అవటే చాపి మాం రామ నిక్షిప్య కుశలీ వ్రజ। రక్షసాం గతసత్త్వానామేష ధర్మః సనాతనః
రామా! నన్ను ఆ గోతిలో పెట్టి, నీవు సుఖంగా వెళ్ళిపో. రాక్షసుల్లో ప్రాణం పోయినవాళ్లకు ఇది శాశ్వతమైన ధర్మం.
అవటే యే నిధీయన్తే తేషాం లోకాః సనాతనాః। ఏవముక్త్వా తు కాకుత్స్థం విరాధః శరపీడితః
గోతిలో పెట్టినవారికి శాశ్వతమైన లోకాలు లభిస్తాయి. ఇలా కకుత్స్థునితో చెప్పి, విరాధుడు బాణాలతో బాధపడుతూ—
బభూవ స్వర్గసమ్ప్రాప్తో న్యస్తదేహో మహాబలః। తచ్ఛ్రుత్వా రాఘవో వాక్యం లక్ష్మణం వ్యాదిదేశ హ
ఆ మహాబలుడు శరీరం విడిచిన వెంటనే స్వర్గాన్ని పొందాడు. ఆ మాటలు విని, రాఘవుడు లక్ష్మణునికి ఆజ్ఞాపించాడు.
కుఞ్జరస్యేవ రౌద్రస్య రాక్షసస్యాస్య లక్ష్మణ। వనేఽస్మిన్సుమహాన్ శ్వభ్రః ఖన్యతాం రౌద్రకర్మణః
లక్ష్మణా, ఈ అడవిలో ఈ దారుణమైన రాక్షసుడికి, ఒక అడవి ఏనుగు కోసం త్రవ్వేలా, పెద్ద గోతిని త్రవ్వాలి.
ఇత్యుక్త్వా లక్ష్మణం రామః ప్రదరః ఖన్యతామితి। తస్థౌ విరాధమాక్రమ్య కణ్ఠే పాదేన వీర్యవాన్
ఇలా లక్ష్మణునికి చెప్పిన రాముడు, తన బలంతో విరాధుని మెడను కాలితో నొక్కిపట్టి నిలబడ్డాడు.
తతః ఖనిత్రమాదాయ లక్ష్మణః శ్వభ్రముత్తమమ్। అఖనత్ పార్శ్వతస్తస్య విరాధస్య మహాత్మనః
తర్వాత లక్ష్మణుడు కర్రను తీసుకుని, ఆ మహాత్ముడైన విరాధుని పక్కనే ఒక లోతైన గోతిని త్రవ్వాడు.
తం ముక్తకణ్ఠముత్క్షిప్య శఙ్కుకర్ణం మహాస్వనమ్। విరాధం ప్రాక్షిపచ్ఛ్వభ్రే నదన్తం భైరవస్వనమ్
విరాధుని మెడను విడిపించి, శంఖాకారమైన చెవులతో, భయంకరమైన శబ్దంతో అరుస్తున్న అతన్ని గోతిలోకి విసిరేశారు.
తమాహవే దారుణమాశువిక్రమౌ స్థిరావుభౌ సంయతి రామలక్ష్మణౌ। ముదాన్వితౌ చిక్షిపతుర్భయావహం నదన్తముత్క్షిప్య బలేన రాక్షసమ్
రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరూ ధైర్యంగా, త్వరగా ఆ యుద్ధభూమిలో భయపెట్టేలా అరుస్తున్న రాక్షసుడిని గోతిలోకి బలంగా విసిరి, ఆనందంతో ఉన్నారు.
అవధ్యతాం ప్రేక్ష్య మహాసురస్య తౌ శితేన శస్త్రేణ తదా నరర్షభౌ। సమర్థ్య చాత్యర్థవిశారదావుభౌ బిలే విరాధస్య వధం ప్రచక్రతుః
ఆ గొప్ప రాక్షసుడిని పదునైన ఆయుధాలతో చంపలేమని గ్రహించిన రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరూ, తమ నైపుణ్యంతో విరాధుని గోతిలోనే సంహరించాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
స్వయం విరాధేన హి మృత్యుమాత్మనః ప్రసహ్య రామేణ యథార్థమీప్సితః। నివేదితః కాననచారిణా స్వయం న మే వధః శస్త్రకృతో భవేదితి
విరాధుడే స్వయంగా అడవిలో తిరిగే రామునికి, తన మరణం ఆయుధాల వల్ల కలగదని, తనకు కావలసినది ఇదేనని తెలిపాడు.
