో నివసించే మునులను భయంకరమైన రాక్షసులు, మానవ మాంసం తినేవారు, తినేస్తున్నారు.
అస్మానభ్యవపద్యేతి మామూచుర్ద్విజసత్తమాః। మయా తు వచనం శ్రుత్వా తేషామేవం ముఖాచ్చ్యుతమ్
అప్పుడు ఆ ద్విజశ్రేష్ఠులు, 'మేము మీపై ఆధారపడతాము' అని నాతో చెప్పారు. వారి మాటలు నేను వినగానే,
కృత్వా వచనశుశ్రూషాం వాక్యమేతదుదాహృతమ్। ప్రసీదన్తు భవన్తో మే హ్రీరేషా తు మమాతులా
వారి మాటలు శ్రద్ధగా విని, నేను ఇలా అన్నాను: 'మీరు నాపై దయ చూపండి; నాకు ఇది చాలా పెద్ద లజ్జగా ఉంది.'
యదీదృశైరహం విప్రైరుపస్థేయైరుపస్థితః। కిం కరోమీతి చ మయా వ్యాహృతం ద్విజసంనిధౌ
ఇలాంటి బ్రాహ్మణులు అతిథులుగా వచ్చి నన్ను కలిసినప్పుడు, వారి సమక్షంలో నేను, 'నేను ఏమి చేయాలి?' అని అడిగాను.
అర్దితాః స్మ భృశం రామ భవాన్ నస్తత్ర రక్షతు। హోమకాలే తు సమ్ప్రాప్తే పర్వకాలేషు చానఘ
రామా, మేము చాలా బాధపడుతున్నాము; మీరు అక్కడ మమ్మల్ని కాపాడాలి. హోమ సమయం వచ్చినప్పుడు, పర్వదినాల్లో కూడా, పాపరహితుడా,
ధర్షయన్తి సుదుర్ధర్షా రాక్షసాః పిశితాశనాః। రాక్షసైర్ధర్షితానాం చ తాపసానాం తపస్వినామ్
చాలా భయంకరమైన, మాంసం తినే రాక్షసులు మమ్మల్ని బాధిస్తున్నారు. తపస్సులో నిమగ్నమైన మునులు రాక్షసుల చేతిలో బాధపడుతున్నారు.
గతిం మృగయమాణానాం భవాన్ నః పరమా గతిః। కామం తపఃప్రభావేణ శక్తా హన్తుం నిశాచరాన్
మేము మార్గం వెతుకుతున్నప్పుడు, మీరు మాకు పరమాశ్రయం. తపస్సు బలంతో మేము రాత్రిపూట సంచరించే రాక్షసులను సంహరించగలము,
చిరార్జితం న చేచ్ఛామస్తపః ఖణ్డయితుం వయమ్। బహువిఘ్నం తపో నిత్యం దుశ్చరం చైవ రాఘవ
కానీ, మేము ఎన్నో సంవత్సరాలుగా సంపాదించిన తపస్సును విడిచిపెట్టాలని మాకు ఇష్టం లేదు. తపస్సు ఎప్పుడూ అనేక ఆటంకాలతో కూడి, చేయడం చాలా కష్టం, రాఘవా.
తేన శాపం న ముఞ్చామో భక్ష్యమాణాశ్చ రాక్షసైః। తదర్ద్యమానాన్ రక్షోభిర్దణ్డకారణ్యవాసిభిః
అందుకే, రాక్షసులు మమ్మల్ని తినేస్తున్నా కూడా మేము శాపం వేయము. దండకారణ్యంలో నివసించే మునులు రాక్షసుల చేతిలో బాధపడుతున్నారు.
రక్ష నస్త్వం సహ భ్రాత్రా త్వన్నాథా హి వయం వనే। మయా చైతద్వచః శ్రుత్వా కాత్స్న్ర్యేన పరిపాలనమ్
మీరు మీ సోదరుడితో కలిసి మమ్మల్ని కాపాడండి; ఎందుకంటే మేము అరణ్యంలో మీ ఆధీనంలో ఉన్నాము. నేను చెప్పిన ఈ మాటలు పూర్తిగా విని,