ప్రతిజ్ఞాతస్త్వయా వీర దణ్డకారణ్యవాసినామ్। ఋషీణాం రక్షణార్థాయ వధః సంయతి రక్షసామ్
వీరా! దండకారణ్యంలో నివసించే ఋషులను రక్షించడానికి, రాక్షసులను యుద్ధంలో సంహరించడానికి నీవు ప్రతిజ్ఞ చేశావు.
ఏతన్నిమిత్తం చ వనం దణ్డకా ఇతి విశ్రుతమ్। ప్రస్థితస్త్వం సహ భ్రాత్రా ధృతబాణశరాసనః
ఈ కారణంగా నీవు బాణాలు, ధనుస్సు చేతబట్టి, అన్నతో కలిసి దండకారణ్యానికి వెళ్ళినవాడివని పేరు పొందావు.
తతస్త్వాం ప్రస్థితం దృష్ట్వా మమ చిన్తాకులం మనః। త్వద్ధృత్తం చిన్తయన్త్యా వై భవేన్నిఃశ్రేయసం హితమ్
ఆ తరువాత నీవు బయలుదేరినప్పుడు నా మనసు ఆందోళనతో నిండిపోయింది. నీ ప్రయాణాన్ని ఆలోచిస్తూ, నిజంగా నీకు మేలు ఏది అవుతుందో ఆలోచించాను.
నహి మే రోచతే వీర గమనం దణ్డకాన్ ప్రతి। కారణం తత్ర వక్ష్యామి వదన్త్యాః శ్రూయతాం మమ
వీరా! నీవు దండకారణ్యానికి వెళ్ళడంలో నాకు ఆనందం లేదు. దానికి కారణం ఏమిటో చెబుతాను, నా మాట విను.
త్వం హి బాణధనుష్పాణిర్భ్రాత్రా సహ వనం గతః। దృష్ట్వా వనచరాన్ సర్వాన్ కచ్చిత్ కుర్యాః శరవ్యయమ్
నీవు బాణాలు, ధనుస్సుతో అన్నతో కలిసి అడవికి వెళ్ళావు. అక్కడ అడవి జీవులను చూసినప్పుడు వారికి బాణాలు ప్రయోగించకూడదని కోరుకుంటున్నాను.
క్షత్రియాణామిహ ధనుర్హుతాశస్యేన్ధనాని చ। సమీపతః స్థితం తేజోబలముచ్ఛ్రయతే భృశమ్
క్షత్రియులకు ధనుస్సు అగ్నికి ఇంధనం లాంటిది. అది దగ్గరలో ఉంటే వారి శక్తి, తేజస్సు మరింత పెరుగుతుంది.
పురా కిల మహాబాహో తపస్వీ సత్యవాన్ శుచిః। కస్మింశ్చిదభవత్ పుణ్యే వనే రతమృగద్విజే
ఒకప్పుడు మహాబాహువంతవాడా! ఒక తపస్వి, సత్యవంతుడు, పవిత్రుడు, పుణ్యమైన అడవిలో, జంతువులు, పక్షులతో ఆనందంగా జీవించేవాడు.
తస్యైవ తపసో విఘ్నం కర్తుమిన్ద్రః శచీపతిః। ఖడ్గపాణిరథాగచ్ఛదాశ్రమం భటరూపధృక్
ఆ తపస్సును భంగపర్చడానికి శచీపతి ఇంద్రుడు, యోధుడి రూపంలో, ఖడ్గాన్ని చేతబట్టి ఆ ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
తస్మింస్తదాశ్రమపదే నిహితః ఖడ్గ ఉత్తమః। స న్యాసవిధినా దత్తః పుణ్యే తపసి తిష్ఠతః
ఆ ఆశ్రమంలో ఆ ఉత్తమ ఖడ్గాన్ని ఉంచారు. తపస్సులో నిమగ్నుడై ఉన్నవాడికి నియమప్రకారం అప్పగించారు.
స తచ్ఛస్త్రమనుప్రాప్య న్యాసరక్షణతత్పరః। వనే తు విచరత్యేవ రక్షన్ ప్రత్యయమాత్మనః
ఆ ఆయుధాన్ని పొందిన తరువాత, ఆ తపస్వి దాన్ని కాపాడడంలో నిమగ్నమయ్యాడు. అడవిలో తిరుగుతూ, తనపై నమ్మకంతో దాన్ని సంరక్షించేవాడు.
