తమువాచ తతో రామో రాక్షసం జ్వలితాననమ్। పృచ్ఛన్తం సుమహాతేజా ఇక్ష్వాకుకులమాత్మనః
ఆ అగ్నిలాంటి ముఖం ఉన్న రాక్షసుడు అడిగినప్పుడు, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న ఇక్ష్వాకువంశజుడు రాముడు అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
తమువాచ విరాధస్తు రామం సత్యపరాక్రమమ్। హన్త వక్ష్యామి తే రాజన్ నిబోధ మమ రాఘవ
విరాధుడు నిజమైన పరాక్రమం ఉన్న రాముడిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! నేను నీకు చెబుతాను. రాఘవా, విను.'
పుత్రః కిల జవస్యాహం మాతా మమ శతహ్రదా। విరాధ ఇతి మామాహుః పృథివ్యాం సర్వరాక్షసాః
'నేను జవుడి కుమారుడను. నా తల్లి శతహ్రదా. భూమిపై ఉన్న అన్ని రాక్షసులు నన్ను విరాధుడని పిలుస్తారు.'
తపసా చాభిసమ్ప్రాప్తా బ్రహ్మణో హి ప్రసాదజా। శస్త్రేణావధ్యతా లోకేఽచ్ఛేద్యాభేద్యత్వమేవ చ
'తపస్సుతో బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహంగా నాకు వరాలు లభించాయి. ఈ లోకంలో నన్ను ఆయుధాలతో చంపలేరు, కోయలేరు, పొడవలేరు.'
ఉత్సృజ్య ప్రమదామేనామనపేక్షౌ యథాగతమ్। త్వరమాణౌ పలాయేథాం న వాం జీవితమాదదే
'ఈ స్త్రీని వదిలేసి, మీరు ఇద్దరూ వచ్చిన దారిలో వెంటనే పారిపోండి. లేకపోతే మీ ప్రాణాలు తీసేస్తాను.'
తం రామః ప్రత్యువాచేదం కోపసంరక్తలోచనః। రాక్షసం వికృతాకారం విరాధం పాపచేతసమ్
కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా మారిన రాముడు, ఆ వికృతాకారుడు, దుష్టమనస్సు ఉన్న విరాధుడైన రాక్షసునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు:
క్షుద్ర ధిక్ త్వాం తు హీనార్థం మృత్యుమన్వేషసే ధ్రువమ్। రణే ప్రాప్స్యసి సంతిష్ఠ న మే జీవన్ విమోక్ష్యసే
'నీచుడా! నీకు నింద. నీకు ఏమి మిగలలేదు. నీవు మరణాన్ని కోరుకుంటున్నావు. యుద్ధంలో నిల్చు. నా చేతిలో బతికి తప్పించుకోలేవు.'
తతః సజ్యం ధనుః కృత్వా రామః సునిశితాన్ శరాన్। సుశీఘ్రమభిసంధాయ రాక్షసం నిజఘాన హ
అప్పుడే రాముడు తన విల్లును ఎక్కించి, పదునైన బాణాలను వేగంగా లక్ష్యంగా పెట్టి, ఆ రాక్షసుడిని కొట్టాడు.
ధనుషా జ్యాగుణవతా సప్త బాణాన్ ముమోచ హ। రుక్మపుఙ్ఖాన్ మహావేగాన్ సుపర్ణానిలతుల్యగాన్
విల్లు సిద్ధంగా ఉంచి, రాముడు బంగారు రెక్కలతో, గరుడవాయువుతో సమానమైన వేగంతో, ఏడుసార్లు బాణాలను వదిలాడు.
తే శరీరం విరాధస్య భిత్త్వా బర్హిణవాససః। నిపేతుః శోణితాదిగ్ధా ధరణ్యాం పావకోపమాః
ఆ బాణాలు, నెమలి పింఛాలతో అలంకరించిన విరాధుడి శరీరాన్ని చీల్చి, రక్తంతో తడిసి, అగ్నిలా మండుతూ భూమిపై పడ్డాయి.
స విద్ధో న్యస్య వైదేహీం శూలముద్యమ్య రాక్షసః। అభ్యద్రవత్ సుసంక్రుద్ధస్తదా రామం సలక్ష్మణమ్
గాయపడి, విరాధుడు వైదేహిని కింద పెట్టి, కోపంతో శూలాన్ని పైకి ఎత్తి, రాముడు-లక్ష్మణులపై ఉగ్రంగా దాడి చేశాడు.