తదేవ రామేణ నిశమ్య భాషితం కృతా మతిస్తస్య బిలప్రవేశనే। బిలం చ తేనాతిబలేన రక్షసా ప్రవేశ్యమానేన వనం వినాదితమ్
రాముడు చెప్పిన ఆ మాటలు విని, విరాధుని గోతిలో పడేయాలని నిర్ణయించారు. ఆ బలవంతుడైన రాక్షసుడిని గోతిలోకి విసిరేప్పుడు, అడవి అంతా అతని అరుపులతో మారుమోగింది.
ప్రహృష్టరూపావివ రామలక్ష్మణౌ విరాధముర్వ్యాం ప్రదరే నిపాత్య తమ్। ననన్దతుర్వీతభయౌ మహావనే శిలాభిరన్తర్దధతుశ్చ రాక్షసమ్
రాముడు, లక్ష్మణుడు ఆనందంగా కనిపిస్తూ, భూమిపై ఉన్న గోతిలో విరాధుని పడేసి, భయాన్ని దూరం చేసుకుని, ఆ మహావనంలో సంతోషంగా ఉన్నారు. ఆ రాక్షసుడిని రాళ్లతో కప్పేశారు.
తతస్తు తౌ కాఞ్చనచిత్రకార్ముకౌ నిహత్య రక్షః పరిగృహ్య మైథిలీమ్। విజహ్రతుస్తౌ ముదితౌ మహావనే దివి స్థితౌ చన్ద్రదివాకరావివ
తర్వాత ఆ ఇద్దరూ బంగారు అలంకరణలతో కూడిన విల్లు పట్టుకుని, రాక్షసుడిని సంహరించి, మైథిలిని వెంటబెట్టుకుని, ఆ మహావనంలో సంతోషంగా సంచరించారు. వారు ఆకాశంలో చంద్రుడు, సూర్యుడు లా ప్రకాశించారు.
thumb|పఞ్చమః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే పఞ్చమః సర్గః ॥౩-
ఇప్పుడు ఐదవ సర్గను వినండి.
హత్వా తు తం భీమబలం విరాధం రాక్షసం వనే। తతః సీతాం పరిష్వజ్య సమాశ్వాస్య చ వీర్యవాన్
అడవిలో ఆ భయంకరమైన బలవంతుడైన విరాధ రాక్షసుడిని సంహరించిన తర్వాత, రాముడు సీతను ఆలింగనం చేసి, ఆమెను ధైర్యపరిచాడు.
అబ్రవీద్ భ్రాతరం రామో లక్ష్మణం దీప్తతేజసమ్। కష్టం వనమిదం దుర్గం న చ స్మో వనగోచరాః
దీప్తిమంతుడైన రాముడు తన తమ్ముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ అడవి చాలా కఠినంగా ఉంది, మనం ఇలాంటి అడవులకు అలవాటు లేము.'
అభిగచ్ఛామహే శీఘ్రం శరభఙ్గం తపోధనమ్। ఆశ్రమం శరభఙ్గస్య రాఘవోఽభిజగామ హ
'మనము త్వరగా శరభంగ మహర్షిని దర్శిద్దాం.' అలా రాఘవుడు శరభంగుని ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
తస్య దేవప్రభావస్య తపసా భావితాత్మనః। సమీపే శరభఙ్గస్య దదర్శ మహదద్భుతమ్
తపస్సుతో పవిత్రమైన ఆ దివ్యశక్తి కలిగిన శరభంగుని సమీపంలో, రాముడు ఒక గొప్ప, ఆశ్చర్యకరమైన దృశ్యాన్ని చూశాడు.
అసంస్పృశన్తం వసుధాం దదర్శ విబుధేశ్వరమ్। సమ్ప్రభాభరణం దేవం విరజోఽమ్బరధారిణమ్
భూమిని తాకకుండా, ప్రకాశవంతంగా, ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, నిర్మలమైన వస్త్రాలు ధరించిన దేవేంద్రుని చూశాడు.
తద్విధైరేవ బహుభిః పూజ్యమానం మహాత్మభిః। హరితైర్వాజిభిర్యుక్తమన్తరిక్షగతం రథమ్
బహుళ మహాత్ములు పూజిస్తున్న, ఆకుపచ్చ గుఱ్ఱాలతో లాగబడే రథంలో ఆకాశంలో సంచరిస్తున్న ఆ దేవుడిని చూశాడు.