యత్ర గచ్ఛత్యుపాదాతుం మూలాని చ ఫలాని చ। న వినా యాతి తం ఖడ్గం న్యాసరక్షణతత్పరః
అడవిలో ఎక్కడైనా కందులు, పండ్లు తెచ్చుకోవడానికి వెళ్ళినా, ఆ ఖడ్గాన్ని వదిలిపెట్టకుండా తీసుకెళ్ళేవాడు. దాన్ని కాపాడటంలో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండేవాడు.
నిత్యం శస్త్రం పరివహన్ క్రమేణ స తపోధనః। చకార రౌద్రీం స్వాం బుద్ధిం త్యక్త్వా తపసి నిశ్చయమ్
ఆ తపస్వి ఎప్పుడూ ఆయుధాన్ని వెంటేసుకుని తిరుగుతుండగా, క్రమంగా అతని మనసు క్రూరంగా మారింది. తపస్సులో స్థిరంగా ఉండే సంకల్పాన్ని వదిలేశాడు.
తతః స రౌద్రాభిరతః ప్రమత్తోఽధర్మకర్షితః। తస్య శస్త్రస్య సంవాసాజ్జగామ నరకం మునిః
ఆ సమయంలో ఆ ముని క్రూరమైన పనుల్లో మునిగిపోయి, ధర్మాన్ని మర్చిపోయి, ఆయుధంతో స్నేహం వల్ల నరకానికి వెళ్లాడు.
ఏవమేతత్ పురావృత్తం శస్త్రసంయోగకారణమ్। అగ్నిసంయోగవద్ధేతుః శస్త్రసంయోగ ఉచ్యతే
ఇదే昔 కాలంలో జరిగిన విషయం, ఆయుధాన్ని వాడటానికి కారణం ఇదే. అగ్నిని వాడటానికి కారణం ఉన్నట్టే, ఆయుధాన్ని వాడటానికి కూడా కారణం ఉంటుందని చెప్పబడింది.
స్నేహాచ్చ బహుమానాచ్చ స్మారయే త్వాం తు శిక్షయే। న కథంచన సా కార్యా గృహీతధనుషా త్వయా
నీపై ఉన్న ప్రేమతో, గౌరవంతో నేను నీకు గుర్తు చేస్తూ ఉపదేశిస్తున్నాను — విల్లు చేతిలో ఉన్నప్పుడు అలాంటి పని ఎప్పుడూ చేయకూడదు.
బుద్ధిర్వైరం వినా హన్తుం రాక్షసాన్ దణ్డకాశ్రితాన్। అపరాధం వినా హన్తుం లోకో వీర న మంస్యతే
దండకారణ్యంలో నివసించే రాక్షసులను ద్వేషం లేకుండా, తప్పు చేయకుండా నీవు చంపితే, ఓ వీరా, ఈ లోకం నిన్ను అంగీకరించదు.
క్షత్రియాణాం తు వీరాణాం వనేషు నియతాత్మనామ్। ధనుషా కార్యమేతావదార్తానామభిరక్షణమ్
అటవిలో ఉన్న నియమంగా జీవించే క్షత్రియ వీరులకు విల్లు చేతిలో పెట్టుకుని బాధపడుతున్నవారిని కాపాడటం మాత్రమే ధర్మం.
క్వ చ శస్త్రం క్వ చ వనం క్వ చ క్షాత్రం తపః క్వ చ। వ్యావిద్ధమిదమస్మాభిర్దేశధర్మస్తు పూజ్యతామ్
అయుధం ఒకటి, అడవి ఒకటి; క్షత్రియ ధర్మం ఒకటి, తపస్సు ఇంకొకటి. ఇవన్నీ మన వల్ల కలిసిపోయాయి. దేశ ధర్మాన్ని గౌరవించాలి.
కదర్యకలుషా బుద్ధిర్జాయతే శస్త్రసేవనాత్। పునర్గత్వా త్వయోధ్యాయాం క్షత్రధర్మం చరిష్యసి
అయుధాలను ఎక్కువగా వాడితే మనస్సు క్రూరంగా, అపవిత్రంగా మారుతుంది. నీవు అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్లినప్పుడు మళ్లీ క్షత్రియ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తావు.
అక్షయా తు భవేత్ ప్రీతిః శ్వశ్రూశ్వశురయోర్మమ। యది రాజ్యం హి సంన్యస్య భవేస్త్వం నిరతో మునిః
నీవు రాజ్యాన్ని వదిలి మునిగా తపస్సులో నిమగ్నుడవైతే, నా అత్తగారితో, మామగారితో నాకు ఎప్పటికీ ముగిసిపోని ప్రేమ ఉండేది.