స వినద్య మహానాదం శూలం శక్రధ్వజోపమమ్। ప్రగృహ్యాశోభత తదా వ్యాత్తానన ఇవాన్తకః
అతడు గట్టిగా అరుస్తూ, ఇంద్రుని జెండా లాంటి శూలాన్ని ఊపుతూ, నోరు విప్పి, యమధర్మరాజు లాగా భయంకరంగా కనిపించాడు.
అథ తౌ భ్రాతరౌ దీప్తం శరవర్షం వవర్షతుః। విరాధే రాక్షసే తస్మిన్ కాలాన్తకయమోపమే
అప్పుడు ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, కాలాంతకుడి వంటి విరాధుడిపై, అగ్నిలా మండే బాణాల వర్షాన్ని కురిపించారు.
స ప్రహస్య మహారౌద్రః స్థిత్వాజృమ్భత రాక్షసః। జృమ్భమాణస్య తే బాణాః కాయాన్నిష్పేతురాశుగాః
అతడు భయంకరంగా నవ్వుతూ నిలబడి, పెద్దగా ఆవలించెను. అతడు ఆవలించేటప్పుడు, ఆ వేగవంతమైన బాణాలు అతని శరీరంలో నుండి బయటపడిపోయాయి.
స్పర్శాత్ తు వరదానేన ప్రాణాన్ సంరోధ్య రాక్షసః। విరాధః శూలముద్యమ్య రాఘవావభ్యధావత
బాణాల స్పర్శ వల్ల తనకు వచ్చిన వరప్రభావంతో, విరాధుడు ప్రాణాలను ఆపుకొని, గొప్ప కత్తిని ఎత్తి, రాఘవులపై దూకాడు.
తచ్ఛూలం వజ్రసంకాశం గగనే జ్వలనోపమమ్। ద్వాభ్యాం శరాభ్యాం చిచ్ఛేద రామః శస్త్రభృతాం వరః
ఆకాశంలో మెరుపులా మండుతున్న, వజ్రానికి సమానమైన ఆ శూలాన్ని, ఆయుధాలలో అగ్రగణ్యుడు అయిన రాముడు రెండు బాణాలతో కోసివేశాడు.
తద్ రామవిశిఖైశ్ఛిన్నం శూలం తస్యాపతద్ భువి। పపాతాశనినా ఛిన్నం మేరోరివ శిలాతలమ్
రాముని బాణాలతో కోసిన ఆ శూలం భూమిపై పడిపోయింది. అది మెరుపుతో కొట్టబడిన మేరు పర్వత శిఖరంలా కూలిపోయింది.
తౌ ఖడ్గౌ క్షిప్రముద్యమ్య కృష్ణసర్పావివోద్యతౌ। తూర్ణమాపేతతుస్తస్య తదా ప్రహరతాం బలాత్
ఆ ఇద్దరూ వెంటనే తమ ఖడ్గాలను, నల్ల పాముల్లా మెరుస్తూ, త్వరగా ఎత్తుకొని, అతనిపై దాడి చేయడానికి బలంగా పరుగెత్తారు.
స వధ్యమానః సుభృశం భుజాభ్యాం పరిగృహ్య తౌ। అప్రకమ్ప్యౌ నరవ్యాఘ్రౌ రౌద్రః ప్రస్థాతుమైచ్ఛత
తీవ్రంగా కొట్టబడుతున్నా, ఆ భయంకరుడు ఇద్దరు మానవసింహులను తన బాహువులతో బలంగా పట్టుకొని, కదిలించలేని వారైనా, వారిని తీసుకొని వెళ్లాలని యత్నించాడు.
తస్యాభిప్రాయమాజ్ఞాయ రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్। వహత్వయమలం తావత్ పథానేన తు రాక్షసః
విరాధుడు ఏమి చేయబోతున్నాడో గ్రహించిన రాముడు, లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ రాక్షసుడు కొంతసేపు మనిద్దరినీ తన దారిలో తీసుకెళ్లనివ్వు.'
