కైకేయ్యాస్తు సుసంవృత్తం క్షిప్రమద్యైవ లక్ష్మణ। యా న తుష్యతి రాజ్యేన పుత్రార్థే దీర్ఘదర్శినీ
లక్ష్మణా, కైకేయి తన కొడుక్కోసం రాజ్యాన్ని తృప్తిపడకుండా, మనకోసం ఇవన్నీ త్వరగా సాధించింది.
యయాహం సర్వభూతానాం ప్రియః ప్రస్థాపితో వనమ్। అద్యేదానీం సకామా సా యా మాతా మధ్యమా మమ
నేను అందరికీ ప్రియుడినై అడవికి పంపించబడినాను. ఈ రోజు, నా మధ్యమ తల్లి అయిన ఆమె కోరిక నెరవేరింది.
పరస్పర్శాత్ తు వైదేహ్యా న దుఃఖతరమస్తి మే। పితుర్వినాశాత్ సౌమిత్రే స్వరాజ్య హరణాత్ తథా
సౌమిత్రి, సీతను వేరొకరు తాకిన బాధ నాకు, నాన్న మరణించినా, నా రాజ్యం పోయినా కలిగే బాధ కన్నా ఎక్కువ.
ఇతి బ్రువతి కాకుత్స్థే బాష్పశోకపరిప్లుతః। అబ్రవీల్లక్ష్మణః క్రుద్ధో రుద్ధో నాగ ఇవ శ్వసన్
కాకుత్స్థుడు ఇలా కన్నీరు, దుఃఖంతో మాట్లాడుతుండగా, లక్ష్మణుడు కోపంతో, అదుపులో ఉన్న పాము లాగా శ్వాస తీసుకుంటూ ఇలా అన్నాడు.
అనాథ ఇవ భూతానాం నాథస్త్వం వాసవోపమః। మయా ప్రేష్యేణ కాకుత్స్థ కిమర్థం పరితప్యసే
ప్రాణులందరికీ నీవు ఇంద్రుడిలా రక్షకుడివి, అయినా ఎవరూ లేని వాడివల్లా ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నావు. నీవు నాకు యజమానివి, నేను నీ సేవకుడిని. కకుత్థ్స వంశజుడా, నేను ఉన్నప్పుడు నీవు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
శరేణ నిహతస్యాద్య మయా క్రుద్ధేన రక్షసః। విరాధస్య గతాసోర్హి మహీ పాస్యతి శోణితమ్
ఈ రోజు నా కోపంతో వదిలిన బాణానికి ఆ రాక్షసుడు విరాధుడు ప్రాణాలు విడిచిపెడతాడు. అతని రక్తం భూమిని మరిగిస్తుంది.
రాజ్యకామే మమ క్రోధో భరతే యో బభూవ హ। తం విరాధే విమోక్ష్యామి వజ్రీ వజ్రమివాచలే
రాజ్యం కోసం భరతునిపై నాకు కలిగిన కోపాన్ని ఇప్పుడు విరాధుడిపై చూపిస్తాను. ఇంద్రుడు పర్వతంపై వజ్రాయుధాన్ని విసిరినట్టు నేను కూడా విసరిస్తాను.
మమ భుజబలవేగవేగితః పతతు శరోఽస్య మహాన్ మహోరసి। వ్యపనయతు తనోశ్చ జీవితం పతతు తతశ్చ మహీం విఘూర్ణితః
నా భుజబలంతో ఊపిరి నింపిన గొప్ప బాణం అతని విస్తారమైన ఛాతీపై పడి, అతని శరీరాన్ని ప్రాణం విడదీసి, అతడు విలవిలలాడుతూ భూమిపై పడిపోవాలి.
thumb|తృతీయః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే అరణ్యకాణ్డే తృతీయః సర్గః ॥౩-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో అరణ్యకాండలో ఇది మూడవ సర్గ. వినండి.
అథోవాచ పునర్వాక్యం విరాధః పూరయన్ వనమ్। పృచ్ఛతో మమ హి బ్రూతం కౌ యువాం క్వ గమిష్యథః
అప్పుడు విరాధుడు అడవిని నిండేలా గట్టిగా మాట్లాడాడు: 'మీరు ఇద్దరూ ఎవరు? ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు? చెప్పండి.'