ధర్మాదర్థః ప్రభవతి ధర్మాత్ ప్రభవతే సుఖమ్। ధర్మేణ లభతే సర్వం ధర్మసారమిదం జగత్
ధర్మం వల్ల ధనం కలుగుతుంది, ధర్మం వల్ల సుఖం వస్తుంది. ధర్మంతోనే అన్నీ లభిస్తాయి — ఈ లోకం మొత్తం ధర్మంపైనే ఆధారపడి ఉంది.
ఆత్మానం నియమైస్తైస్తైః కర్షయిత్వా ప్రయత్నతః। ప్రాప్తయే నిపుణైర్ధర్మో న సుఖాల్లభతే సుఖమ్
తప్పక కొన్ని నియమాలతో మనల్ని మనం కష్టపడి నియంత్రించుకుంటేనే ధర్మాన్ని సాధించగలం. సుఖాలకోసం జీవిస్తే నిజమైన సుఖం లభించదు.
నిత్యం శుచిమతిః సౌమ్య చర ధర్మం తపోవనే। సర్వం తు విదితం తుభ్యం త్రైలోక్యామపి తత్త్వతః
ప్రతిసారీ నీ మనస్సు శుద్ధిగా ఉంచు, ఓ సౌమ్యా, ఈ తపోవనంలో ధర్మాన్ని ఆచరించు. మూడు లోకాల్లోని సత్యం నీకు పూర్తిగా తెలుసు.
స్త్రీచాపలాదేతదుపాహృతం మే ధర్మం చ వక్తుం తవ కః సమర్థః। విచార్య బుద్ధ్యా తు సహానుజేన యద్ రోచతే తత్ కురు మాచిరేణ
ఇది ఒక స్త్రీచంచలత వల్ల నాకు చెప్పబడింది. నీకు ధర్మం గురించి చెప్పగలవాడు ఎవరు? నీవు నీ తమ్ముడితో కలిసి బుద్ధితో ఆలోచించి నచ్చినది వెంటనే చేయు.
thumb|దశమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే దశమః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు పదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
వాక్యమేతత్ తు వైదేహ్యా వ్యాహృతం భర్తృభక్తయా। శ్రుత్వా ధర్మే స్థితో రామః ప్రత్యువాచాథ జానకీమ్
వైదేహి భర్తిపై భక్తితో ఈ మాటలు చెప్పింది. ఆ మాటలు విని, ధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్న రాముడు, జానకిని ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
హితముక్తం త్వయా దేవి స్నిగ్ధయా సదృశం వచః। కులం వ్యపదిశన్త్యా చ ధర్మజ్ఞే జనకాత్మజే
నీ మాటలు ఎంతో మేలైనవి, ప్రేమతో నిండి ఉన్నాయి, నీ కుటుంబానికి తగినవిగా, ధర్మాన్ని తెలిసినవారికి అనువైనవిగా ఉన్నాయి, ఓ జనకుని కుమార్తె.
కిం ను వక్ష్యామ్యహం దేవి త్వయైవోక్తమిదం వచః। క్షత్రియైర్ధార్యతే చాపో నార్తశబ్దో భవేదితి
ఓ దేవి, నీవే ఇలా చెప్పినప్పుడు నేను ఇంకేమి చెప్పగలను? 'క్షత్రియులు విల్లు ధరించేది బాధితుల అరుపు వినిపించకూడదని' అని నీవే అన్నావు.
తే చార్తా దణ్డకారణ్యే మునయః సంశితవ్రతాః। మాం సీతే స్వయమాగమ్య శరణ్యం శరణం గతాః
దండకారణ్యంలో తపస్సులో నిశ్చయంగా ఉన్న ఆ మునులు, ఓ సీత, నన్ను తామే ఆశ్రయంగా తీసుకుని వచ్చారు.
వసన్తః కాలకాలేషు వనే మూలఫలాశనాః। న లభన్తే సుఖం భీరు రాక్షసైః క్రూరకర్మభిః
వారు అడవిలో కాలానుగుణంగా నివసిస్తూ, మూలాలు, పండ్లు తింటూ జీవిస్తున్నారు. కానీ, క్రూరమైన పనులు చేసే రాక్షసుల వల్ల వారికి సుఖం లభించడం లేదు, ఓ భయపడే వాడివి.