యథా చేచ్ఛతి సౌమిత్రే తథా వహతు రాక్షసః। అయమేవ హి నః పన్థా యేన యాతి నిశాచరః
'సౌమిత్రీ! ఈ రాక్షసుడు తనకు నచ్చినట్టు మమ్మల్ని తీసుకెళ్లనివ్వు. ఎందుకంటే, అతడు ఎక్కడికి పోతాడో అదే మన మార్గం.'
స తు స్వబలవీర్యేణ సముత్క్షిప్య నిశాచరః। బాలావివ స్కన్ధగతౌ చకారాతిబలోద్ధతః
తన బలంతో ఉప్పొంగిపోతూ, ఆ రాత్రివేళ సంచరించే విరాధుడు, మమ్మల్ని పిల్లలవలె భుజాలపై ఎత్తుకొని, అహంకారంతో నడిపించాడు.
తావారోప్య తతః స్కన్ధం రాఘవౌ రజనీచరః। విరాధో వినదన్ ఘోరం జగామాభిముఖో వనమ్
రాత్రివేళ సంచరించే విరాధుడు, రాఘవులను తన భుజాలపై ఎక్కించుకొని, భయంకరంగా గర్జిస్తూ, నేరుగా అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
వనం మహామేఘనిభం ప్రవిష్టో ద్రుమైర్మహద్భిర్వివిధైరుపేతమ్। నానావిధైః పక్షికులైర్విచిత్రం శివాయుతం వ్యాలమృగైర్వికీర్ణమ్
అతడు మేఘంలా విస్తరించిన, పెద్ద పెద్ద చెట్లతో నిండిన, ఎన్నో రకాల పక్షుల గుంపులతో అలంకరించబడిన, శుభప్రదమైన జంతువులు, పాములు, అడవి మృగాలతో నిండిన ఆ అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
thumb|చతుర్థః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే చతుర్థః సర్గః ॥౩-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని అరణ్యకాండలో నాలుగవ సర్గను వినండి.
హ్రియమాణౌ తు కాకుత్స్థౌ దృష్ట్వా సీతా రఘూత్తమౌ। ఉచ్చైః స్వరేణ చుక్రోశ ప్రగృహ్య సుమహాభుజౌ
కాకుత్స్థ వంశంలో పుట్టిన, బలమైన భుజాలు కలిగిన రాఘవులను రాక్షసుడు ఎత్తుకెళ్తున్నదాన్ని చూసి, సీతా దేవి వారిని పట్టుకొని, పెద్దగా అరవసాగింది.
ఏష దాశరథీ రామః సత్యవాఞ్ఛీలవాన్ శుచిః। రక్షసా రౌద్రరూపేణ హ్రియతే సహలక్ష్మణః
ఇతడు దశరథుని కుమారుడు రాముడు. నిజాయితీగలవాడు, మంచి లక్షణాలు కలవాడు, పవిత్రుడు. ఇతడిని లక్ష్మణుడితో కలిసి భయంకరమైన రూపం ఉన్న రాక్షసుడు ఎత్తుకుపోతున్నాడు.
మామృక్షా భక్షయిష్యన్తి శార్దూలద్వీపినస్తథా। మాం హరోత్సృజ కాకుత్స్థౌ నమస్తే రాక్షసోత్తమ
పులులు, చిరుతలు నన్ను తినేస్తాయి. నన్ను విడిచిపెట్టు, రాక్షసుల్లో శ్రేష్ఠుడా! కాకుత్స్థులారా, మీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
తస్య రౌద్రస్య సౌమిత్రిః సవ్యం బాహుం బభఞ్జ హ। రామస్తు దక్షిణం బాహుం తరసా తస్య రక్షసః
అప్పుడు సౌమిత్రి ఆ రాక్షసుని ఎడమ భుజాన్ని విరిచాడు. రాముడు అతని కుడి భుజాన్ని బలంగా విరిచాడు.
స భగ్నబాహుః సంవిగ్నః పపాతాశు విమూర్చ్ఛితః। ధరణ్యాం మేఘసంకాశో వజ్రభిన్న ఇవాచలః
రెండు చేతులు విరిగిపోయి, ఆ మేఘంలా ఉన్న రాక్షసుడు భయంతో, స్పృహ కోల్పోయి, మెరుపుతో కొట్టబడిన పర్వతంలా భూమిపై పడిపోయాడు.