దదర్శాదూరతస్తస్య తరుణాదిత్యసంనిభమ్। పాణ్డురాభ్రఘనప్రఖ్యం చన్ద్రమణ్డలసంనిభమ్
దూరం నుండి, ఉదయించే సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, తెల్ల మేఘాల సమూహంలా, చంద్రబింబంలా ఉన్న అతన్ని చూశాడు.
అపశ్యద్ విమలం ఛత్రం చిత్రమాల్యోపశోభితమ్। చామరవ్యజనే చాగ్ర్యే రుక్మదణ్డే మహాధనే
అతడు ముద్దుగా అలంకరించబడిన, అద్భుతమైన పుష్పమాలలతో మెరిసే, మచ్చలేని గొడుగు, అలాగే బంగారు కంచులతో చేసిన రెండు విలువైన చామరాలు చూశాడు.
గృహీతే వరనారీభ్యాం ధూయమానే చ మూర్ధని। గన్ధర్వామరసిద్ధాశ్చ బహవః పరమర్షయః
ఆ గొడుగు, గొప్ప స్త్రీలు పట్టుకుని తలపై ఊపుతూ ఉండగా, అక్కడ అనేక మంది గంధర్వులు, దేవతలు, సిద్ధులు, మహర్షులు కూడా ఉన్నారు.
అన్తరిక్షగతం దేవం గీర్భిరగ్ర్యా భిరైడయన్। సహ సమ్భాషమాణే తు శరభఙ్గేన వాసవే
ఆ దేవుడు ఆకాశంలో ఉండి, అద్భుతమైన మాటలతో స్తుతించబడుతూ, వాసవునితో కలిసి శరభంగుడితో సంభాషిస్తూ ఉన్నాడు.
దృష్ట్వా శతక్రతుం తత్ర రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్। రామోఽథ రథముద్దిశ్య భ్రాతుర్దర్శయతాద్భుతమ్
అక్కడ శతక్రతువును చూసిన రాముడు, లక్ష్మణునితో మాట్లాడి, ఆ అద్భుతమైన రథాన్ని తన తమ్ముడికి చూపించాడు.
అర్చిష్మన్తం శ్రియా జుష్టమద్భుతం పశ్య లక్ష్మణ। ప్రతపన్తమివాదిత్యమన్తరిక్షగతం రథమ్
లక్ష్మణా, ఆ ప్రకాశవంతమైన, మహిమాన్వితమైన, అద్భుతమైన రథాన్ని చూడు. అది సూర్యుడిలా మెరిసుతూ, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తోంది.
యే హయాః పురుహూతస్య పురా శక్రస్య నః శ్రుతాః। అన్తరిక్షగతా దివ్యాస్త ఇమే హరయో ధ్రువమ్
పురుహూతుడైన శక్రునికి ఉన్నట్లు మనం వినిన ఆ గుర్రాలు ఇవే. ఇవి ఖచ్చితంగా ఆకాశంలో సంచరిస్తున్న దివ్య గుర్రాలు.
ఇమే చ పురుషవ్యాఘ్ర యే తిష్ఠన్త్యభితో దిశమ్। శతం శతం కుణ్డలినో యువానః ఖడ్గపాణయః
ఇంకా, చుట్టూ నిలబడి ఉన్న ఆ పురుషవ్యాఘ్రులు, వందలు వందలుగా, యువకులు, చెవిలో కుండలాలు ధరించి, చేతిలో ఖడ్గాలు పట్టుకుని ఉన్నారు.
విస్తీర్ణవిపులోరస్కాః పరిఘాయతబాహవః। శోణాంశువసనాః సర్వే వ్యాఘ్రా ఇవ దురాసదాః
వారందరి ఛాతీలు విశాలంగా, విస్తృతంగా ఉన్నాయి. చేతులు ఇనుప దండలవంటి బలంగా ఉన్నాయి. ఎర్రటి వస్త్రాలు ధరించి, పులిలా భయంకరంగా, దగ్గరగా రావడానికి భయపడేలా ఉన్నారు.
ఉరోదేశేషు సర్వేషాం హారా జ్వలనసంనిభాః। రూపం బిభ్రతి సౌమిత్రే పఞ్చవింశతివార్షికమ్
వారందరి ఛాతిపై అగ్ని వంటి మెరుపుతో ఉన్న హారాలు మెరిసిపోతున్నాయి. సౌమిత్రీ, వీరందరూ ఇరవై అయిదేళ్ళ యువకుల్లా కనిపిస్తున్నారు.