తమువాచ తతో రామో రాక్షసం జ్వలితాననమ్। పృచ్ఛన్తం సుమహాతేజా ఇక్ష్వాకుకులమాత్మనః
ఆ అగ్నిలాంటి ముఖం ఉన్న రాక్షసుడు అడిగినప్పుడు, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్న ఇక్ష్వాకువంశజుడు రాముడు అతనికి సమాధానం చెప్పాడు.
తమువాచ విరాధస్తు రామం సత్యపరాక్రమమ్। హన్త వక్ష్యామి తే రాజన్ నిబోధ మమ రాఘవ
విరాధుడు నిజమైన పరాక్రమం ఉన్న రాముడిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'రాజా! నేను నీకు చెబుతాను. రాఘవా, విను.'
పుత్రః కిల జవస్యాహం మాతా మమ శతహ్రదా। విరాధ ఇతి మామాహుః పృథివ్యాం సర్వరాక్షసాః
'నేను జవుడి కుమారుడను. నా తల్లి శతహ్రదా. భూమిపై ఉన్న అన్ని రాక్షసులు నన్ను విరాధుడని పిలుస్తారు.'
తపసా చాభిసమ్ప్రాప్తా బ్రహ్మణో హి ప్రసాదజా। శస్త్రేణావధ్యతా లోకేఽచ్ఛేద్యాభేద్యత్వమేవ చ
'తపస్సుతో బ్రహ్మదేవుని అనుగ్రహంగా నాకు వరాలు లభించాయి. ఈ లోకంలో నన్ను ఆయుధాలతో చంపలేరు, కోయలేరు, పొడవలేరు.'
ఉత్సృజ్య ప్రమదామేనామనపేక్షౌ యథాగతమ్। త్వరమాణౌ పలాయేథాం న వాం జీవితమాదదే
'ఈ స్త్రీని వదిలేసి, మీరు ఇద్దరూ వచ్చిన దారిలో వెంటనే పారిపోండి. లేకపోతే మీ ప్రాణాలు తీసేస్తాను.'
తం రామః ప్రత్యువాచేదం కోపసంరక్తలోచనః। రాక్షసం వికృతాకారం విరాధం పాపచేతసమ్
కోపంతో కన్నులు ఎర్రగా మారిన రాముడు, ఆ వికృతాకారుడు, దుష్టమనస్సు ఉన్న విరాధుడైన రాక్షసునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు:
క్షుద్ర ధిక్ త్వాం తు హీనార్థం మృత్యుమన్వేషసే ధ్రువమ్। రణే ప్రాప్స్యసి సంతిష్ఠ న మే జీవన్ విమోక్ష్యసే
'నీచుడా! నీకు నింద. నీకు ఏమి మిగలలేదు. నీవు మరణాన్ని కోరుకుంటున్నావు. యుద్ధంలో నిల్చు. నా చేతిలో బతికి తప్పించుకోలేవు.'
తతః సజ్యం ధనుః కృత్వా రామః సునిశితాన్ శరాన్। సుశీఘ్రమభిసంధాయ రాక్షసం నిజఘాన హ
అప్పుడే రాముడు తన విల్లును ఎక్కించి, పదునైన బాణాలను వేగంగా లక్ష్యంగా పెట్టి, ఆ రాక్షసుడిని కొట్టాడు.
ధనుషా జ్యాగుణవతా సప్త బాణాన్ ముమోచ హ। రుక్మపుఙ్ఖాన్ మహావేగాన్ సుపర్ణానిలతుల్యగాన్
విల్లు సిద్ధంగా ఉంచి, రాముడు బంగారు రెక్కలతో, గరుడవాయువుతో సమానమైన వేగంతో, ఏడుసార్లు బాణాలను వదిలాడు.
తే శరీరం విరాధస్య భిత్త్వా బర్హిణవాససః। నిపేతుః శోణితాదిగ్ధా ధరణ్యాం పావకోపమాః
ఆ బాణాలు, నెమలి పింఛాలతో అలంకరించిన విరాధుడి శరీరాన్ని చీల్చి, రక్తంతో తడిసి, అగ్నిలా మండుతూ భూమిపై పడ్డాయి.
స విద్ధో న్యస్య వైదేహీం శూలముద్యమ్య రాక్షసః। అభ్యద్రవత్ సుసంక్రుద్ధస్తదా రామం సలక్ష్మణమ్
గాయపడి, విరాధుడు వైదేహిని కింద పెట్టి, కోపంతో శూలాన్ని పైకి ఎత్తి, రాముడు-లక్ష్మణులపై ఉగ్రంగా దాడి చేశాడు.
స వినద్య మహానాదం శూలం శక్రధ్వజోపమమ్। ప్రగృహ్యాశోభత తదా వ్యాత్తానన ఇవాన్తకః
అతడు గట్టిగా అరుస్తూ, ఇంద్రుని జెండా లాంటి శూలాన్ని ఊపుతూ, నోరు విప్పి, యమధర్మరాజు లాగా భయంకరంగా కనిపించాడు.
అథ తౌ భ్రాతరౌ దీప్తం శరవర్షం వవర్షతుః। విరాధే రాక్షసే తస్మిన్ కాలాన్తకయమోపమే
అప్పుడు ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, కాలాంతకుడి వంటి విరాధుడిపై, అగ్నిలా మండే బాణాల వర్షాన్ని కురిపించారు.
స ప్రహస్య మహారౌద్రః స్థిత్వాజృమ్భత రాక్షసః। జృమ్భమాణస్య తే బాణాః కాయాన్నిష్పేతురాశుగాః
అతడు భయంకరంగా నవ్వుతూ నిలబడి, పెద్దగా ఆవలించెను. అతడు ఆవలించేటప్పుడు, ఆ వేగవంతమైన బాణాలు అతని శరీరంలో నుండి బయటపడిపోయాయి.
స్పర్శాత్ తు వరదానేన ప్రాణాన్ సంరోధ్య రాక్షసః। విరాధః శూలముద్యమ్య రాఘవావభ్యధావత
బాణాల స్పర్శ వల్ల తనకు వచ్చిన వరప్రభావంతో, విరాధుడు ప్రాణాలను ఆపుకొని, గొప్ప కత్తిని ఎత్తి, రాఘవులపై దూకాడు.
తచ్ఛూలం వజ్రసంకాశం గగనే జ్వలనోపమమ్। ద్వాభ్యాం శరాభ్యాం చిచ్ఛేద రామః శస్త్రభృతాం వరః
ఆకాశంలో మెరుపులా మండుతున్న, వజ్రానికి సమానమైన ఆ శూలాన్ని, ఆయుధాలలో అగ్రగణ్యుడు అయిన రాముడు రెండు బాణాలతో కోసివేశాడు.
తద్ రామవిశిఖైశ్ఛిన్నం శూలం తస్యాపతద్ భువి। పపాతాశనినా ఛిన్నం మేరోరివ శిలాతలమ్
రాముని బాణాలతో కోసిన ఆ శూలం భూమిపై పడిపోయింది. అది మెరుపుతో కొట్టబడిన మేరు పర్వత శిఖరంలా కూలిపోయింది.
తౌ ఖడ్గౌ క్షిప్రముద్యమ్య కృష్ణసర్పావివోద్యతౌ। తూర్ణమాపేతతుస్తస్య తదా ప్రహరతాం బలాత్
ఆ ఇద్దరూ వెంటనే తమ ఖడ్గాలను, నల్ల పాముల్లా మెరుస్తూ, త్వరగా ఎత్తుకొని, అతనిపై దాడి చేయడానికి బలంగా పరుగెత్తారు.
స వధ్యమానః సుభృశం భుజాభ్యాం పరిగృహ్య తౌ। అప్రకమ్ప్యౌ నరవ్యాఘ్రౌ రౌద్రః ప్రస్థాతుమైచ్ఛత
తీవ్రంగా కొట్టబడుతున్నా, ఆ భయంకరుడు ఇద్దరు మానవసింహులను తన బాహువులతో బలంగా పట్టుకొని, కదిలించలేని వారైనా, వారిని తీసుకొని వెళ్లాలని యత్నించాడు.
తస్యాభిప్రాయమాజ్ఞాయ రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్। వహత్వయమలం తావత్ పథానేన తు రాక్షసః
విరాధుడు ఏమి చేయబోతున్నాడో గ్రహించిన రాముడు, లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ రాక్షసుడు కొంతసేపు మనిద్దరినీ తన దారిలో తీసుకెళ్లనివ్వు.'